Heptilik xewerler (23-aprildin 27-aprilghiche)


2007-04-27
Share

Xelq'ara teshkilatlar xitayning kishilik hoquq weziyiti heqqide doklat élan qildi

4‏- Ayning 25‏- küni, "xelq'ara az sanliq milletler hoquqini qoghdash teshkilati" we "xitayda kishilik hoquq teshkilati" birlikte, xitay hökümitining Uyghur, tibet we mongghul qatarliq az sanliq milletlerge qaratqan siyasiti heqqide doklat élan qilip, xitay hökümitining mezkur az sanliq milletlerge qaratqan siyasiti jümlidin ularning kishilik hoquq weziyitining künsayin nacharlishish ehwalini emeliy pakitlar bilen körsitip ötti.

Doklatta, béyjingning az sanliq milletlerge qaratqan siyasiti Uyghur, tibet we mongghul qatarliq milletlerni kishilik hoquqidin we öz milliy kimlikini qoghdash hoquqidin mehrum qilmaqta dep, körsitilgen.

40 Betlik mezkur doklatta, béyjing hökümitining xitaydiki az sanliq milletlerning hoquqini qoghdash mesiliside peqet xitayning asasiy qanunida az sanliq milletlerge bérilgen hoquqlarnila emes, belki az sanliq milletlerning hoquqigha hörmet qilish we qoghdash toghrisidiki xelq'ara kélishimlernimu depsende qiliwatqanliqi tekitlen'gen.

Doklatta yene az sanliq milletlerge qaritilghan siyasiy we iqtisadiy tengpungsizliq jümlidin qosh tilliq ma'arip nami astida Uyghur qatarliq milletlerning tili we medeniyitining mewjutluqigha nisbeten tehdid peyda qiliniwatqanliqi körsitilgen.

Amérika rabiye qadir perzentlirining teqdirige köngül bölmekte

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanimning oghli ablikim abduréyimning 9 yilliq qamaq jazasigha hokum qilin'ghanliqi munasiwiti bilen amérikining paytexti washin'gonda chiqidighan" washin'gton pochtisi" géziti peyshenbe küni bash maqale élan qilip, xitayning bu qilmishining rabiye qadirning amérikida Uyghurlarning siyasiy hoquqini qoghdash üchün pa'aliyet élip barghanliqi bilen munasiwetlik ikenlikini körsetken.

Shu küni yene amérika awazi radi'osi bash maqale élan qilip, amérikining rabiye qadirning ablikim abduréyim qatarliq oghullirining türme jazasigha höküm qilin'ghanliqini chöridigen halda Uyghurlar duch kéliwatqan mesililerge endishe bilen diqqet qiliwatqanliq meydanini bildürgen.

Shiwitsiye tashqi ishlar ministirliki 2006 - yilliq insan hoquqi doklati élan qildi

Yéqinda shiwitsiye tashqi ishlar ministirliki 2006-yilliq dunya kishilik hoquq doklati élan qilghan bolup, mezkur doklatta xitayning kishilik hoquq weziyitige 41 bet ajritilghan.

Doklatta xitaydiki kishilik hoquq xatirisining künsayin nacharlishiwatqanliqi körsitilish bilen birge yene Uyghurlarning nachar kishilik hoquq weziyitimu etrapliq bayan qilin'ghan.

Adil hoshur Uyghur darwazliqini dunyagha tonutmaqta

" Pelek shahi" dep nam alghan adil hoshur yene dunyawi rékortlarni yaritishqa teyyarlanmaqta, nöwette, u " qushtin bashqa nerse saq - salamet ötelmeydighan silsiye arili" dégen nami bar, maharet körsitishte qiyinliq derijisi nahayiti yuqiri bolghan, hetta dunya jénis rékortini buzghan mahirlar teripidin ötüsh ret qilin'ghan, italiyining méssina shehiridiki silsiye arilidin ötüshke teyyarliq körmekte.

Adil hoshurning silsiye ariligha tartilidighan polat arqandin méngip ötüshining xelq'arada zor daghdugha peyda qilip, adil ependige téximu zor shöhret élip kélishi perez qilinmaqta. Xewerlerdin qarighanda, u yéqinda koriyide maharet körsitidu.

Uyghurlar bingtu'en türmisige solan'ghan

"Sherqiy türkistan axbarat merkizi" ning 25 ‏- april bergen süretlik xewiridin ashkarilinishiche, yerliktin qolgha élin'ghan namayishichilarning bingtu'en türmilirige qamalghanliqi melum.

Sherqiy türkistan uchur merkizining bu xewiri "ili géziti" ning xewiridin neqil élin'ghan bolup, bu xewerde 3- ayning 27 ‏- küni bingtu'enining ilida turushluq 4- diwiziyisi sot mehkimisining sotchilirining, "qorghas boz yer özleshtürüsh türmisi" ge kélip mezkur türmige solan'ghan turghan isimlik bir mehbusqa qanun terbiyisi élip barghanliqi éytilghan.

Sherqiy türkistan uchur merkizining bildürüshiche, 1997-yilidiki "5 - féwral" künidiki ghulja namayishini basturushqa bingtu'enmu qatnashqan bolup, tutqun qilin'ghan Uyghur yashlirining bir qisimi bingtu'en türmisige tashlan'ghan iken.

Xitay, afriqida meblegh sélishning aldini tosup qalalmaydighanliqini bildürdi

Ötken seyshenbe küni éfi'opiyige jaylashqan bir xitay igidarchiliqidiki néfitlikke qilin'ghan yerlik qarshiliq körsetküchilerning hujumlirida 9 neper xitay puqrasini öz ichige alghan 74 adem ölgen idi.

Bu xitay puqraliri afriqida duch kelgen eng qattiq qarshiliqlardin biri bolup, peyshenbe küni xitay terep bu hujumning xitayning afriqigha meblegh sélish ishlirini tosup qalalmaydighanliqini bildürgen.

Amérikiliqlar xitayda qolgha élindi

Fransiye agéntliqining 4 ‏- ayning 25 ‏- küni béyjingdin xewer qilishiche, amérika xristiyan ibadetxana yétekchiliri guruppisi Uyghur élining aqsu shehirini ziyaret qiliwatqanda, 24-april küni 30 dek xristiyan muriti ularni qarshi élish üchün hökümet ruxset qilghan xristiyan ibadetxanisigha toplan'ghan.

Xitay saqchiliri töt neper amérikiliq xristiyan ibadetxana yétekchisini we yerlik xristiyan murtliridin 8 kishini 'bid'et' dégen jinayi nam bilen qolgha élip solap qoyghan.

Réytérs agéntliqining béyjingdin xewer qilishiche, xitay saqchiliri yene 4 ‏- ayning 25 ‏- küni, jumulangma choqqisigha chiqidighan tibet tereptiki yol éghizida namayish ötküzgen töt neper amérikiliqni qolgha alghan. Bularning üch nepiri xelq'ara tibet yashlar teshkilatining ezaliri iken. Bu weqe metbu'atlarda "jumulangma weqesi" dep ataldi.

Rusiye sabiq prézidénti boris yéltsin wapat boldi

Rusiyining sabiq prézidénti boris yéltsin 23- april küni moskwada 76 yéshida wapat boldi. Uning ölümi rusiye we xelq'ara miqyada rusiyining démokratik tereqqiyat jeryanigha yene bir qétim nezer sélish shuningdek bu mesilide munazire qilish dolquni qozghidi.

Boris yéltsinning sowét ittipaqining yimirilishide muhim rol oynighan, rusiyige démokratik erkinlik élip kelgen shexs ikenliki mu'eyyenleshtürülmekte. Charshenbe küni moskwada daghdughiliq matem murasimi ötküzülgen bolup, buninggha sabiq amérika prézidéntliridin, chong bush, bil klinton, sabiq sowét ittipaqi rehbiri mixa'il gorbachéf shuningdek rusiye, qazaqistan qatarliq döletlerning rehberliri ishtirak qilghan. (Ümidwar)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet