Һәптилик хәвәрләр (30-сентәбирдин 6-өктәбиргичә)

Мухбиримиз әзиз
2017-10-06
Елхәт
Пикир
Һәмбәһр
Принт
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Пикир
  • Елхәт
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Дуняниң һәрқайси җайлирида хитай һөкүмитигә қарши намайишлар болди

1-Өктәбир күни хитай һөкүмитиниң «дөләт байрими» мунасивити билән дуняниң һәрқайси җайлиридики уйғур муһаҗирлири өз дөләтлиридики хитай әлчиханиси яки консулханиси алдиға топлинип наразилиқ намайиши қилди.

Шиветсийә, голландийә, германийә, норвегийә қатарлиқ җайларда намайишчилар ай-юлтузлуқ көк байрақ, түрлүк лозунка вә рәсимлик тахтайларни көтүрүшүп, җараңлиқ шоарлар арқилиқ хитай һакимийитигә болған ғәзипини ипадилиди.

Бу қетимқи намайишлар арқилиқ муһаҗирәттики уйғурлар өзлириниң әмәлий һәрикити арқилиқ йәнә шу җайлардики йәрлик кишиләргә уйғурлар һәққидә җанлиқ бир мәйдан дәрс бәрди.

Уйғурларни «тәрбийәләш мәркизи» гә йиғиш вә қамаққа һөкүм қилиш вәзипә қатарида иҗра болмақта

Бу йил ичидә уйғурлар дияриниң һәрқайси җайлирида шиддәт билән кеңәйгән «йепиқ тәрбийәләш мәркәз» лириниң өзлири турушлуқ җайлардики уйғурларниң 40 пирсәнтини бир қетим «тәрбийә» дин өткүзүшни вәзипә қилғанлиқи ашкариланди.

Мәлум болушичә, бу һәқтә алақидар органларниң рәсмий тарқатқан уқтуруши йоқ болуп, ағзаки буйруқларда шундақ мәзмунлар көп қетим тәкрарланған.

Мухбиримизниң бу һәқтики әһвал игилиши җәрянида «әсәбийлик» аламити бар һәрқандақ кишиниң тутқундин аман қалмайдиғанлиқи, тутқунларниң 80 пирсәнтини чоқум җазалаш һәққидә ағзаки буйруқ берилгәнлики айдиңлашти.

Қарақаш наһийәсиниң пурчақчи йезисида бу хилдики «қайта тәрбийәләш мәркәз» лири вә униңға йиғивелинған кишиләрниң көплүкидин йезиларда түзүк әрләрниң қалмиғанлиқи ашкариланди. Бу сәвәбтин тутқундики әрләрниң аяллири иқтисадий қийинчилиқлирини һәл қилиш үчүн һәрқайси җайлардики биңтуәнләргә пахта териш әмгикигә тәшкилләнмәктә икән.

Уйғурларниң хәтәрлик вәзийити муһаҗирәттики уйғур зиялийларни пикирлишишкә җәм қилди

Уйғурлар дияридики барғансери еғирлатқан сиясий вә мәдәнийәт бесимлири чәтәлләрдики уйғур зиялийлирини милләтниң кәлгүси һәққидә йәнә бир қетим пикирлишишкә үндиди.

Уйғур зиялийлар бу һәқтә халис муһакимә йүргүзүп, чәтәлләрдики уйғур зиялийлар қолиға қәләм елип уйғурлар дуч келиватқан мәсилиләрни ташқи дуняға тонутуш лазимлиқини тәкитлиди. Шуниңдәк «хитайға яман көрүнүп қелиш» тин әндишә қилишниң һечқандақ зөрүрийити қалмиғанлиқини билдүрди.

Уйғур зиялийлар йәнә бу һәқтә иҗтимаий таратқуларда пикир қилип, «уйғур зиялийлири уйғурларниң кәлгүси һәққидә баш қатурушни өзлиригә мәҗбурийәт, дәп билиши лазим,» деди.

Уйғурлар дияридики чәктин ашқан сиясәтләргә охшаш болмиған инкаслар чүшти

Хитай һөкүмитиниң уйғурлар диярида иҗра қиливатқан сиясий, иқтисад, мәдәнийәт вә дин саһәсигә четишлиқ бир қатар «йәрлик» сиясәтлири чәтәлләрдики анализчиларни толиму һәйранлиқта қалдуруватқанлиқи мәлум.

Шу қатарда уйғурлар диярида 1-өктәбирдики байрамлиқ сәккиз күнлүк дәм елишниң бикар қилиниши, һәптә ахиридиму дәм алмай ишләшниң йолға қоюлуши охшаш болмиған инкасларни қозғиди.

Мухбиримизниң бу һәқтә әһвал игилиши җәрянида уйғурлар мәркәзлик олтурақлашқан җайлардики хитай көчмәнлириниң бу хил чәктин ашқан сиясәтләрни алқишлайдиғанлиқи, буни «аманлиқ» үчүн зөрүр, дәп қарайдиғанлиқи мәлум болди.

Чәтәлгә чиқип киргәнләр пушайман баянати йезишқа мәҗбур қилинмақта

Йәрликтин әһвал игиләш җәрянида уйғурларниң чәтәлләргә саяһәт вә туғқан йоқлашқа чиқишиниң йәрлик даириләрни биарам қиливатқанлиқи, шу сәвәбтин буниңға мунасип тәдбирләрниң иҗра болуватқанлиқи мәлум болди.

«Чәтәлгә чиққанлар идийиви җәһәттә зәһәрлинип, бөлгүнчилик идийисини алғач келиду» дәйдиған қарашниң йетәкчиликидә нөвәттә чәтәлләргә чиққан уйғурлар һәрқайси җайлардики «тәрбийәләш мәркәзлири» дә тәрбийә алмақтикән.

Бу һәқтә пикир қилған йәрлик әмәлдарлар һазир чәтәлгә чиққанлардин сирт паспортқа илтимас сунған яки виза алғанларниңму «тәрбийә» еливатқанлиқини ашкарилиди.

Америка дөләт мәҗлисиниң йиллиқ доклатида уйғурларға алаһидә орун берилди

Америка дөләт мәҗлисигә қарашлиқ хитай ишлири комитети 5-өктәбир күни 2017-йиллиқ доклатни елан қилди. Бу доклатта уйғурларниң өткән бир йиллиқ әһвали тәпсилий қарап чиқилди, шуниңдәк сиясий, иқтисад вә дин саһәсидә уйғурларниң әһвалида һечқандақ яхшилинишниң болмиғанлиқи тәкитләнди.

Бу йиллиқ доклатта уйғурларға 20 бәтлик мәхсус бир баб аҗритилған иди. Комитет рәиси марко рубю доклатниң асасий мәзмунлирини төт нуқтиға йиғинчақлашқа болидиғанлиқини ейтип униң бириниң уйғурлар мәсилиси икәнликини билдүрди.

Мәлум болушичә бу доклат америка һөкүмитиниң хитай билән болидиған дипломатийә алақисида асаслиқ пайдилиниш материяли болидикән.

Толуқ бәт