Истанбулдики уйғур җамаити һиндонезийә консолханисидин 3 нәпәр уйғур һәққидә ениқ учур беришни тәләп қилған

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020-10-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт

2015-Йили һиндонезийәдә тутулуп 6 йиллиқ түрмигә қамалған әхмәт мәхмут, абдулбасит түзәр, абдуллаһ байрам исимлик 3 нәпәр уйғурниң йеқинда җаза муддити тошуп қоюп берилгәнлики, әмма хитай һөкүмитиниң тәләп қилиши билән һиндонезийә һөкүмитиниң уларни хитайға қайтурғанлиқи һәққидә техичә ениқ җәзимләшмигән хәвәрләр тарқалмақта. Бу хәвәр муһаҗирәттики уйғурлар арисида күчлүк инкас пәйда қилмақта шундақла уларниң тәқдири ениқ болмиған бу уйғурларниң әһвалиға болған әндишилирини күчәйтмәктә. Һиндонезийә һөкүмити бу һәқтә һазирғичә һечқандақ чүшәнчә бәрмәстин сүкүт қилмақта.

28-Өктәбир чаршәнбә күни мәркизи истанбулдики шәрқий түркистан кишилик һоқуқни көзитиш җәмийитиниң уюштуруши билән һиндонезийәниң истанбулдики консолханиси алдида ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүлди. Бу ахбарат елан қилиш йиғининиң мәқсити һиндонезийә һөкүмитидин юқириқи 3 нәпәр уйғур һәққидә ениқ учур беришни тәләп қилиш, шундақла уларниң хитайға қайтурулған яки қайтурулмиғанлиқи тоғриисида җавабқа еришиш иди.

Шәрқий түркистан кишилик һоқуқни көзитиш җәмийитиниң баш катипи нуриддин избасар әпәнди бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, бу қетимқи ахбарат елан қилиш йиғининиң немә сәвәбтин өткүзүлгәнлики һәққидә чүшәнчә бәрди.

Һиндонезийәниң истанбулдики консулханиси алдида өткүзүлгән вә йүзлигән уйғурлар қатнашқан ахбарат елан қилиш йиғинида шәрқий түркистан кишилик һоқуқни көзитиш җәмийитиниң баш катипи нуриддин избасар баянатни оқуп өтти.

Нуруддин избасар әпәнди баянатида һиндонезийәдин хитайға қайтурулғанлиқи илгири сүрүлүватқан үч нәпәр уйғурниң ақивити тоғрисида уйғур җамаитидә җиддий бир әндишә пәйда болғанлиқини билдүрди.

У иҗтимаий таратқуларда вә бир қисим хәвәр торлирида бу 3 нәпәр уйғурниң 2020-йили 10-айниң 24-күни әтрапида хитайға тапшуруп берилгәнликиниң илгири сүрүлгәнликини әскәртип өтти. У мундақ деди: «биз тапшурувалған әң йеңи учурларға қариғанда, әхмәт бозоғланниң тутуп туруш муддити техи ахирлашмиған болуп, у һелиһәм һиндонезийә түрмисидә қамақлиқ икән. Шәрқий түркистандики милйонлиған кишиләр хитайниң җаза лагерлириға қамалған вә уйғурлар ирқий қирғинчилиққа дуч келиватқан мушундақ бир мәзгилдә, һиндонезийәдин қайтурулғанлиқи илгири сүрүлүватқан шәрқий түркистанлиқ 3 уйғурниң ақивити җәмийәттә еғир әндишә пәйда қиливатиду.»

Нурддин избасар әпәнди сөзидә йәнә илгири пакистан, сәуди әрәбистан, таҗикистан вә өзбекистандин қайтурулған уйғурларни хитайниң еғир җазаға тартқанлиқи, бәзилирини муддәтсиз қамақ җазасиға, бәзлирини өлүм җазасиға һөкүм қилип иҗра қилғанлиқини әскәртип өтти. У баянатида пакистандин қайтурулған исмаил сәмәтниң 2005-йили өлүм җазаси берилип иҗра қилғанлиқини, 2006-йили канада пуқраси һүсәнҗан җелилни өзбекистанниң тутуп хитайға қайтуруп бәргәнлики, хитай һөкүмитиниң уни муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқини дәлил-испат сүпитидә мисал қилип көрсәтти.

Нурдиддин әпәнди һиндонозийәниң уч уйғурни хитайға қайтурмаслиққа чақириқ қилип мундақ деди: «иҗтимаий таратқуларда тарқиливатқан хәвәрләр, чәт әлләрдики пүткүл уйғурларниң диққити һиндонозийәгә тартмақта. Улар бу үч уйғурниң хитайға қайтурулғанлиқи тоғрисидики хәвәрниң тоғра яки хата икәнликини билишни халайду. Һиндонезийә даирилири уларниң әһвали һәққидә балдуррақ баянат бериши керәк.»

Нуриддин избасар әпәнди өткән йилларда һиндонезийәдики мусулманларниң шәрқий түркистандики хитай зулуми вә хитайниң бастуруш сиясәтлиригә қарши наразилиқ билдүрүп намайишлар елип барғанлиқини әскәртти. У йәнә шәрқий түркистан хәлқиниң һиндонезийәдики мусулманларниң бу хил диний қериндашлиқ һәрикитигә миннәтдар икәнликини тәкитлиди.

Нурддин избасар әпәндиниң билдүрүшичә, һазир һиндонезийәдә 6 нәпәр уйғур болуп, булардин 5 кишиниң салаһийити ениқланғанлиқини, 6-кишиниң техи ениқ болмиғанлиқини билдүрди. Түркийәдики уйғурлар уларни сүрүштә қилиш үчүн һиндонезийәниң истанбулдики консолханидин сорүштә қилған болсиму, әмма улар бу мәсилиниң сиясий мәсилә икәнликини, буниңға өзлириниң җаваб берәлмәйдиғанлиқини билдүргән. Һиндонезийәниң истанбулдики консулханиси уларға һиндонезийәниң әнқәрәдики баш әлчиханиси билән көрүшүп беқишни има қилған. Нуриддин избасар әпәнди шәрқий түркистан кишилик һоқуқни көзитиш җәмийити намидин һиндонезийәниң әнқәрәдики баш әлчиханисиға хәт язған. Һиндонезийә баш әлчиханиси икки кишилик һәйәт билән көрүшүшкә қошулған. Нуриддин избасар әпәнди әнқәрәгә берип, һиндонезийә баш әлчиликидин 6 нәпәр уйғурниң ақивитини сүрүштә қилиш үчүн мәхсус доклат тәйярлиғанлиқини вә пат йеқинда әнқәрәгә берип сүрүштә қилидиғанлиқини билдүрди.

Баш штаби истанбулдики шәрқий түркистан кишилик һоқуқни көзитиш җәмийити 2019-йили 9-айда түркийә һөкүмитиниң рәсмий әнгә елип тәстиқлиши билән қурулған икән. Буниң билән бу җәмийәт истанбулниң фатиһ районида ишхана ачқан. Бу йил 9-айда хизмәтләрни тәртипләш елип берилип, нурддин избасар баш катиплиққа сайланған. Бу җәмийәтниң асаслиқ хизмәт вәзиписи хәлқара қанун вә хәлқаралиқ кишилик һоқуқ әһдинамиси вә хәлқаралиқ җинайий ишлар қануниға асасән, шәрқий түркистанлиқларға қарита елип бериливатқан һәр қандақ кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини көзитиш, паш қилиш вә бу һәқтә доклат һазирлаш икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт