Heptilik xewerler (16-noyabirdin 22-noyabirghiche)

Muxbirimiz erkin
2019-11-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Heptilik xewerler (16-noyabirdin 22-noyabirghiche)
Heptilik xewerler (16-noyabirdin 22-noyabirghiche)
Photo: RFA

Rézhissor erkin tursun 19 yilliq qamaqqa höküm qilin'ghan

Uyghur diyaridiki jaza lagérlirigha qamalghan tutqunlar we ularning a'ile ezalirini sürüshtürüsh pa'aliyetlirini aktip dawamlashturup kéliwatqan amérikadiki arafat erkin yéqinda dadisi erkin tursunning uzun muddetlik qamaq jazasigha késilgenliki heqqide uchur tapshuruwalghan.

B d t ning "Mejburiy ghayib qiliwétilgenler mesilisini tekshürüsh xizmet guruppisi" yéqinda arafat erkin'ge xewer bérip, ghuljidiki dadisi erkin tursunning, yeni ili téléwiziye istansisining rézhissori erkin tursunning xitay hökümiti teripidin 19 yil 10 ay késilgenlikini jezmleshtürgenlikini bildürgen.

Igilinishiche, erkin tursun Uyghur diyaridiki radiyo-téléwziye sahesidin tutup kétilgenler ichide eng uzun muddetlik qamaq jazasi bérilgen zhurnalistlarning biri iken.

B d t mutexessisliri xitayning térrorluq qanunigha chüshenche bérishini telep qilghan

B d t kishilik hoquq kéngishidiki mutexessisler yéqinda xitaygha doklat yollap, uning térrorluqqa qarshi turush qanunigha chüshenche bérishini telep qilghan.

Doklatta, uning térrorluqqa qarshi turush qanuni we uning Uyghur aptonom rayonidiki ijra'atining xelq'ara edliye we kishilik hoquq ölchemlirige xilap ikenliki tekitlen'gen.

Doklatta qeyt qilinishiche, xitay hökümitining bu müjmel qanun‏-nizamlarni keng kölemlik ishqa sélishi arqisida rayonda az dégende bir milyon Uyghur, qazaq we bashqa musulmanlar tutqun qilinip, lagérlargha qamalghan, shundaqla ularning kishilik hoquqi hem erkinlikining éghir depsende qilinishigha yol achqan. Kishilik hoquq mutexessislirining ilgiri sürüshiche, bumsli körülüp baqmighan bir mektup iken.

D u q ning programma diréktori pétér irwing mundaq deydu: "Men bu mektupning ilgiri körülüp baqmighan mislisiz weqe ikenlikige qoshulimen. Chünki, uninggha imza qoyghan mutexessisler sani, uningdiki uchurlar, xitay hökümitige endishilirini ipadilesh jehetlerde yétük doklat bolup, uningda mutexessisler tepsiliy bayan arqiliq özlirining lagérlargha bolghan endishilirini ipadiligen.

Qazaq yazghuchi oralbay lagérgha élip kétilgen

Qazaq yazghuchi, zhurnalist we terjiman dilshat oralbayning 2018-yili tutqun qilinip, lagérgha élip kétilgenliki ilgiri sürüldi.

Dilshat oralbayning qazaqistanda turushluq singlisi gül'ayshaning radiyomizgha bildürüshiche, dilshat oralbay 2018‏-yili tutqun qilinip lagérgha élip kétilgendin béri uning héchqandaq iz-dérikini alalmighan.

Bu yil yashliq dilshat oralbay 1987‏-yili aliy mektepni püttürgendin kéyin "Ili géziti", ili oblastliq siyasiy kéngesh, "Küytun géziti" qatarliq jaylarda muxbir, terjiman we edebiy tehrir bolup ishligen. Bu jeryanda u "Kapitan gtantining qizliri" qatarliq 15 kitab, "Erkinlik" qatarliq 30 parche powést we hékaye, 150 tek téléwiziye tiyatirini qazaqchigha terjime qilghan.

Uning singlisining bildürüshiche, nöwette, uning chong akisi qoyup bérilgen bolsimu, lékin oralbay bilen yene ikki singlisining héchqandaq xewiri yoq iken.

Stéfan béygan: "Xitayning Uyghurlargha tutqan mu'amilisini qobul qilishqa bolmaydu"

Mu'awin amérika tashqi ishlar ministiri namzati stéfan béygan 20‏-noyabir küni amérika kéngesh palatasida guwahliq bérip, xitayning Uyghur rayonidiki musulman tawapgahlirini chéqiwatqanliqigha da'ir xewerlerning chinliqida mesile yoqluqini bildürgen.

Stéfén béygan yuqiriqi sözlerni kéngesh palata azasi koriy gardnérning so'aligha jawab bergende qilghan. U, özining "Nyu-york waqti" gézitide élan qilin'ghan Uyghurlar heqqidiki mexpiy höjjetke da'ir xewerni oqughanliqi we uningdin chöchügenlikini bildürüp: "Shundaqla men yene bir hepte awwal xewerlerde élan qilin'ghan mazar, meschit qatarliq musulman tawapgahlirining sistémiliq yoqitiliwatqanliqini da'ir resimlik delillerni kördüm. Men bu xewerlerning chinliqigha so'al qoyushqa héchqandaq seweb yoq, dep qaraymen" dégen.

Uning ilgiri sürüshiche, bu heqtiki xewerlerde "Qorqunchluq hadisiler" ning yüz bériwatqanliqi qeyt qiliniwatqan bolup, diniy we étnik guruppilargha bu xil nishanliq zerbe bérish qobul qilinmaydiken.

Stéfan béygan yéqinda prézidént tramp teripidin amérika tashqi ishlar ministirliqining mu'awin ministirliq namzatliqigha körsitilgenidi.

Bishkek shehiride telet mirrehimofning resimler körgezmisi échildi

Qirghizistan paytexti bishkek shehiride qirghizistanliq tonulghan Uyghur ressami telet mirrehimofning resimler körgezmisi ötküzülgen we uning resimler toplimi neshr qilin'ghan.

Telet mirrehimof tughulghanliqining 75 yilliqi munasiwiti bilen ötküzülgen körgezme "Ghappar aytiyéf" namidiki qirghizistan dölet muzéyida échilghan.

Körgezmige uning 50 yilliq ijadiyet hayatida yaratqan her xil témilardiki 100 din oshuq esiri qoyulghan. Sen'et erbabliri, uning eserliride "Milliy puraq chiqip turidighanliqi, xelqining tarixi, mewjut hayati, örp-adetliri maharet bilen kishilerning köz aldigha namayan qilip bérilgenliki" ni tekitlimekte.

U mezkur körgezme munasiwiti bilen ziyaritimizni qobul qilghanda özining ijadiyiti heqqide toxtilip, "Men may boyaq bilen ré'alizmgha yéqin ishlarni élip kétiwatimen" dédi.

Telet mirrehimof 1944-yili Uyghur élining ghulja shehiride ataqliq zergar a'iliside tughulghan. Uning dadisi eghzem mirrehimof hazirqi qazaqistanning yarkent shehiride tughulghan bolup, stalin dewride ata-anisi bilen Uyghur diyarigha köchüp kelgenidi.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet