Һәптилик хәвәрләр (12-январдин 18-январғичә)

Мухбиримиз әзиз
2019-01-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур зиялийси илһам тохти хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинғанлиқиниң 5 йиллиқиниң хатириси. 2019-Йили 15-январ.
Уйғур зиялийси илһам тохти хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинғанлиқиниң 5 йиллиқиниң хатириси. 2019-Йили 15-январ.
RFA

«Или кәчлик гезити» ниң уйғурчә вә қазақчә нусхиси нәшрдин тохтиди

Йеқинда иҗтимаий таратқуларда «или кәчлик гезити» ниң уйғурчә вә қазақчә нәшри 2019-йили 1-январдин башлап тохтиғанлиқи һәққидә учурлар тарқалған иди. Мухбиримизниң әһвал ениқлиши җәрянида һөкүмәт даирилири бу ишниң растлиқини дәлиллиди.

Мәлум болушичә, «или кәчлик гезити» 26 йилдин буян нәшр қилиниватқан болуп, уйғур оқурмәнләр арисида мәлум қизиқиш қозғиған гезитләрниң бири икән.

Хитай һөкүмити 2017-йили сентәбир ейидин башлап уйғур тилини мәктәпләрдә мәни қилған болуп, әмдиликтә бу долқунниң нәшрият саһәсигә өткәнлики уйғур тилиниң кәлгүси һәққидә зор әндишиләрни қозғимақта.

Доктор саҗидә турсун лагерға қамалған

Саҗидә турсун 1986-йили ақсу шәһиридә туғулған вә ичкири хитайдики алий мәктәптә оқуған. 2016-Йили германийәдә докторлуқ унвани алған. Шуниңдин кейин туғқан йоқлаш үчүн юртиға қайтқанда үрүмчи айродромида тутқун қилинип лагерға елип кетилгән вә һазирғичә қоюп берилмигән.

Мәлум болушичә, германийәдики оқуш һаятида кейинки хизмәт вә тәтқиқат ишлириға тәсир йетип қалмаслиқи үчүн саҗидә турсун һечқандақ сиясий паалийәткә қатнашмиған икән.

Кичикидин хитай тилини ана тилидәк өгәнгән вә германийәдә докторлуқни алған саҗидә турсунниң лагерға солиниши аталмиш «кәспий тәрбийәләш мәктипи» һәққидики тәшвиқатниң сахтилиқини йәнә бир қетим испатлиди.

Пәрһатҗан ғопурниң тутқун қилиниши түркийәдики уйғурларни әндишигә салди

Түркийәниң хитай билән болған дипломатик мунасивитиниң ешип беришиға әгишип, түркийәдә муһаҗир болуп туруватқан бир қисим уйғурларниң әндишигә чүшкәнлики мәлум. Бу һал йеқинда түркийә сақчилириниң пәрһатҗан ғопурни тутқун қилишида йәнә бир қетим әкс әтти.

Мәлум болушичә, бу йил 38 яшқа киргән пәрһатҗан ғопур вә униң аяли алий мәлуматлиқ кишиләр болуп, һечқачан түркийә қануниға хилап бирәр иш-һәрикәттә болуп бақмиған икән.

Алақидар сот мәһкимиси пәрһатҗанниң «террорлуқ» гумани билән тутқун қилинғанлиқини билдүргән һәмдә хитайға қайтурушқа тәйярланған. Әмма униң аяли санийәниң наразилиқ әрзи қилиши билән уни һазирчә хитайға қайтурмаслиқ һәққидә һөкүм чиқирилған.

Д у қ рәһбәрлири малайсия һөкүмәт рәһбәрлири билән учрашти

Мушу һәптә д у қ ниң бир қисим рәһбәрлири тәклипкә бинаән малайсияға берип, малайсияниң юқири дәриҗилик һөкүмәт рәһбәрлири билән учрашти.

Паалийәт җәрянида д у қ вәкилләр өмики малайсияниң муавин баш министири ван әзизә ханим, шундақла диний ишлар министири, малайсия ислам партийәсиниң вәкиллири қатарлиқ хадимлар билән мәхсус уйғурлар мәсилиси һәққидә сөһбәтләрдә болған. Шуниңдәк малайсиядики 18 мустәқил органниң ортақ қоллиши билән «уйғурларни қоллаш гурупписи» қуруш қарар қилинған.

Мәлум болушичә, уйғурлар дияридики сиясий бастуруш һәққидә малайсия изчил күчлүк инкас қайтуруватқан болуп, бу җәһәттә ислам дунясиға үлгә болмақта икән.

Қамақ һаятиниң 5-йилида илһам тохти әсләнди

Уйғурларниң һәқ-һоқуқлири үчүн сөз қилғанлиқи сәвәблик «бөлгүнчилик» җинайити билән әйиблинип өмүрлүк қамақ җазасиға һөкүм қилинған уйғур зиялийси илһам тохти қолға елинғанлиқиниң бәшинчи йилида һәр саһә кишилири илһам тохтини йәнә бир қетим яд әтти.

15-январ күни хәлқара кәчүрүм тәшкилати қатарлиқ орунлар бирләшмә чақириқ елан қилип, илһам тохти билән бирликтә техичә қамақта туруватқан сансизлиған уйғур зиялийлирини қоюветишни тәләп қилди.

Илһам тохтиниң америкидики қизи җәвһәрму бу мунасивәт билән радийомиз зияритини қобул қилип, дуняниң илһам тохтини вә уйғурларни унтуп қалмаслиқини арзу қилидиғанлиқини билдүрди.

«Инсан һәқлирини көзитиш тәшкилати» ниң 2019-йиллиқ доклатида уйғурлар мәсилиси алаһидә тонуштурулди

«Инсан һәқлирини көзитиш тәшкилати» ниң мушу һәптә елан қилинған 2019-йиллиқ доклатида уйғурлар дияридики зор тутқун вә ирқий тазилаш қилмиши мәхсус баян қилинди.

Доклатта хитай һөкүмитиниң уйғурларни бастуруш һәрикитини қандақ пәрдазлаватқанлиқи, уйғур җәмийити дуч келиватқан кризисларниң маһийити, шуниңдәк буниң уйғурлар үчүн немидин дерәк беридиғанлиқи көплигән испатлар билән баян қилинди.

Мәлум болушичә, бу қетимқи доклат хәлқара җамаәт үчүн уйғурларниң һазирқи әһвалини чүшиништә әң нопузлуқ пайдилиниш материяли болуп қалидикән.

Толуқ бәт