Һәптилик хәвәрләр (16-марттин 22-мартқичә)

Мухбиримиз әзиз
2019-03-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америкадики уйғур паалийәтчи рошән аббас ханимниң биваситә күч чиқириши билән вашингтонда ечилған рәсим көргәзмисигә аваз қошуп бурсада ечилған көргәзмидин көрүнүш. 2019-Йили март, түркийә.
Америкадики уйғур паалийәтчи рошән аббас ханимниң биваситә күч чиқириши билән вашингтонда ечилған рәсим көргәзмисигә аваз қошуп бурсада ечилған көргәзмидин көрүнүш. 2019-Йили март, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Ғулҗадики уйғур байлиридин садиқҗан вә сақиһаҗиларниң лагерда икәнлики дәлилләнди

Йеқинда ғулҗа шәһиридики даңлиқ уйғур байлиридин садиқҗан вә сақиһаҗиниң лагерға қамалғанлиқи һәққидә учурлар тарқалған иди. Мухбиримизниң әһвал игилиши җәрянида уларниң тутқунда икәнлики дәлилләнди.

Садиқҗан вә сақиһаҗи иккийлән 2000-йилларда өз йенидин пул чиқирип «садиқҗан-сақиһаҗи үмид башланғуч мәктипи» намида мәктәп салған. Бу мәктәптә намрат уйғур балилири һәқсиз оқуған болса, йәнә 30-40 уйғур оқутқучи муқим хизмәт қилған.

Бу һәқтики әһвал игиләш җәрянида йәнә садиқҗанниң қизи патигүлниң 2017-йили мартта туғқан йоқлап ғулҗаға қайтишида тутқун қилинғанлиқи, патигүлниң америка пуқралиқидики оғли һәмдан хуштарниңму аниси билән биллә ғулҗадин чиқалмиғанлиқи мәлум болди.

Зулхумар исһақ аилисиниң қисмити хитай һакимийитиниң маһийитини техиму ашкара көрсәтти

Һазир шиветсийәдә яшаватқан зулхумар исһақ кичикидин хитайчә оқуған вә ичкиридә алий мәктәпни тамамлиған. Шуниңдәк өз разилиқи билән бир хитай әргә ятлиқ болуп аилә қурған. Әмма униң вәтәндики ата-аниси лагерға мәһкум болуштин халий болалмиған.

Мәлум болушичә, зулхумарниң дадиси исһақ пәйзулла вә аниси зөһрә талип әр-аял иккийлән ичкиридики алий мәктәпни пүттүргәнләр болуп, қумул шәһиридә таки пенсийәгә чиққучә һөкүмәт хизмитидә болған икән.

Зулхумар бу һәқтә тохтилип: «ата-анам пәқәт уйғур болғанлиқи үчүнла тутқун қилинди. Хитай һөкүмитиниң биз террорлуқ билән күрәш қиливатимиз дегини ялған,» деди.

Лагерлардики оқутқучилар «лагер курсантлири» ға айлинип кәтмәктә

Уйғур диярида барғансери кеңийиватқан «тәрбийәләш мәркизи» намидики лагерларда оқутқучилиқ қиливатқан бир қисим уйғур оқутқучиларниң йеқиндин буян шу җайдики тутқунларға қошулуп кетиватқанлиқи мәлум болмақта. Мухбиримизниң бу һәқтики әһвал ениқлиши җәрянида бу әһвалниң растлиқи дәлилләнди.

Бәзи паалийәтчиләр бу һәқтә тохтилип «лагердики оқутқучиларниң тутқунға айлинип қелиши уларниң башқа тутқунларға инсаний муамилә қилғанлиқидин әмәс, бәлки лагерниң ички қисмидики әһвалларни җәмийәткә ашкарилап қоймаслиқи үчүндур,» деди.

Әһвалдин хәвәрдар бәзи шаһитлар болса пүткүл уйғурларниң «қайта тәрбийәләш» тин өтидиғанлиқини, шуңа бу хил «тәрбийәләш» ниң лагерлардики барлиқ оқутқучи вә сақчиларғиму кеңийиш еһтималлиқи барлиқини тәкитлиди.

Әл-җәзирә телевизийәсидә уйғурлар мәсилиси кәскин муназирә қилинди

Мусулманлар дуняси вә ғәрб дунясида охшашла зор сандики көрүрмәнлири болған әл-җәзирә телевизийәсидә 15-март күни мәхсус уйғурлар мәсилиси муназирә қилинди.

«Башму-баш» темисидики бу программида риясәтчи мәһди һәсән билән хитай һөкүмитиниң иқтисадий мәслиһәтчиси чарлес лю уйғурлар мәсилиси һәққидә кәскин сөһбәтләшти. Чарлес лю бу мәсилидә осал әһвалдин қутулуш үчүн «мениң бу ишлардин хәвирим йоқкән, әгәр растинла шундақ иш болса бу һәқиқәтән яман бопту,» дегән.

Мәһди һәсәнниң явропадики вә дуняниң башқа җайлиридики мусулманларниң әһвалини уйғурларға тәтбиқлап көплигән җанлиқ вә кәскин мисалларни кәлтүрүши билән хитай вәкиллириниң хитай һөкүмитини ақлаш урунушлири пүтүнләй бәрбат болған.

Хитай һөкүмитиниң 2019-йилидики «ақ ташлиқ китаб» и тәнқидкә учриди

Хитай һөкүмити лагерлар мәсилисидә пүтүн дуняниң кәскин тәнқидигә дуч кәлгәндин кейин 2018-йиллиқ ақ ташлиқ китабни елан қилип, өзлириниң «террорлуқ» вә «әсәбийлик» билән күрәш қиливатқанлиқини тәкитлиди.

Хитай һөкүмити бу қетимму ақ ташлиқ китабта уйғурлар дияриниң әзәлдин хитайниң бир қисми икәнликини, уйғурларниң түркий хәлқ әмәсликини баян қилип, «террорчи вә әсәбий күчләр» ниң тинчлиқни бузуп кәлгәнликини нуқтилиқ шәрһилигән.

Алақидар мутәхәссисләр вә алимлар бу ақ ташлиқ китаб һәққидә тохтилип «хитай һөкүмитиниң бу хил усулда һәқиқәтни бурмилимақчи болуши әмәлгә ашмайду. Қанун мәвҗут болмиған хитайда оттуриға чиққан бундақ ақ ташлиқ китабниң қиммити йоқ,» деди.

Җаза лагерлирини сүрәтләр көргәзмиси арқилиқ аңлитиш давам қилмақта

Америкида паалийәт қиливатқан «уйғур һәрикити» тәшкилатиниң уюштуруши билән «җаза лагерлири қайтидин оттуриға чиқмақта!» темисидики сүрәтләр көргәзмиси өткән һәптидин башлап дуняниң һәрқайси җайлирида өткүзүлүшкә башлиди.

Бу сүрәтләр көргәзмисидә уйғурлар дияридики сиясий, иҗтимаий вә мәдәний һаятниң охшимиған тәсвири һәқиқий сүрәтләр арқилиқ җанлиқ намаян қилинған. Болупму лагерларға қамалған уйғур сәрхиллириниң сүрәтлири лагерларниң маһийитини охшимиған тәрәптин ечип бәргән.

Һазирғичә бу көргәзмә америка, германийә, түркийә, австралийә, фирансийә, шиветсийә қатарлиқ дөләтләрдә өткүзүлгән болуп, миңлиған кишиләргә уйғурлар дуч келиватқан иҗтимаий бөһранни җанлиқ аңлитип кәлмәктә.

Толуқ бәт