Qirghizistanda ikki jumhuriyetni xatirilesh pa'aliyiti uyushturuldi

Ixtiyariy muxbirimiz féruze
2019-11-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Qirghizistan "Ittipaq" jem'iyiti uyushturghan ikki jumhuriyetni xatirilesh pa'aliyitidin bir körünüsh. 2019-Yili 12-noyabir. Qirghizistan.
Qirghizistan "Ittipaq" jem'iyiti uyushturghan ikki jumhuriyetni xatirilesh pa'aliyitidin bir körünüsh. 2019-Yili 12-noyabir. Qirghizistan.
RFA/Feruze

20-Esirde Uyghur xelqi milliy küresh qilip, ikki qétim öz jumhuriyetlirini qurghanidi. Shu ikki jumhuriyet 1933-yili, 12-noyabir küni qeshqerde, 1944-yili ghuljida qurulghanidi.

Uyghurlar özliri olturaqlashqan döletlerde öz ara her xil shekillerde bu bayramni ghurur we ümid bilen xatiriligen bolup, qirghizistan Uyghurlirimu 12-noyabir küni Uyghurlar zich olturaqlashqan "Alamédin-1" mehellisining medeniyet öyide "Ittipaq" jem'iyitining uyushturushi bilen ikki jumhuriyetni xatirilesh pa'aliyiti ötküzdi. Murasimgha, 1944-1949-yilliridiki milliy inqilab qatnashquchisi, sabiq sherqiy türkistan jumhuriyiti milliy armiye jengchiliri ablimit bekri we abduréshit selimoflar qatnashti, shundaqla bishkek shehiri we uning etrapidiki yéza-sheherlerdin kelgen Uyghur jama'itidin bolup 300-gha yéqin kishi qatnashti. Mezkur pa'aliyet qirghizistan Uyghurliri "Ittipaq" jem'iyitining re'isi esqer qasimofning riyasetchilikide élip bérildi. 

Ikki jumhuriyetni xatirilesh pa'aliyiti qirghizistan dölet marshi we sherqiy türkistan milliy marshi bilen échilip, arqidin weten azadliqi yolida qurban bolghan shéhitlargha atap quran tilawet qilindi. Riyasetchi esqer qasimof Uyghur ehlini sherqiy türkistan islam jumhuriyiti qurulghanliqining 86-yilliqi we sherqiy türkistan jumhuriyiti qurulghanliqining 75-yilliqi munasiwiti bilen tebriklep, asasiy doklat qilishqa "Ittipaq" gézitining bash muherriri ekberjan bawudunofni teklip qildi. Ekberjan ba'udunof öz doklatida Uyghur xelqining manju-xitaylargha qarshi uzun yillardin buyan küresh qilghanliqini bayan qilip, axiri 1933-yili qeshqer shehiride we 1944-yili ghulja shehiride qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyetlirining tarixi heqqide tepsiliy doklat oqudi.

Murasim dawamida sabiq milliy armiye jengchisi ablimit bekriyéf ependi öz eslimiliridin bir parchisini sözlep ötti. U, öz eslimiside 1944-chi milliy armiye partizanliq küresh bashlighanliqini éytip, özi milliy armiyening ikkinchi polkida manas deriyasida okoplarda bolghanliqlirini, post turghanliqlirini we qanchilik qiyinchiliqlar bolghanliqini, özlirining weten üchün jeng qilghanliqlirini sözlep ötti, shundaqla ablimit bekriyéf ependi bügünki künlerde Uyghur diyaridiki éghir weziyettin qayghurup, qirghizistanda yashawatqan Uyghurlarni ittipaqliqqa chaqirdi hem "Ittipaq" jem'iyitini we "Ittipaq" gézitini qoghdashni tekitlidi. 

Yighin dawamida "Insan hoquqlirini qoghdash" teshkilatining re'isi tursun islam qoshumche doklat qildi. U öz doklatida milliy armiye we sherqiy türkistan jumhuriyitining teqdirige sabiq sowét ittipaqi körsetken tesiri heqqide sözlep ötti. 

Ixtiyariy sözge teklip qilin'ghan dunya Uyghur qurultiyining qirghizistandiki wakaletchisi rozimuhemmet abdulbaqi jama'etchilikni weten azadliqi üchün heriket qilishqa, oyghinishqa we özlirini özgertishke chaqirdi. 

Ikki jumhuriyetni xatirilesh pa'aliyiti yene qirghizistanning jenubidiki jalal-abad we özgen sheherliridimu uyushturuldi. Jalal-abad shehiride elishir nasiraxunofning teshebbuskarliqida sheherlik "Dostluq öyi" de yighin ötküzüldi. Özgen shehiride bolsa, bu yili sheherning Uyghur ahalisi birinchi qétim Uyghur xelqining tarixiy künlirige a'it mexsus yighin uyushturdi.

12-Chi noyabir küni yene qirghizistan Uyghur ayallar birliki teripidin jumhuriyet bayrimini xatirilep mewlut murasimi uyushturuldi, shundaqla "Ittipaq" jem'iyitining ayallar kéngishining re'islikige tursunay islam xanim saylandi. Mewlut murasimini qirghizistan Uyghur ayallar birlikining re'isi cheshmem muxtarowa xanim achti. U öz nuqtida köpchilikni sherqiy türkistan islam jumhuriyiti we sherqiy türkistan jumhuriyitining qurulghan küni bilen tebriklep "Ittipaq" jem'iyitining ayallar kéngishining re'isi tursunay islam xanim bilen tonushturdi.

Ayallar birlikining aktip ezasi hejerbüwi xanim, radiyo ziyaritimizni qobul qilip, musulman ehlining ulugh künliri we Uyghur xelqining musteqilliq bayrimi birge kélip qalghanliqini tilgha élip, özlirining mewlut we qur'an-tilawetlirini Uyghur xelqige we lagérlardiki azab chékiwatqan qérindashlargha atap qiliwatqanliqini tekitlidi.

Qirghizistan Uyghur ayallar birlikining re'isi cheshmem muxtarowa xanim, ziyaritimizni qobul qilip, Uyghur xelqining milliy kimlikini saqlap qélishida ayallar muhim rol oynighanliqini tekitlidi.

Yéqinqi yillardin buyan, qirghizistanning bishkek shehiridila emes, belki bashqa nahiyelerdimu Uyghur jama'etchilikining élip barghan pa'aliyetliri we her xil yighin-murasimlirigha köp sanda kishilerning kélip qatnishiwatqanliqi, bu dölette yashawatqan Uyghurlarning öz millitining teqdirige, jümlidin Uyghur diyaridiki siyasiy weziyetke alahide diqqet bériwatqanliqini körsitidiken.

Toluq bet