Һәптилик хәвәрләр (20-январдин 26-январғичә)

Мухбиримиз әзиз
2018-01-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Абдурахман һәсәнниң шикайити уйғур дияридики зулумни аңлатти

Түркийәдә яшаватқан уйғур тиҗарәтчи абдурахман һәсәнниң хитай һөкүмитигә «анамни вә аялимни бунчә қийниғучә етиветиңлар! оқниң пулини мән берәй,» дәп қилған чақириқи һәр саһә кишилири арисида зор ғулғула қозғиди.

Абдурахман һәсән бу һәқтә мәлумат берип, оттуз йил оқутқучи болған аниси вә аялиниң өмридә һечқандақ сиясий мәсилигә четилип бақмиған инсанлар икәнликини тәкитлиди шуниңдәк нөвәттә һәрқандақ уйғурниң мушу йосунда хитай һөкүмитиниң нәзиридә дүшмән һесаблиниватқанлиқини билдүрди.

Муһаҗирәттики уйғур җамаити бу һәқтә пикир қилип, «бу һал уйғурларниң бешиға келиватқан зулумниң қайси дәриҗигә берип йәткәнликини көрситидиған әң җанлиқ мисалларниң бири,» дейишмәктә.

Өмүрбәг ели «тәрбийәләш мәркәзлири» ниң ички әһвалини тәсвирләп бәрди

Һазирға қәдәр «йепиқ тәрбийәләш мәркәзлири» ниң ички қисмидики әһваллар анчә көп мәлум болмай кәлгән иди. Йеқинда бу җайда бир йилға йеқин вақитни өткүзгән мәһбуслардин өмүрбәг ели өзиниң көргәнлиридин тәпсилий мәлумат бәрди.

Қазақистан пуқралиқиға өткән өмүрбәг ели әсли пичанлиқ болуп, террорлуқ гумани билән бир йилға йеқин вақит қарамайдики «тәрбийәләш мәркизи» дә турған. Бу җәрянда чәтәл пуқраси турупму сансиз сорақларни вә қабаһәтлик күнләрни бешидин өткүзгән.

Паалийәтчиләр бу һәқтә пикир қилип, «чәтәл пуқралириниң бу дәриҗидә бозәк қилиниватқан йәрдә, йәрлик уйғурларниң қандақ әһвалда икәнликини тәсәввур қилиш қийин әмәс,» деди.

«Һалал» бәлгилириниң чәклиниши наһийәләргичә кеңәймәктә

Уйғур дияридики «әсәбийлик» кә қарши туруш һәрикити җәрянида уйғурларниң диний етиқадиниң изчил һуҗум обйекти болуп келиватқанлиқи мәлум. Йеқинда хитай даирилириниң йемәкликләрдики «һалал» бәлгилирини мәни қилиш уқтурушиниң һәрқайси наһийәләрдә җиддий омумлишиватқанлиқи мәлум болди.

Мори наһийәлик милләтләр вә диний ишлар идарисиниң мәсул кадирлиридин бири бу һәқтики соалларға җаваб берип, бу уқтурушларниң мәқсити һалал чүшәнчисини аҗизлаштуруш, деди.

Уйғур диний өлималири вә паалийәтчиләр бу һәқтә пикир қилип, хитай һөкүмити мушу усуллар арқилиқ уйғурларни техиму тез сүрәттә өзлиригә ассимилятсийә қилмақчи, деди.

«Тәрбийәләш мәркизи» ниң давамлиқ кеңәйтилидиғанлиқи мөлчәрләнмәктә

Йеқинда уйғур аптоном районлуқ парткомниң сиясий-қанунға мәсул муавин секретари җу хәйлунниң нөвәттики «йепиқ тәрбийәләш» һәрикитини худди «ява өт-чөпләрни йоқитиш үчүн зираәтләргә дора чачқанға охшаш бир иш» дегәнлики диққәт қозғиди.

Мухбиримизниң әһвал игилиши җәрянида нөвәттә муқимлиқтин вайим йәватқан хитай даирилириниң уйғур дияридики «сиясий тәрбийәләш» ни 100 пирсәнт омумлаштурушни пилан қиливатқанлиқи мәлум болди. Мәлум болушичә, һазир һәрқайси җайлардики «тәрбийәләш мәркәзлири» гә соланған кишиләрниң көплүкидин бу орунлар йетишмәй қалған.

Уйғур паалийәтчиләр бу әһвални әйибләп, «бу хитай һөкүмитиниң пүткүл уйғур миллитини йоқитишқа йүзлиниватқанлиқиниң ипадиси,» деди.

Чаған мәзгилидә мал йөткәшни тохтитиш уқтуруши диққәт қозғиди

Хитай даирилириниң уйғур диярида шунчә көп сақчи вә һәрбий күч орунлаштурғиниға қаримай, уйғур диярида бир қисим «муқимлиқ тәдбирлири» қоллиниватқанлиқи мәлум.

Йеқинда һәрқайси җайлардики мал йөткәш понкитлириға хитайниң чаған байрими мәзгилидә мал қобул қилиш вә тошушни тохтитиш һәққидә уқтуруш тарқитилған.

Анализчилар бу һәқтә пикир қилип, «бу хилдики тәдбирләр гәрчә уйғур дияридики хитайларниң тиҗарәт ишлириға дәхли қилсиму әмма улар хитай һакимийитиниң мәнпәәти үчүн бу ишларға сүкүт қилмақта,» деди.

«Бир аваз, бир қәдәм» чақириқи муһаҗирәттики уйғур аяллирини уюштурмақта

Уйғур диярида һәммила җайға ямраватқан сиясий бастуруш һәрикәтлиригә наразилиқ билдүрүш үчүн муһаҗирәттики уйғурлар түрлүк шәкилләрдә өз қаршилиқини ипадилимәктә.

Йеқинда дуняниң һәрқайси җайлиридики уйғур аяллири иҗтимаий таратқуларда «бир аваз, бир қәдәм» топини қурған һәмдә 15-март күни б д т вә һәрқайси дөләтләрдики һөкүмәт биналири алдида аяллар намайиши тәшкилләшкә чақириқ қилған.

Мәлум болушичә, хитайниң уйғурларға қаратқан түрлүк зулум вә бастуруш һәрикәтлири уйғурларниң бирлик вә һәмдәртлик туйғусиға түрткә болмақта шундақла уларни түрлүк шәкилләрдә қаршилиқ көрситишкә мәҗбурлимақта икән.

Толуқ бәт