Һәптилик хәвәрләр (25-авғусттин 31-авғустқичә)

Мухбиримиз ирадә
2018-08-31
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Америка дөләт мәҗлиси трамп һөкүмитини хитайниң уйғурларни бастурушиға қарши тәдбир қоллинишқа чақирди

Америка авам палатаси билән кеңәш палатасиниң 17 нәпәр әзаси 28‏-авғуст күни, америка ташқи ишлар министири майк помпейо вә малийә министири стивен мнучинға имзалиқ мәктуп йезип, уйғурларни бастурушта вә йиғивелиш лагерлириға қамашта рол ойниған хитай әмәлдарлири вә хитай ширкәтлирини җазалашни тәләп қилди. Улар мәктупта америка һөкүмитини «йәр шари магнетски қануни» ни арқилиқ уйғур аптоном районида йүз бериватқан «кишилик һоқуқ кризиси» ни һәл қилишқа чақирди.


Мәктупта уйғур елиниң партком секретари чен чүәнгодин башқа йәнә, уйғурларни бастурушта роли бар дәп, қаралған 7 нәпәр хитай әмәлдариниң исми тилға елинған. Улар хитай мәркизи бирликсәп бөлүми 9‏-идарисиниң директори ху лйәнхе, уйғур аптоном районлуқ парткомниң муавин секретари сүн җинлоң, уйғур аптоном райониниң рәиси шөһрәт закир, биңтуәнниң қомандани пең җяруй, уйғур аптоном районлуқ бирликсәп бөлүминиң башлиқи шавкәт имин вә уйғур аптоном районлуқ сиясий-қанун комитетиниң секретари җу хәйлүн қатарлиқларни өз ичигә алидикән. 

Кәнт секретари: ата-аниси тәрбийәләшкә әкетилгән балилар «пәриштиләр мәктипи» дә оқумақта

Мухбиримиз игилигән мәлуматлардин ашкарилинишичә, керийә наһийисидә ата-аниси тәңла йиғивелиш лагерға әкетилгән балилар «пәриштиләр мәктипи» дәп нам берилгән ятақлиқ дарилетамларға орунлаштурулған.

Хадимлардин бириниң мәлум қилишичә, аталмиш «пәриштиләр мәктипи» дин керийә наһийисидә иккиси бар болуп, буниңда 4 яш билән 18 яш арисидики 3 миңчә бала ата-ана меһри вә тәрбийиси һәмдә аилә муһитидин мәһрум һаләттә йетиштүрүлмәктә.

Керийәдә бу аталмиш «пәриштиләр мәктипи» дин башқа наһийә базири ичидә бир дарилетам, йетим-йесирлар орни бар болуп, униңға 4 яштин кичик балилар орунлаштурулған. Бу икки аталмиш «пәриштиләр мәктипи» ниң бири керийә наһийә базирида, йәнә бири болса керийәниң йеңиават йезисиға ясалған.

Ата-ана меһри, тәрбийиси вә аилә муһитидин айрилип қелишниң бу балиларниң оқуши вә турмушиға қандақ конкрет қийинчилиқларни елип кәлгәнлики, роһий дунясиға қайси дәриҗидә зиян-зәхмәтләрни селиватқанлиқи алақидар тәрәпләр арисида күчлүк әндишә пәйда қилмақта. 

Бермудадики уйғурларға паспорт берилди

2009-Йили гуәнтанамодики һәрбий түрмидин қоюп берилип, бермудаға орунлаштурулған хелил мамут, абдулла абдуқадир, абликим турахун вә салаһидин абдуләһәд қатарлиқ төт уйғурға аридин тоққуз йил өткәндә, йәни 27-авғуст күни бермуда паспорти тарқитип берилгән. Шуниңдин буян уларниң қануний салаһийити болмаслиқ тарихи ахирлашқан.

Бермудадики уйғурлар өзлириниң бермудаға кәлгәндин кейинки сәргүзәштлири үстидә тохтилип: «биз уйғурларниң террорчи әмәс, бәлки хитайниң зулумиға учраватқан бир хәлқ икәнликини әмәлий һәрикитимиз билән испатлидуқ» деди.

Әйни вақитта америка һөкүмити бу уйғур мәһбусларни «хата вақитта, хата орунда қолға чүшүп қалған, улар дүшмән җәңчиси әмәс» дәп түрмидин қоюп бәргән һәмдә бермудаға йәрләштүргән иди.

Тоқсу наһийисиниң юлтузбағ базиридики 20 мәсчиттин он бири чеқиветилгән

Қәшқәр вә хотәнләрдә «мәсчитләрни ихчамлаш» намида елип бериливатқан мәсчит чеқиш долқуни ақсу вилайити тәвәсидиму давам қилмақта. Мухбиримизниң әң йеқинқи ениқлашлиридин мәлум болушичә, тоқсу наһийисиниң юлтузбағ базирида бар болған 20 мәсчиттин 11 мәсчит чеқиветилгән. Базар ичидики чеқиветилгән қәдимий мәсчитләрдин топаериқ вә гүлбағ мәсчитлириниң орниға хитай қурулуш ширкәтлири аһалиләр олтурақ бинаси салған.

Дуня уйғур қурултийи алий рәһбири рабийә қадир ханим бу һәқтики баянатида, уйғур районида мәвҗут мәсчитләрниң уйғурларниң әсирләрдин буянқи мәдәнийәт мираслири икәнлики, бүгүн бу мәсчитләрниң зор бир қисминиң чеқилиш вә тақилиштәк қисмәткә дуч келиши билән бирликтә мана мушу мәсчитләрдә тәблиғ аңлиған вә ибадәт қилған 3 милйонға йеқин уйғурниң нөвәттә йиғивелиш лагерлирида икәнликини илгири сүрди.

«Хитай мәркизи бирликсәп бөлүми» ниң уйғурларға қарши қиливатқан һәрикәтлири диққәт қозғиди

Америка дөләт мәҗлиси қармиқидики америка-хитай иқтисад вә бихәтәрлик комитети йеқинда «хитай мәркизи бирликсәп бөлүми» ниң дөләт ичи вә сиртидики паалийәтлири һәққидә мәхсус доклат елан қилди. Мәзкур комитет хитай һөкүмитиниң мәркизи бирликсәп бөлүми вә униң 9-ишханиси арқилиқ өз бесим сияситини чәтәлләрдә яшаватқан уйғур җамаитигә кеңәйтиш үчүн һәрикәт қиливатқанлиқини билдүрди.

Америка-хитай иқтисадий вә бихәтәрлик комитети муавин рәиси каролин барсоломив радийомизға бәргән язма баянатида «бейҗиңниң уйғурларға қиливатқан зулуми һәм шундақла әркин асия радиоси мухбирлириниң юртидики аилә тавабиатлириниң хитай һөкүмитиниң нишаниға айлиниши, уларниң америкидики вә башқа җайлардики уйғурларни җимиқтурушқа урунуши қатарлиқ мисаллар хитай мәркизи бирликсәп бөлүминиң характерини вә униң хитай ичи вә сиртидики өктичилик һәрикәтлирини уҗуқтурушни мәқсәт қилидиғанлиқини толуқ намаян қилип бәрмәктә» деди. 

Уйғур елидә йолға қоюлған лагерлар аилиләрни вәйран қилип, балиларни йетим қилмақта

Уйғур елидә йолға қоюлған лагерлар дуняда ашкариланғансери у пәйда қилған ечинишлиқ иҗтимаий ақивәтләрму бир-бирләп оттуриға чиқмақта. Бу һәптә түркийәдә яшаватқан уйғурлардин белиқиз һәбибулла зияритимизни қобул қилип, үрүмчидә тутқун қилинған йолдиши һәсән авудин вә из-дерикини алалмайватқан қизи сәкинә һәққидә мәлумат бәрди.

Белиқиз һәбибулла ханимниң ейтишичә, хитай даирилири униң үрүмчидә қалған йолдиши һәсән авудунни 2017-йили 1-апрел кәчқурун өйидин тутуп кәткән. Белиқиз ханим шундин буян әмдила 3 йерим яшқа киргән қизи сәкинәдинму хәвәр алалмайватқан болуп, у балисиниңму даириләр тәрипидин йиғивелинған болуши мумкинликини ейтти. 

Һазир түркийәдә яшайдиған, қәшқәр вилайити йәкән наһийиси йәкән базирилиқ болған турғунҗан турсунму өзиниң аяли вә балилириниң тутқун қилинғанлиқини ейтти. У 2014-йили июнда тириклик йоли издәп түркийәгә кәлгәндин кейин хитай һөкүмити униң аяли вә балилири һәмдә уруқ-туғқанлирини 2015-йили 9-айдин башлап тутқун қилишқа башлиған.

Турғунҗанниң 4 оғли болуп йеқинлири вә бәзи тонушлиридин хәвәр тепишичә, хитайниң ичкири өлкилиридә тирикчилик қиливатқан чоң оғли 23 яшлиқ абдушүкүр турғунни даириләр гуаңҗу шәһиридин адәм әвәтип тутуп кәлгән. Иккинчи оғли алимҗан турғун йәкән базарда тутқун қилинған.

Турғунҗанниң аяли арзугүл турсун вә оғуллири 7 яшлиқ сәйпулла вә 5 яшлиқ муҗаһит билән бирликтә йәкән наһийә игәчи базар 9-кәнттин тутуп кетилгән. Турғунҗан даириләр униң аяли арзугүлни 2015-йили 11-айда балилардин айрип, «йиғивелиш лагери» ға елип кәткәндин буян балиларниң һазир нәдилики, өлүк-тирикликидинму хәвәр алалмай кәлмәктә икән.

Толуқ бәт