Һәптилик хәвәрләр (2-февралдин 8-февралғичә)

Мухбиримиз әзиз
2019-02-08
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Уйғур тутқунларниң сүйҗяго түрмисигә йөткәлгәнлики дәлилләнди

Йеқинда «зимистан» тори уйғурлар дияридин хитай өлкилиригә йөткәлгән уйғур тутқунларниң әһвали тоғрисида бир қисим мәлуматларни ашкарилиған болуп, униңда бир қисим уйғур тутқунларниң шәнши өлкисидики сүйҗяго түрмисигә йөткәлгәнлики ейтилиду.

Мухбиримизниң бу йип учиға асасән әһвал игилиши җәрянида мәзкур учурниң тоғрилиқи дәлилләнди. Алақидар хадимлар бу уйғур тутқунларниң конкрет әһвали һәққидә мәлумат беришни рәт қилған болсиму, уларниң йөткәлгәнликини рәт қилмиди. 

Хәлқарада лагерлар мәсилиси бәс-муназирә қозғиғандин буян уйғур дияридин 500 миңчә уйғур тутқунниң шәнши, гәнсу, ички моңғул қатарлиқ җайлардики түрмиләргә йөткәлгәнлики һәққидә учурлар оттуриға чиққан. 

Уйғурларниң мәҗбурий һалда чаған байримини тәбриклиши омумлаштурулған

Уйғурлар дияридики сиясий контроллуқниң йәнә бир ипадиси хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики барлиқ уйғурларни чаған байримини тәбрикләшкә орунлаштурушида ипадиләнди. 

Һәрқайси җайлардики һөкүмәтләр мусулманларни чағанлиқ паалийәтләргә орунлаштуруп, мусулманларни хитайчә йосунда чағанни тәбрикләшкә, шундақла уйғурлар түгрә йейиш, хитайчә әнәниви кийимләрни кийип яңгер уссули ойнаш, шир вә әҗдиһа ойнитиш, ишикләргә хитайчә мәсниви чаплашқа, панусларни есишқа мәҗбурлиған. 

Анализчилар бу һәқтә пикир қилип «хитай һөкүмитиниң әзәлдин чаған өткүзмәйдиған уйғурларни мәҗбурий йосунда бундақ паалийәткә тәшкиллиши ноқул мәдәнийәт җәһәттики тазилаш қилмиши» деди. 

Хитайниң уйғур районида чәтәл зиярәтчилирини күтүвелиш үчүн йәнә сахта сәһнә һазирлаватқанлиқи ашкариланди

Түрлүк учурлардин мәлум болушичә, хитай һөкүмити уйғурлар дияридики сиясий бастуруш һәрикитини хәлқарадин йошуруш мәқситидә йеқиндин буян келиш еһтимали болған тәкшүрүш гуруппилирини алдаш үчүн сахта мәнзирә һазирлимақта икән.

Йеқинда радийомизға йетип кәлгән бир парчә инкаста хотән районидики бир қисим җайларда оттура мәктәп оқуғучилири «лагер тутқунлири» болуп ясандурулған һәмдә уларға тәкшүрүш өмики келип қалса өзлириниң «тәрбийиләш мәркәзлири» гә өз ихтиярлиқи билән кәлгәнликини ейтиш һәққидә көрсәтмә берилгән. 

Буниңдин илгири бир қисим чәтәл дипломатлиридин тәшкилләнгән тәкшүрүш өмики мушу хилдики «тәрбийиләш мәркәзлири» ни зиярәт қилған болуп, улар бу җайдики курсантларниң «хушал-хурамлиқ ичидә тил вә кәспий маһарәт өгиниватқанлиқи» ни көргән иди. 

Һәбибулла муһәммәт уйғур миллий мәдәнийәт буюмлириниң муһаҗирәттики базирини ачти

Уйғурлар диярида уйғур миллий мәдәнийити йоқитиш нишаниға айлиниватқанда түркийәдики уйғур яш һәбибулла муһәммәд уйғур әнәниви қол һүнәрвәнчиликини хәлқара базарға йүзләндүрди. 

Мәлум болушичә, һәбибулла 2014-йили түркийәгә кәлгән болуп, у сода қилиш җәрянида уйғурларниң миллий әнәниви мәдәнийитини таварлаштуруш арқилиқ техиму яхши сақлап қалғили болидиғанлиқини тонуп йәткән. Шуниң билән бу саһәгә даир көп хил мәһсулатларни ишләп чиқирип базарға салған. 

Һәбибулла буниңдин кейин техиму көп мәһсулатларни ишләпчиқиришни, шуниңдәк техиму көп уйғурларниң өзи билән һәмкарлишишини арзу қилмақта икән. 

Худсон ақиллар мәркизидә уйғурлар һәққидә муһакимә йиғини ечилди

Йеқинда уйғурлар дуч келиватқан бастурушниң һазир уйғурлардин һалқип дуняға кеңийиши һәмдә униң сәлбий тәсири тоғрисида вашингтон шәһиридики худсон институтида мәхсус муһакимә йиғини ечилди. 

Йиғинда америка кеңәш палатасиниң әзаси том каттон ечилиш нутқи сөзләп «коммунизмниң бу хилдики зиянкәшлики вә зулумини уйғурлардинму бәкрәк тартқан башқа бир хәлқ йоқ!» дәп көрсәтти.

Йиғинда америкилиқ мутәхәссисләр вә уйғур паалийәтчиләр хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан бастурушлириниң һазирқи әһвали һәмдә буниң дуняға көрситидиған тәсири һәққидә охшаш болмиған қарашларни оттуриға қойди. 

Дуняниң һәрқайси җайлирида «5-феврал ғулҗа вәқәси» хатириләнди

5-Феврал күни муһаҗирәттики уйғурлар дуняниң һәрқайси җайлиридики хитай әлчиханилири вә консулханилири алдида наразилиқ намайиши тәшкилләп, 1997-йилидики ғулҗа «5-феврал ғулҗа вәқәси» ниң 22 йиллиқини хатирилиди. 

Америка, германийә, түркийә, японийә, фирансийә, шиветсийә, қазақистан қатарлиқ җайлардики уйғур җамаити наразилиқ намайиши вә хатириләш паалийити арқилиқ әйни вақитта уйғурларниң һәқ вә һоқуқлири үчүн һаятидин айрилған шеһидләргә еһтирам билдүрди. Шуниңдәк хитай һөкүмитигә қарши шоарларни товлиди. 

Мәлум болушичә, бир қисим паалийәтчиләр «уйғурларниң миллий ирадисини ипадиләштә намайиштинму күчлүкрәк усул йоқ» дәп қаримақта икән.

Толуқ бәт