Heptilik xewerler (15 - séntebirdin 21 - séntebirgiche)


2007-09-21
Share

Amérika awam palatasi Uyghurlar heqqide qarar layihisi qobul qildi

17- Séntebir , düshenbe küni , amérika awam palatasida yighin échilip, barliq awam palata ezaliri toluq qatnashqan ehwal astida Uyghurlar üchün intayin muhim ehmiyetlik 497-nomurluq qarar layihisi maqullandi.

Mezkur qarar layihisi amérika awam palatasining rus lehtinen xanim, tam lantos ependi we rohrabachér qatarliq shexsler teripidin teyyarlinip palata kéngishige sunulghan idi. Mezkur 497- nomurluq qarar layihisining muhim mezmuni awam palata xadimi teripidin tonushturup ötülgen bolup, " qarar layihiside awam palata ezaliri shuni bildüriduki, xitay xelq jumhuriyiti, rabiye qadirning baliliri we kanada puqrasi hüseyin jélilni türmidin derhal qoyup bérishi kérek hemde Uyghurlargha qaritilghan medeniyet, til , diniy we bashqa shekildiki basturush heriketlirini derhal toxtitishi kérek." Dep otturigha qoyulghan.

Qarar layihisini kéngesh palata ezasi, amérika samo'a arili wekili, démokrat fale'omawa'ega bayan qilip ötüp, " mezkur qararning élinishi bilen dölet mejlisi xitay hökümiti teripidin wehshiyane basturuluwatqan Uyghur musulmanlar we xitay hökümiti Uyghur kishilik hoquqining yétekchi awazi rabiye qadirgha qaratqan rezil öch élish qilmishlirini ashkarilaydu" dédi.

Fale'omawa'ega ependi yene "xitay térrorluqqa zerbe bérish kürishini bahane qilip, Uyghurlar üstidin élip barghan basturush heriketlirini yapmaqchi boldi" dep körsetti.

Mezkur qarar layihisini yaqilap sözge chiqqan néw jérsiy wekili kiristofér simis ependi rabiye qadir xanining kishilik hoquq pa'aliyetlirige intayin yuqiri baha berdi we " amérikida kishilik hoquq pa'aliyetchisi martin lusir king, birmida ansan sushi, hindistanda bolsa gendi, xitay katolikliri üchün kardinal kung, polshada lakwalasé we yohan pol ikkinchi, tibetler üchün dalay lama hezritim bar bolghan bolsa, dini erkinliki tartiwélin'ghan, medeniyet we til hoquqliri depsende qilin'ghan Uyghurlar üchün, aqqun xitay köchmenliri teripidin teshkillen'gen hökümet teripidin öz ana wetinide chetke qéqilghan Uyghurlar üchün rabiye qadir xanim bardur" dédi.

497-Nomurluq qararda töwendiki üch nuqta tekitlen'gen.

Xitay xelq jumhuriyiti:

1 ‏- Shinjang Uyghur aptonom rayonida yashaydighan Uyghurlarning tili, medeniy we diniy hoquqlirini tonushi we ulargha kapaletlik qilishi shert.

2 ‏- Rabiye qadir xanimning balilirini türmidin we nezerbend astidin derhal qoyup bérishi shert.

3 ‏- Kanada puqrasi hüseyin jélilni derhal qoyup bérip kanadadiki a'ilisi bilen jem qilishi shert.

Amérika dölet mejliside shangxey hemkarliq teshkilati mesilisi heqqide ispat bérish yighini échildi

Amérika qoshma shtatliri dölet mejlisining kishilik hoquq komitéti 19-séntebir küni dölet mejlisining rayburn namidiki sariyida " shangxey hemkarliq teshkilati kishilik hoquqqa tehdit boluwatamdu yaki rayonning muqimliqi we hemkarliqini temin étiwatamdu? " dégen téma astida bir guwahliq bérish yighini achti.

Mezkur pa'aliyet dölet mejlisi kishilik komitétining birleshme re'isilik wezipisini béjiriwatqan mejlis ezaliridin tom lantos ependi we frank wolf ependi teripidin uyushturulghan, yighin uqturushi mezkur ikki erbabning imzasi bilen élan qilin'ghan idi.

Yighin'gha dölet mejlisi kishilik hoquq komitétining re'isining wekili hans ependi riyasetchilik qilghan bolup, yighinda xelqara kechürüm teshkilatining asiya-tinch okyan rayoni boyiche diréktori t .Kumar, xelqara krizis guruppisining diréktori jénifér lé'onard, erkinlik öyining xadimi danni'an murpi, amérika Uyghurliri birleshmisining sékritari alim séyitof qatarliqlar mexsus türde shangxey hemkarliq teshkilatining ehwali hemde rayondiki xelqlerning kishilik we démokratik hoquqlirining depsende boluwatqanliqi, jümlidin Uyghur siyasiy musapirlirining xitaygha qayturulushi, ottura asiya memliketlirining xitay bilen birlikte Uyghurlarning siyasiy heriketlirige zerbe bériwatqanliqi qatarliq köpligen mesililerni otturigha qoydi.

Xitay amérikining dini étiqad erkinliki doklatigha naraziliq bildürdi

Amérika tashqi ishlar ministirliqi ötken hepte diniy erkinlik ehwali heqqide doklat élip, xitay da'irilirining tibet, falun'gong, xristi'anlar we bashqa diniy guruhlarning étiqad erkinlikke ziyankeshlik qiliwatqanliqini, bolupmu Uyghur perzentlirining roza tutush, namaz oqush, diniy telim terbiye élishigha cheklime qoyuwatqanliqini körsetken idi.

Amérika tashqi ishlar ministirliqining bu doklati xitay terepni bi'aram qilghan bolup, 20- séntebir peyshenbe küni, xitay tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi jyang yu, amérikining xitayning diniy siyasitini eyiblep élan qilghan doklatqa naraziliq bildürüp "amérikining bu qilmishi xitayning ichki ishlirigha qopalliq bilen arilashqanliq" hemde " amérikining xitay hökümitining milliy we diniy siyasitini eyibleshliri pütünley asassiz" dédi.

Biraq, kishilik hoquq teshkilatliri béyjingning kishilik hoquq we diniy étiqad erkinlikini yaxshilashqa izchil wede bergen bolsimu, lékin buningda yaxshilinish körülmigenlikini birdek tenqid qilmaqta.

Qurban seypidin 13 yildin béri inisini öltürgen qatilni jazalitalmidi

Uyghur aptonom rayonining merkizi ürümchide qurban seypidin isimlik bir Uyghur inisini öltürgenliki sewebidin ölüm jazasigha höküm qilin'ghan wu yaw féng isimlik qatilni jazalitalmay yaki tölem pulini alalmay 13 yildin béri dawa qilmaqta.

1994-Yili, 20-séntebir küni qurban seypidinning inisi muhemmed seypidin, wu yawféng teripidin öltürülgen bolup, shu küni wu yawféng dollar sodisi bilen shughullinidighan muhemmetni 60 ming dollar pulum bar, yüen'ge almashturmaqchi, dégen bahane bilen bir öyge aparghandin kéyin, uni öltürüwétip, uning yénidiki 520 ming yüen pulini élip qachqanda tutulup qalghan idi.

Inkaslardin qarighanda, kéyin wu yawféng , ölüm jazasigha höküm qilin'ghan bolsimu, biraq uzun ötmey qoyup bérilgen. Emma, ölgüchining akisi qurban seypidin inisining ölümi üchün meniwi we jismaniy tölem süpitide besh milyon 130 ming yüen telep qilghan.

Islam kerimof özbékistanda prézidént saylimi élip bérishqa qoshuldi

Özbékistanni 18 yil idare qilghan islam kerimof axiri bu jumhuriyet musteqil bolghandin kéyinki üchinchi qétimliq prézidént saylimi ötküzüshke qoshuldi. Bu ottura asiya memliketlirige nisbeten yéngiliq bolup, gherb döletliri teripidin diktatorluq bilen eyibliniwatqan islam kerimofning prézidént saylimi ötküzüshke ruxset bérishi ottura asiya mesililiri közetküchilirining diqqitini tartti.

Hazirche kerimofning özini namzat körsetkenliki heqqide uchur yoq, emma özbékistanning ichi -sirtidiki bir qisim partiye we guruhlarning rehberliri saylamgha awazgha qoshup, öz namzatlirini körsitish ishlirini bashlighan. Biraq, bir qisim öktichiler islam kerimofning hakimiyetni öz terepdarigha tapshurup, döletni perde arqisida bashqurushi mumkinlikini perez qilishmaqta. Ilgiri saylamda kerimof özige qarshi namzat muhemmed salih qatarliq öktichilerni chégridin qoghlap chiqarghan idi. (Ümidwar)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet