Һәптилик хәвәрләр (13- өктәбирдин 19 - өктәбиргичә)


2007-10-19
Share

Америка дөләт мәҗлиси вә һөкүмитиниң хитай ишлар бирләшмә комитети 2007- йиллиқ кишилик һоқуқ доклати елан қилди

Америка қошма штатлири дөләт мәҗлиси вә һөкүмитиниң хитай ишлар бирләшмә комитети мушу айниң 10- күни хитайда барғанчә еғирлишип кетиватқан кишилик һоқуқ әһвали һәққидә 300 бәтлик бир доклат елан қилған болуп, доклатта, 2006- йилидин буян хитайда қанун билән идарә қилиш җәһәттә алаһидә илгириләшләрниң көрүлмигәнлики, әксичә кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлириниң изчил йүз берип турғанлиқи оттуриға қоюлған болуп, уйғур ели вә тибәтләрдә күнсайин еғирлишип бериватқан сиясий бесимлар алаһидә тилға елинған.

Доклатниң хитайниң һәр тәрәплимә мәсилилири қатарида йәнә уйғурларниң дуч келиватқан мәсилилиригиму алаһидә орун берилгән болуп, хитай даирилириниң уйғур кишилик һоқуқ паалийәтчирилири җүмлидин хәлқара сәһнидә паалийәт елип бериватқан д у қ рәиси рабийә қадир ханимниң аилә-тавабиатлириға зәрбә бәргәнлики оттуриға қоюлған.

. Доклатта "аз санлиқ милләтләрниң миллий кимликини ипадиләйдиған сиясий көз қарашлирини битчит қилиш үчүн, 1990 - йиллардин башлап һәрхил һәрикәтлирини елип барған хитай һөкүмити, 2001- йилидин буян шинҗаң уйғур аптоном районида бастуруш һәрикәтлирини техиму еғирлаштурди. Бу райондики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири вә бастуруш һәрикәтлири уйғур миллий кимликиниң көп тәрәплиригә чоңқур сиңип кәткән." Дәп көрситилгән.

Бу доклатта йәнә уйғурларниң сөз әркинлики, мәтбуат әркинликиниң еғир дәхли-тәризгә учраватқанлиқи, уйғурларниң кишилик һоқуқлири вә миллий мәсилилири һәққидә сөзлигән кишиләрниң қаттиқ җазалинидиғанлиқи көрситилгән.

Җүмә күни хитай һөкүмити америкиниң мәзкур доклатиға наразилиқ билдүрүп, доклатта көрситилгән мәсилиләрни инкар қилди.

Америка дөләт мәҗлиси далай ламаға алтун медал бәрди

17- Өктәбир күни америка дөләт мәҗлиси бинасида тибәт роһаний даһийси далай ламани дөләт мәҗлиси алтун медали билән мукапатлаш мурасими өткүзүлди. Бу мурасимға америкиниң алий дөләт рәһбәрлири иштирак қилған болуп, президент җорҗ буш, дөләт мәҗлиси алтун медалини далай ламаға өз қоли билән бәрди.

Дөләт мәҗлиси алтун медали америка пуқралириға берилидиған әң алий шәрәп мукапати болуп һесаблиниду. Буниңдин бир күн илгири йәни 16-өктәбир күни президент буш далай ламани мәхсус ақ сарайда қобул қилған болуп, у бейҗиң рәһбәрлирини далай лама билән сөһбәт өткүзүшкә тәшәббус қилған.

Президент бушниң бу бир қатар һәрикәтлири хитай һөкүмитиниң қаттиқ қаршилиқиға учриған болсиму, бирақ нәтиҗигә еришәлмигән . 18-Өктәбир күни хитай ташқи ишлар министирлики далай ламаға алтун медал бериш ишини йәнә бир қетим әйибләп," буниң америка-җуңго мунасивәтлиригә еғир тәсир йәткүзидиғанлиқи" ни из' һар қилған. Далай лама дөләт мәҗлисидики мурасимда қилған сөзидә йәнә өзиниң "тибәтниң мустәқиллиқини истимәйдиғанлиқини, пәқәт һәқиқий аптономийә истәйдиғанлиқи" ни қайта тәкитлигән.

Далай ламаға алтун медал бериш мурасимиға уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири рабийә қадирму тәклип билән қатнашқан .

Берлинда йипәк йоли мәдәнийити көргәзмиси ечилди

14 - Өктәбир күнидин башлап, германийә пайтәхти берлин шәһридә "йипәк йоли мәдәнийити көргәзмиси" башланди. Бу көргәзмә 2008 - йили 1 - айниң 14 - күнигә қәдәр давам қилиду.

Мәзкур көргәзмигә уйғур дияридин тепилған 190 әвришкә қатнаштурулған. Буниң ичидә 180 даниси тарим вадисидин йеңидин тепилған мәдәнийәт ялдамилири болуп һесаблинидикән. Бу, узундин буян бираз кәң көләмдә өткүзүлгән бир қетимлиқ мәхсус йипәк йоли көргәзмиси болупла қалмастин, бәлки тарим вадисиниң қәдими мәдәнийәт ядикарлиқлириниңму тунҗи қетим кәң даиридә тонуштурулуши икән.

Бирақ, бу ядикарлиқларниң уйғурларға тәвәлик мәсилиси һәққидә һечқандақ сөз болмиғанлиқи, германийидики бир қисим мутәхәссисләр һәм уйғур көрәрмәнләрни һәйран қалдурған.

Түркийидики уйғур яш профессор доктор - алимҗан инайәт

Бир милләтниң сапаси алди билән униң маарипи вә мәдәнийәт йүксәклики билән ипадилиниду. Мәдәнийәтлик милләтләр өзлириниң бүйүк шәхслири, алимлири вә башқа намайәндилирини қәдирләйду. Түркийидә яшайдиған уйғурларниң саниниң 10 миңдин артуқ икәнлики, буларниң көпинчисиниң сода-иқтисадий саһәләр бойичә ишләп, уларниң арисидин көплигән тиҗарий шәхсләрниң йетишип чиққанлиқи мәлум.

Түркийә уйғурлири арисидин тонулған илим әрбаблириму мәйданға кәлмәктә, измирдики әгә университетиниң профессори алимҗан инайәт әнә шуларниң биридур. 1980-Йилларниң ахирида түркийигә келип оқушқа башлиған алимҗан инайәт әпәнди узун йиллиқ җапалиқ әмгәк нәтиҗисидә, бу йил, 10 - айниң 10 - күни рәсмий профессор болди. У, түркийидики уйғур яшлири ичидики тунҗи профессор доктордур.

80-Йилларда бейҗиңдики мәркизий милләт институтини пүттүрүп, түркийигә оқушқа кәлгән алимҗан ,илгири кейин, магистирлиқ, доктурлуқ унванлирини алди, алий мәктәптә ишләш җәрянида, ярдәмчи дотсент доктор, дотсент доктурлуқ мусапилирини бесип, ахири профессор докторлуқ унваниға сазавәр болди. У, уйғур фолклори вә уйғур дастанлири тәтқиқати саһәси бойичә түркийидики алдинқи қатардики мутәхәссистур.

Путин иранни зиярәт қилди

Хитай компартийисиниң 17-қетимлиқ қурултийи ечиливатқан, шуниң билән бир вақитта америка президенти җорҗ буш тибәт роһаний даһийси далай ламани ақ сарайда қобул қилған һәмдә дөләт мәҗлисиниң далай ламаға алий алтун медал тәқдим қилиш мурасимиға қатнишип ху җинтавни қаттиқ хапа қиливатқан бир пәйттә русийә президенти владимир путин 16- өктәбир күни иран пайтәхти теһранни зиярәт қилип, иран президенти махмуд әхмәди ниҗат билән иран-русийә һәм уларниң америкиға мунасивәтлик мәсилилири һәққидә пикир алмаштурди.

Шу күни йәнә иран, русийә, қазақистан, түркмәнистан вә әзәрбәйҗандин ибарәт бәш каспи бойи дөлитиниң алий рәһбәрлири йиғини теһранда ечилди. Путин америкини агаһландуруп, америкиниң каспи бойидики һәр қандақ бир дөләтни башқа бир дөләткә һуҗум қилишқа ишлитишигә қарши туридиғанлиқини җакарлиди.

Путин 1943-йили совет рәһбири сталин теһранни зиярәт қилғандин кейин иккинчи қетим бу дөләткә кәлгән русийә президентидур.

Путин 19-өктәбир күни русийиниң нопус вә көчмән сиясити мәсилиси һәққидики пилани һәққидә сөзлигинидә, дөләт мәнпәәти нуқтисидин чиқиш қилип, хитайларни русийигә көчмәнликкә қобул қилмайдиғанлиқини билдүрди. (Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт