Һәптилик хәвәрләр (18-авғусттин 24-авғустқичә)

Мухбиримиз әркин
2012-08-24
Share

Хитай түрмә даирилириниң атақлиқ диний зат керәм абдувелиниң җаза муддитини узартиштики сәвәби

Хитай түрмә даирилири 2009‏-йили түрмидики атақлиқ диний зат керәм абдувелиниң намаз оқуған, ачлиқ елан қилғанлиқини илгири сүрүп, униң қамақ җазасини 4‏-қетим узартқан.

Хитай даирилири буниңдин бурун униң җаза муддитини 3 қетим узартип, 9 йилға чиқарған иди.

Түрмә даирилири алдинқи 3 қетимлиқ сотниң һөкүмнамисини мәһкумниң аилисигә бәрмигән; пәқәт 4-қетимлиқ сотниң һөкүминила аилисигә бәргән. 4-Қетимлиқ сот, үрүмчи шәһири йеңишәһәр районлуқ сот мәһкимиси тәрипидин ечилған. Һөкүмнамидә баян қилинишичә, униң садир қилған җинайәтлири болса намаз оқуш, ачлиқ елан қилиш, җинайәтчиләрниң 38 маддилиқ һәрикәт өлчимини ядлашни рәт қилиш, хитай җинайәтчиләрдин бекитилгән назарәтчигә бойсунмаслиқтур.

Мәһкумниң аилә-тавабиатлириниң билдүрүшичә, керәм абдувәли ачлиқ елан қилғандин кейин, түрмә даирилири униң аилисидикиләрни чақиртип, керәм абдувәлигә тәрбийә беришни, йәни уни намазни тәрк қилишқа вә ачлиқ елан қилишни тохтитишқа көндүрүшини тәләп қилған. Мәһкумниң аилисидикиләр түрмә даирилириниң бу тәлипини рәт қилған.

Хитай түрмә даирилири алимҗан һемитниң адвокати билән көрүшүшини рәт қилди

Хитай әдлийә даирилири өткән йили 2‏-айда қәшқәрлик христиан мурити алимҗан һемитниң 15 йиллиқ қамақ җазасиға наразилиқ билдүрүп сунған әрзини рәт қилғандин кейин, у буниңға наразилиқ билдүрүп давамлиқ әрз қилған вә бейҗиңдин адвокат тутқан иди.

Униң адвокати йеқинда үрүмчигә келип өткән һәптә алимҗан һемит билән көрүшүшни тәләп қилған болсиму, бирақ түрмә даирилири алимҗанниң мәсилиси "дөләт мәхпийәтлики"гә ятидиғанлиқини илгири сүрүп, униң нөвәттә аптоном районлуқ 3‏-түрмидә йетиватқан алимҗан һемит билән көрүшүшини рәт қилған.

Америкидики "җуңго ярдәм җәмийити" намлиқ тәшкилатниң мәсули поп бө шичю хитай әдлийә даирилириниң һәрикитини тәнқидләп, униң адвокат билән көрүшүшигә йол қоймаслиқ, даириләр садир қилған қанун -түзүмгә хилап қилмиш, дәп көрсәткән.

Хитай қош тил маарип сияситидә бир қәдәм чекинишкә башлиди

Хитай даирилириниң уйғур илиниң қош тиллиқ маарип сияситигә түзитиш киргүзүшкә башлиғанлиқи илгири сүрүлди.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, даириләр миллий башланғуч вә оттура мәктәпләрниң ана тил оқутушиға түзитиш киргүзүп, қош тиллиқ оқутуштики мунасивәтни тәңшәш тоғрилиқ бир қатар қарарларни чиқарған.

Инкаслардин қариғанда башланғуч, оттура мәктәпләрдә хитай тилидики сиясәт вә тарих дәрси уйғурчиға қайтип кәлгән. Илгирики, дәрсханида уйғурчә сөзләп салған оқутқучиларни лаяқәтсиз дәп қарайдиған хаһишларға хатимә берилидикән.

Даириләр бурун миллий синипларниң келәр оқуш мәвсумидин башлап омумйүзлүк қош тиллиқ оқутушқа көчидиғанлиқини билдүргән иди. Лекин һазир бу қарар бикар қилинип, қош тиллиқ маарип дәрсликигә түзитиш киргүзүш хизмитини башлиған.

Хитай һөкүмити илгири қош тил маарипида ана тилни чәткә қеқип, уйғур оттура, башланғуч вә бағчә маарипини хитайчилаштурушни күчәп йолға қойған. Бирақ бу аммиви наразилиққа учрап, "5-июл вәқәси" гә охшаш зор көләмлик тоқунушларниң йүз беришигә түрткә болған иди.

Турпан идиқут дөлитигә аит "чөлдики опера" намлиқ тарихий роман түркийидә нәшр қилинди

Түркийә язғучиси мәмәт ләвәнт қая әпәнди язған "чөлдики опера" намлиқ роман истанбулдики "қутуп йилдизи" нәшрияти тәрипидин нәшр қилинди. 197 Бәттин тәркиб тапқан мәзкур романда идиқут уйғур дөлитиниң язлиқ пайтәхти бәшбалиқ шәһиридә 1020-йилидин 1029-йиллири оттурисида йүз бәргән вәқәләр баян қилинған.

Китабта ашу йилларда яшиған юла исимлик яш қизниң иш излири вә ишқи-муһәббити баян қилинған болуп, буниңдин башқа йәнә, бу мәзгилдики уйғур мәдәнийити намаян қилинған.

Мәмәт ләвәнт қаяниң "чөлдики опера" намлиқ мәзкур романиниң баш қисмида турпан уйғур дөлити, бәшбалиқ шәһири һәмдә романдики образлар һәққидә қисқичә мәлумат берилип, кейин романдики вәқәләр баян қилинған. Романда идиқуттики әртоған исимлик бир буддист байниң юла исимлик қизиниң кәчүрмиши баян қилиниду.

Роза һейттики байрақ чиқириш мурасими наразилиқ қозғиди

Уйғурбиз ториниң хәлқара тор бекитидики хәвәрдин мәлум болушичә, бу йил роза һейтниң 1-күни әтигән һейт намизи вақтида, куча наһийисидики мәктәпләрдә байрақ чиқириш мурасими өткүзүлгән.

Кучадики бир оқутқучиниң билдүрүшичә, 19-авғуст әтигән уларниң мәктипидә барлиқ оқутқучи-оқуғучилар мәктәпкә йиғилип, байрақ чиқириш мурасимиға қатнашқан, андин оқуғучилар синипларға йиғилип таки роза һейтлиқ намаз түгигичә сиясий өгинишкә орунлаштурулған.

Башқа учурлардин мәлум болушичә, ақсуниң тоқсу наһийисидики мәлум мәсчиттә бу йил роза һейтлиқ намаз оқулуштин илгири, аввал байрақ чиқириш мурасими өткүзүлүп, андин һейтлиқ намаз оқулған.

Дуня уйғур қурултийи илгири баянат елан қилип, даириләрниң уйғурларға қаратқан бу хил диний бесимлири вә кәмситиш характерлик аманлиқ тәдбирлири уйғурларниң илгириләп наразилиқини қозғап, районда техиму зор көләмлик қаршилиқ һәрикәтлириниң йүз беришигә түрткә болидиғанлиқини агаһландурған иди.

Ғайиблар аилә-тавабиатлири рози һейт вә йәрмәнкә мәзгилидә үрүмчидин кетип турушқа зорланмақта

Һәр қетимлиқ һейт-байрам, йәрмәнкә яки қурултай мәзгиллири 5-июлдин кейин пәрзәнтлири ғайиб болуп кәткән аилиләр үчүн йәнә бир дишварчилиқ мәзгили һесаблиниду. Чүнки, мана бу мәзгилләрдә хитай сақчилири уларниң босуғисида пәйда болуп, уларни йүк-тақилирини теңишқа вә бир мәһәл юртлирида туруп келишкә буйруйду.

Бу йил роза һейттин икки күн бурун хотән қарақаштики хитай сақчилири билән үрүмчи бахуляң сақчиханисиниң хадимлири, үрүмчи булақбешида олтурушлуқ гүлниса ханимниң өйидә пәйда болған. Улар гүлниса ханимға, 1-сентәбир күни үрүмчидә явро-асия йәрмәнкиси өткүзүлидиғанлиқини уқтуруп, уни йәрмәнкә ахирлашқучә, юрти хотәнгә қайтип шу йәрдә туруп турушқа буйруған.

Лекин, гүлниса ханим оғли мәмәт баратниң үрүмчидә тутқун қилинған вә үрүмчидә ғайиб болғанлиқини, оғлиниң учурини алмай туруп юртиға қайтмайдиғанлиқини ейтип, сақчиларниң тәлипини рәт қилған. Гүлниса ханим оғли 5‏-июл вәқәсидә йоқап кетип, һазирға қәдәр из дерикини алалмайватқан ата, аниларниң бир нәпири, халас.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт