Istanbuldiki Uyghur jama'iti hindonéziye konsolxanisidin 3 neper Uyghur heqqide éniq uchur bérishni telep qilghan

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2020-10-28
Élxet
Pikir
Share
Print

2015-Yili hindonéziyede tutulup 6 yilliq türmige qamalghan exmet mexmut, abdulbasit tüzer, abdullah bayram isimlik 3 neper Uyghurning yéqinda jaza mudditi toshup qoyup bérilgenliki, emma xitay hökümitining telep qilishi bilen hindonéziye hökümitining ularni xitaygha qayturghanliqi heqqide téxiche éniq jezimleshmigen xewerler tarqalmaqta. Bu xewer muhajirettiki Uyghurlar arisida küchlük inkas peyda qilmaqta shundaqla ularning teqdiri éniq bolmighan bu Uyghurlarning ehwaligha bolghan endishilirini kücheytmekte. Hindonéziye hökümiti bu heqte hazirghiche héchqandaq chüshenche bermestin süküt qilmaqta.

28-Öktebir charshenbe küni merkizi istanbuldiki sherqiy türkistan kishilik hoquqni közitish jem'iyitining uyushturushi bilen hindonéziyening istanbuldiki konsolxanisi aldida axbarat élan qilish yighini ötküzüldi. Bu axbarat élan qilish yighinining meqsiti hindonéziye hökümitidin yuqiriqi 3 neper Uyghur heqqide éniq uchur bérishni telep qilish, shundaqla ularning xitaygha qayturulghan yaki qayturulmighanliqi toghri'isida jawabqa érishish idi.

Sherqiy türkistan kishilik hoquqni közitish jem'iyitining bash katipi nuriddin izbasar ependi bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, bu qétimqi axbarat élan qilish yighinining néme sewebtin ötküzülgenliki heqqide chüshenche berdi.

Hindonéziyening istanbuldiki konsulxanisi aldida ötküzülgen we yüzligen Uyghurlar qatnashqan axbarat élan qilish yighinida sherqiy türkistan kishilik hoquqni közitish jem'iyitining bash katipi nuriddin izbasar bayanatni oqup ötti.

Nuruddin izbasar ependi bayanatida hindonéziyedin xitaygha qayturulghanliqi ilgiri sürülüwatqan üch neper Uyghurning aqiwiti toghrisida Uyghur jama'itide jiddiy bir endishe peyda bolghanliqini bildürdi.

U ijtima'iy taratqularda we bir qisim xewer torlirida bu 3 neper Uyghurning 2020-yili 10-ayning 24-küni etrapida xitaygha tapshurup bérilgenlikining ilgiri sürülgenlikini eskertip ötti. U mundaq dédi: "Biz tapshuruwalghan eng yéngi uchurlargha qarighanda, exmet boz'oghlanning tutup turush mudditi téxi axirlashmighan bolup, u hélihem hindonéziye türmiside qamaqliq iken. Sherqiy türkistandiki milyonlighan kishiler xitayning jaza lagérlirigha qamalghan we Uyghurlar irqiy qirghinchiliqqa duch kéliwatqan mushundaq bir mezgilde, hindonéziyedin qayturulghanliqi ilgiri sürülüwatqan sherqiy türkistanliq 3 Uyghurning aqiwiti jem'iyette éghir endishe peyda qiliwatidu."

Nurddin izbasar ependi sözide yene ilgiri pakistan, se'udi erebistan, tajikistan we özbékistandin qayturulghan Uyghurlarni xitayning éghir jazagha tartqanliqi, bezilirini muddetsiz qamaq jazasigha, bezlirini ölüm jazasigha höküm qilip ijra qilghanliqini eskertip ötti. U bayanatida pakistandin qayturulghan isma'il semetning 2005-yili ölüm jazasi bérilip ijra qilghanliqini, 2006-yili kanada puqrasi hüsenjan jélilni özbékistanning tutup xitaygha qayturup bergenliki, xitay hökümitining uni muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqini delil-ispat süpitide misal qilip körsetti.

Nurdiddin ependi hindonoziyening uch Uyghurni xitaygha qayturmasliqqa chaqiriq qilip mundaq dédi: "Ijtima'iy taratqularda tarqiliwatqan xewerler, chet ellerdiki pütkül Uyghurlarning diqqiti hindonoziyege tartmaqta. Ular bu üch Uyghurning xitaygha qayturulghanliqi toghrisidiki xewerning toghra yaki xata ikenlikini bilishni xalaydu. Hindonéziye da'iriliri ularning ehwali heqqide baldurraq bayanat bérishi kérek."

Nuriddin izbasar ependi ötken yillarda hindonéziyediki musulmanlarning sherqiy türkistandiki xitay zulumi we xitayning basturush siyasetlirige qarshi naraziliq bildürüp namayishlar élip barghanliqini eskertti. U yene sherqiy türkistan xelqining hindonéziyediki musulmanlarning bu xil diniy qérindashliq herikitige minnetdar ikenlikini tekitlidi.

Nurddin izbasar ependining bildürüshiche, hazir hindonéziyede 6 neper Uyghur bolup, bulardin 5 kishining salahiyiti éniqlan'ghanliqini, 6-kishining téxi éniq bolmighanliqini bildürdi. Türkiyediki Uyghurlar ularni sürüshte qilish üchün hindonéziyening istanbuldiki konsolxanidin sorüshte qilghan bolsimu, emma ular bu mesilining siyasiy mesile ikenlikini, buninggha özlirining jawab bérelmeydighanliqini bildürgen. Hindonéziyening istanbuldiki konsulxanisi ulargha hindonéziyening enqerediki bash elchixanisi bilen körüshüp béqishni ima qilghan. Nuriddin izbasar ependi sherqiy türkistan kishilik hoquqni közitish jem'iyiti namidin hindonéziyening enqerediki bash elchixanisigha xet yazghan. Hindonéziye bash elchixanisi ikki kishilik hey'et bilen körüshüshke qoshulghan. Nuriddin izbasar ependi enqerege bérip, hindonéziye bash elchilikidin 6 neper Uyghurning aqiwitini sürüshte qilish üchün mexsus doklat teyyarlighanliqini we pat yéqinda enqerege bérip sürüshte qilidighanliqini bildürdi.

Bash shtabi istanbuldiki sherqiy türkistan kishilik hoquqni közitish jem'iyiti 2019-yili 9-ayda türkiye hökümitining resmiy en'ge élip testiqlishi bilen qurulghan iken. Buning bilen bu jem'iyet istanbulning fatih rayonida ishxana achqan. Bu yil 9-ayda xizmetlerni tertiplesh élip bérilip, nurddin izbasar bash katipliqqa saylan'ghan. Bu jem'iyetning asasliq xizmet wezipisi xelq'ara qanun we xelq'araliq kishilik hoquq ehdinamisi we xelq'araliq jinayiy ishlar qanunigha asasen, sherqiy türkistanliqlargha qarita élip bériliwatqan her qandaq kishilik hoquq depsendichiliklirini közitish, pash qilish we bu heqte doklat hazirlash iken.

Toluq bet