Heptilik xewerler (11 - dékabirdin 17 - dékabirghiche)

Muxbirimiz jüme
2010-12-17
Share

Bu yilliq nobél tinchliq mukapatini tarqitish murasimigha alahide teklip bilen qatnashqan Uyghur milliy herikiti rehbiri rabiye qadir xanim, norwégiyidiki pa'aliyetlirini ayaghlashturup, 12- dékabir amérikigha qaytip keldi.

Melum bolushiche, rabiye qadir xanimgha mukapat tarqitish murasimigha qatnashqan 40 neper aliy méhman qataridin orun bérilgen.

Rabiye qadir xanim mukapat tarqitish murasimidin kéyin, amérika awam palatasi re'isi nensiy pélosi xanim we norwégiyidiki muhim siyasiy erbablar bilen uchrashqan.

Rabiye qadir xanimmu ötken bir nechche yildin biri nobél tinchliq mukapatigha namzatliqqa körsitilmekte.

20 Uyghurning kambodzhadin qayturulghanliqining 1 yilliqi munasiwiti bilen Uyghur teshkilatliri we xelq'ara teshkilatlar birleshme bayanat élan qilip, xitay da'irilirini 20 Uyghur mesilisini bir terep qilishta xelq'ara qanuniy ölchemlerni asas qilishqa chaqirdi.

Mezkur birleshme bayanatqa xelq'aradiki 60 nechche kishilik hoquq teshkilati birlikte imza qoyghan.
Bayanatta dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir xanim weziyettin qorqup rayondin qéchish we bashqa döletlerdin panahliq tileshning normal ehwal ikenlikini otturigha qoyghan we "xitay hökümiti 20 Uyghurning ehwalini a'ilisi we dunya jama'itige ashkarilishi hemde ularni derhal qoyup bérishi kérek " dégen.

Kambodzha hökümiti " 5- iyul weqesi" din kéyin kambodzhagha kélip panahliq tiligen 20 Uyghurni 2009- yili 19- dékabir xitaygha ötküzüp bergen idi. Mezkur weqe dunya xaraktérlik ghulghula qozghighan.

Uyghur milliy herikiti rehbiri rabiye qadir xanimning Uyghur élidiki a'ile tawabi'atlirining bildürüshiche, rabiye qadir xanimning türmidiki oghulliridin ablikim abduréhim 11- ayning 3- künidin bashlap, türmidiki yalghuz kamér: basqaqxanigha qamalghan.

Türmidiki basqaqxana, " qarangghu öy" yaki "yalghuz kamér" dep atilidighan bolup, köpinche hallarda siyasiy mehbuslarni jazalash üchün ishlitilidiken.

Bizge kelgen uchurlardin melum bolushiche, ablikim türmide namelum bir wedinamige imza qoyushqa mejburlan'ghan. Ablikim imza qoyushni ret qilghandin kéyin, türme da'iriliri uni basqaqxanigha qamighan.

Uyghur milliy herikiti yolbashchisi rabiye qadir xanim xitay türmisidin qoyup bérilip, amérikida siyasiy pa'aliyetlirini bashlap uzun ötmey؛ uning oghulliridin ablikim we alim abdurehimler türmige tashlan'ghan idi.

Xitay da'iriliri bu yil kirgendin buyan Uyghur élining her qaysi jaylirida diniy zat we diniy guruhlargha qarshi basturushni kücheytip, nurghun Uyghurni qolgha alghan.

Bezi melumatlargha qarighanda, da'iriler bu yil kirgendin buyan ghulja nahiyisidin 140 ademni qolgha alghan. Uyghur élining yene bir qisim jaylirida bolsa, diniy zat we guruhlargha qarshi medeniyet inqilabi sheklidiki tenqid qilish herikiti élip bérilghan.

Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit bu heqtiki bayanatida, xitay da'irilirining diniy siyasitini eyiblep, "mezkur siyaset ularning 5-iyul weqesidin héchqandaq sawaq almighanliqini namayan qilmaqta" dep körsetti.

Béyjingdiki Uyghur erzdarlar xitay merkizi hökümitige " Uyghur bolghanliq gunahmu" namliq ochuq xet yollap, Uyghur éli we xitay ölkiliridiki Uyghurlar duch kéliwatqan mesililer heqqide shikayet qilghan.

Mektup ötken heptining axiri dunya kishilik hoquq küni munasiwiti bilen xitay merkiziy hökümitige yollan'ghan.

Ular mektupida Uyghurlarning öz yurtida ishsiz we namrat yashawatqanliqi hemde omumyüzlük kemsitishke uchrawatqanliqini tekitligen.

Bu mektupqa, béyjingdiki Uyghur erzdarlarning köp qismi imza qoyghan.

Xitay merkiziy siyasiy byuro ezasi ju yünkang 9 - dékabir béyjingda échilghan bir yighinda Uyghur élige "üch xil küch" ning singip kirishini tosushni qayta tekitligen.

Shinxu'a agéntliqining körsitishiche, yighin'gha ju yünkangdin bashqa Uyghur élining sabiq bash sékrétari wang léchüen, nöwettiki bash sékrétari jang chünshyen we nur bekri qatarliqlar qatnashqan.
Ju yünkang, Uyghur élide uzun muddetlik muqimliqqa kapaletlik qilish bilen birge, " yerlik hökümet térrorchiliq, bölgünchilik we diniy esebiylikning singip kirishini tosup, jem'iyet amanliqi we muqimliqini saqlishi kérek." Dégen.

Mezkur yighin'gha wang léchüenning qatnashturulushi hemde Uyghur élide muqimliqning qayta tekitlinishi közetchilerning diqqitini qozghimaqta.

Xitaydiki 10 chong qézilma bayliq bazisining 6 si Uyghur élige jaylashqan bolup, Uyghur éli shuning bilen xitaydiki "qézilma bayliqlar toplan'ghan yéngi rayon" gha aylan'ghan.

"Xitay xewerler tori"da körsitishiche, bu heqtiki uchurlar xitay zémin-bayliq ministirliqi élan qilghan tekshürüsh doklatida otturigha qoyulghan.

Doklatqa qarighanda, nöwette Uyghur élide 900 orunda qézilma bayliq bayqalghan we kanlar échilghan.

Mutexessislerning qarishiche, bu xil qézilma bayliqlarning hessilep qalaymiqan échilishi, yerlik ékologiyilik muhitqa eslige keltürgüsiz derijide buzghunchiliq élip kélidiken.
Xewerde bu xil ehwallargha qandaq taqabil turush peqet tilgha élinmighan.

2010- Yili 9-dékabir gollandiyining amistérdam shehiride Uyghur meshripi ötküzüldi.

Meshrepni "Gollandiye Uyghur birliki teshkilati", "Gollandiye Uyghurlargha yardem bérish guruppisi" we "Gollandiye Uyghur meshrep ansambili" qatarliqlar birlikte uyushturghan. Meshrep "Téropin" tiyatirxanisida ötküzülgen bolup, meshrepke gollandiyilik méhmanlarmu ishtirak qildi.

Meshrep ikki sa'ettin artuq dawam qilghan bolup, ariliqtiki dem élish waqtigha orunlashturulghan Uyghur yémekliri tamashibinlarning maxtishigha sazawer boldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet