Almutadiki Uyghurlar "Sherqiy türkistan jumhuriyet küni" ni xatirilidi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-11-12
Élxet
Pikir
Share
Print
Almutada ötken dölet bayrimi murasimidin körünüsh. 2019-Yil 12-noyabir, almuta.
Almutada ötken dölet bayrimi murasimidin körünüsh. 2019-Yil 12-noyabir, almuta.
RFA/Oyghan

12-Noyabirda almuta shehirining sultanqorghan mehelliside orunlashqan "Arzum" réstoranida 1933-yili qurulghan "Sherqiy türkistan islam jumhuriyiti" ning 86 yilliqi we 1944-yili qurulghan "Sherqiy türkistan jumhuriyiti" ning 75 yilliqigha béghishlan'ghan xatirilesh murasimi bolup ötti. Uni dunya Uyghur qurultiyining qazaqistandiki wekilliri hem bir guruppa yashlar uyushturdi.

Melumki, Uyghur diyarida xitay kommunist hakimiyitining yürgüzgen her xil siyasiy islahatliri, bolupmu san-sanaqsiz teqibleshliri netijiside köpligen sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümet ezaliri hemde milliy armiyening jengchi-ofitsérliri bashqa memliketlerge chiqip kétishke mejbur bolghanidi. Ular asasen qoshna qazaqistan we qirghizistan'gha orunlashti. Waqitning ötüshi bilen ularning mutleq köp qismi alemdin ötüp, hazir sanaqliq kishilerla qaldi. Qazaqistan Uyghurliri her yili mushu küni ötidighan murasimda ene shu shexslerge hörmet bildürüshni en'enige aylandurghanidi. Bu qétimda ötken murasimgha milliy armiye jengchiliridin peqet birla kishi qatnashqan bolsa, qalghan teklip qilin'ghanlar salametlikining nacharliqidin kélelmigen.

Bu yili 12-noyabirda ötken xatirilesh murasimigha almuta shehiri we uning etrapidiki nahiyelerdin kelgen wekiller bolup 150 tin oshuq adem qatnashqan. Ularning arisida ziyaliylar, jem'iyetlik birleshmiler wekilliri, yurt aktipliri, jama'etchilik we yashlar boldi.

Murasimni achqan seydalim amutof mezkur pa'aliyetning ikki jumhuriyet bayrimigha béghishlan'ghanliqini élan qilip, murasimge kelgüchilerni qizghin tebriklidi. Andin azadliq, musteqilliq, erkinlik üchün qurban bolghanlargha atap qur'an tilawet qilindi.

Uyghurlarning musteqil döletliri "Sherqiy türkistan jumhuriyetlirining qisqiche qurulush tarixi" témisida doklat qilghan tilshunas alime zeynep islamowa sherqiy türkistan islam jumhuriyiti we sherqiy türkistan jumhuriyitining qurulush we yimirilish tarixi we sewebliri, mezkur jumhuriyetler rehberlirining teqdirige toxtaldi.

Andin sözge chiqqan siyasetshunas qehriman ghojamberdi dunya weziyiti, Uyghurlarning bügünki ehwali, dunya Uyghur qurultiyining kéyinki waqitlarda yürgüzgen pa'aliyetliri, Uyghur ziyaliysi ilham toxti, qazaqistanliq Uyghurlar aldida turghan meqset we wezipiler heqqide tepsiliy melumat berdi.

Murasimda nöwettiki söz sabiq milliy armiye jengchisi 90 yashliq nurmuhemmet aka sadiqofqa bérilgende murasim qatnashquchiliri uni güldürligen alqishlar bilen qarshi aldi hem uning boynigha ay-yultuzluq lénta asti. Nurmuhemmet akining nutqigha besh minut waqit ajritilghan bolsimu, yighin qatnashquchiliri uning eslimilirini 20 minut mabeynide süküt saqlap tingshidi. Nurmuhemmet sadiqof özining bashtin kechürgenliri, milliy armiyening qehrimanliq yürüshliri, sherqiy türkistan jumhuriyiti rehberlirining pa'aliyiti, Uyghurlarning bügünki ehwali hemde Uyghur milliy herikiti heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

Murasimda sözligen ataqliq sha'ir abdughopur qutluqof, proféssor abdullam samsaqof, "Axbarat" zhurnilining xadimi na'ilem hemrayéwa we bashqilar murasim qatnashquchilirining "Sherqiy türkistan jumhuriyet" dölet bayrimi bilen tebriklep, özlirining Uyghur milliy herikiti, Uyghurlar béshigha kelgen zulumlar hem ularning kélechek teqdiri heqqide qarashlirining bildürdi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan "Axbarat" zhurnilining xadimi na'ilem hemrayéwa xanim mundaq dédi: "Men dunyagha kelgende xitay basqunchiliri bizning jumhuriyitimizni ishghal qiliwalghinigha bir yil bolghan iken. Méning dadam tursun beshiri milliy armiyege qatnashqan. Dadam herembagh urushigha qatniship, azad qilghandin kéyin, börtala, arishang dégen yerlerde urushqa qatnashqan iken."

Na'ilem hemrayéwaning éytishiche, milliy armiye jengchiliri qehrimanliqning ülgisini körsitip, san we téxnika jehettin xéli üstünlükke ige xitayning muntizim armiyesige qattiq zerbe bérip, ahalini rohlandurghan iken.

Almuta wilayitining Uyghur nahiyesidin wekil bolup kelgen seydalim amutof ependi bügünki murasim heqqide toxtilip, mundaq dédi: "Bu bayramdin nahayiti chong tesirat aldim. Bizde daghdughiliq, keng derijide ötmisimu, 150-200 adem qatnashqan bu murasimda jumhuriyet qandaq qilip qurulghan we qandaq meghlubiyetke uchrighanliqi toghriliq doklatlarni angliduq. Ana wetinimizde xelqimizning lagérda qiyniliwatqanliqi, ichki organliri sétiliwatqan insanlirimizning éghir ehwalda turuwatqanliqigha nahayiti échinimen. Bizge hazir eng asasliqi ömlük kérek. Dunya Uyghur qurultiyi ikki-ikki yérim yil ichide pütkül Uyghurning dawasini, ichki dunyasini pütkül dunyagha tonutti. Ömlükte bolidighan bolsaq, wetinimiz téz arida azad bolidu, dep ishinimen".

Almutada ötken murasim uyushturghuchiliridin igilishimizche, xatire pa'aliyitini ötküzüsh orni bezi sewebler bilen bügün chüshke yéqin bir nechche qétim özgertilgen. Ularning éytishiche, köpligen ademler murasim ornining özgergenlikidin xewersiz qalghan.

Toluq bet