Heptilik xewerler (23-maydin 29-mayghiche)

Muxbirimiz jüme
2015-05-29
Share
erkin-asiya-radiosi.jpg Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Rabiye xanim dunya döletlirini Uyghur mesilisige arilishishqa chaqirdi

Xitayning Uyghur élida 181 térrorluq délosini pash qilghanliqi heqqide ziyaritimizni qobul qilghan dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir xanim bu melumatning mahiyette Uyghur mesilisining xitayning ichki mesilisi emes, belki xelq'arawiy we dunya döletlirining arilishishi zörür bolghan mesile ikenlikini bildürdi.

U mundaq dédi: biz xitaygha tayanmisimu, öz xelqini béqip kételeydighan amérika we yawropa döletlirini xitay bilen bolghan munasiwitide özlirining qimmet qarishigha hörmet bildürüsh nuqtisidin bolsimu, Uyghur mesilisige arilishishqa, xitay özidiki mewjut mesililerni iqrar qilishqa mejbur bolghan bügünkidek pursetlerde, éniq we heqqaniy pozitsiye bildürüshke dewet qilimiz. Menche amérika we yawropa döletlirining xitaygha mundaq bir so'al qoyidighan waqit keldi.

Rabiye xanim yene bir döletning bir rayonida bir yil ichide 181 térrorluq guruhi bayqalsa, bu döletni tinch we bixeter dölet dégini bolmaydighanliqini eskertti.

U mundaq dédi: eger ré'alliq shundaq bolsa, bu chong xewp-xeterning menbesi meyli diniy, meyli siyasiy, meyli iqtisadiy bolsun, bu dunyagha ashkarilinishi kérek. Buninggha yalghuz xitay emes, pütün dunya bash qaturushi kérek.

Amérikidiki musulman natiq: Uyghurlar bésim astidimu öz étiqadini saqlap qalalaydu

Amérikida közge körün'gen musulman natiq no'uman elixan Uyghurlar éghir basturushlargha duchar boluwatqan bolsimu, emma ularning étiqadini saqlap qalalaydighanliqigha qet'iy ishinidighanliqini bildürdi.

U, bu sözlerni 23- may baltimor shehiride ötküzülgen shimaliy amérika islam chembirikining 40-nöwetlik yilliq yighilishi jeryanida radi'omizgha bildürdi.
U mundaq dédi: bilemsiz, Uyghurlar tarixtimu shundaq diniy basturushlargha uchrighanda, a'iliside islamni ögitishni toxtatmay, iman- étiqadni ching saqlap, öz kimlikini qutquzup qalghan. Insha'alla, ular hazir eng éghir künlerge duchar boluwatqan bolsimu, bu sinaqtin ötüp kételeydu, ularning yenila étiqadini ching saqlap qalalaydighanliqigha ishenchim kamil.

No'uman ependi yene kéler yili sherqiy türkistan'gha bérishni pilanlawatqanliqi, Uyghurlar üchün du'a qilidighanliqi we Uyghurlargha salam yollaydighanliqini bildürdi.

Amérika qelemkeshler merkizi dunya kitab yermenkiside xitaygha qarshi naraziliq namayishi ötküzdi

28- May amérika qelemkeshler merkizi nyu-yorkta ötküzülüwatqan dunya kitab yermenkiside xitaygha qarshi naraziliq namayishi ötküzdi we amérika kitab yermenkisining xitaygha "Sherep méhmanliq" orni bérip, uningdiki mewjut cheklimilerni diqqetke almighanliqini tenqid qildi.

Namayishchilar Uyghur öktichi ziyaliy ilham toxti, nobél tinchliq mukapati sahibi lyu shawbo qatarliqlarning resimlirini kötürüp, bu kishilerni qoyup bérishni, bashqa yazghuchilargha cheklime qoyushni toxtitip, ularning erkin pikir qilishigha yol qoyushni telep qildi.

Amérika qelemkeshler merkizining ilgiri sürüshiche, yermenke xitay edebiyatigha alahide iltipat körsetken bolsimu, lékin u 44 neper yazghuchi we zhurnalistning xitay türmiside yétiwatqanliqi, nurghun yazghuchi, zhurnalistlarning parakendichilik, tehditke uchrap, bezilirining sürgünde yashawatqanliqidek ré'alliqni nezerdin saqit qilghan.

Xelq'ara kechürüm teshkilati kanada shöbisi hüseyin jélil üchün mektup yézish pa'aliyiti uyushturghan

Xelq'ara kechürüm teshkilatining kanadada turushluq ezaliri xitay türmiside yétiwatqan kanada puqrasi hüseyin jélil üchün mektup yézish pa'aliyiti uyushturghan.

"Nyagra xewerler tori" ning éytishiche, mektup yézish pa'aliyitide hüseyin jélil dawasigha mes'ul bolghan wilf rulend söz qilghan.

U mundaq dégen: "Xitay gerche hüseyin jélilni 'térrorchi' dep qarilisimu, emma xelq'ara kechürüm teshkilati uni bir kishilik hoquq qoghdighuchisi, dep qaraydu."

Igilinishiche, hüseyin jélil üchün yézilghan mektuplar xitay dölet rehberliri, kanada bash ministiri stéfén harpér qatarliqlargha ewetilidiken.

Kanada puqrasi hüseyin jélil 2006- yili özbékistan'gha tughqan yoqlap barghanda qolgha élinip, xitaygha ötküzüp bérilgen. Xitay uni "Térrorluq jinayiti" bilen eyiblep muddetsiz qamaqqa buyrughan idi.

Uyghur élida "Dolqun hashar" yolgha qoyulghan

Aqsuning toqsu nahiyiside "Dolqun hashar" dep nam bérilgen yéngi bir türlük hasharning yolgha qoyuluwatqanliqi ashkarilandi.

Melum bolushiche, dolqun hashar her küni seher sa'et beshte bashlinip etigen sa'et 9 ghiche, eger zörür tépilsa sa'et 11 yaki chüshke qeder dawamlishidiken. 18 Yashtin 60 yash ariliqidiki er-ayal emgek küchliri qatnishidighan bu hashar heptide 5 kün élip bérilidiken.

Yultuzbagh yézisidiki bir kent sékrétarining bildürüshiche, bu hashargha qatnashmighanlargha 100 som jerimane qoyulghandin bashqa, bu tüzümge qarshi turghanlarning qanuniy mes'uliyiti sürüshte qilinip, tutup turush yaki toxtitip qoyush jazasi bérilidiken.

Xelq'ara qanunlarda ötken esirning aldinqi yérimidila emeldin qaldurulup bolghan hasharning Uyghur yézilirida herxil nam we shekillerde hélihem dawamlishiwatqanliqi melum bolmaqta.

Xoten layqada bir xitay emeldari pichaqlap öltürülgen

15-May xoten nahiyesining layqa yéza merkizide bir xitay emeldari pichaqlap öltürülgen. Ziyaritimizni qobul qilghan layqa yéza saqchiliri, ölgüchining layqa yézisining mu'awin bashliqi wang famililik xitay ikenlikini delillidi.

Melum bolushiche, shu küni chüshtin kéyin sa'et 5 tin ashqanda wang tamaq yéyish üchün kétiwatqanda 20 yashlar öpchörisidiki qéyum abla isimlik bir Uyghur yash pichaq bilen uninggha hujum qilghan. Netijide wang neq meydanda ölgen. Hujumchi qéchip ketken bolsimu, emma shu küni kéchisi sa'et 12 etrapida tutulghan.

Halbuki, saqchilar weqening tepsilati we hujumchining meqsiti heqqide melumat bérishni ret qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet