Siyasiy pa'aliyetchi enwerjan türk siyasiyonlirini ilham toxtini qollashqa chaqirdi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-01-22
Élxet
Pikir
Share
Print

20-21-Yanwar künliri xitay hökümiti teripidin muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghan Uyghur serxili ilham toxtini tonushturush üchün "Ilham toxtini qollash guruppisi" mes'uli enwerjan ependi enqerede muhim uchrishishlarni élip bardi. Enwerjan ependi uchrishishlirining hemmiside türk hökümitidin, türkiyediki her qaysi partiyelerdin, parlamént ezaliridin we ziyaliyliridin "Uyghur serxili ilham toxti türmidin qoyup bérilsun" mawzuluq dolqun qozghashni telep qildi.

U, enqere ziyaritide hakimiyet béshidiki adalet we tereqqiyat partiyesining parlaménttiki guruppa mes'uli naji bostanchi ependi, iyi, yeni "Yaxshi" partiyesi mu'awin re'isi axmet kamil erozan ependi, parlamént ezasi ümit özdagh ependi, parlamént ezasi ismayil qonjuq ependi, yene parlaménttiki eng chong öktichi partiye bolghan jumhuriyet xelq partiyesining mu'awin re'isi exmet ünlü chewiköz ependi, parlamént ezasi mustafa yeneroghlu ependiler bilen uchriship ilham toxtining qoyup bérilishi üchün uni qollishini telep qildi. Enwer jan ependi bular toghriliq bizge melumat berdi.

Ilham toxti 2004-yili özi tesis qilghan "Uyghur biz" torida deslepki mezgillerde maqale élan qilish, nutuq sözlesh yolliri arqiliq, Uyghurlarning xitay xelqi bilen bolghan barawerlikini we Uyghurlargha xitayning munasiwetlik qanunlirida bérish wede qilin'ghan aptonomiyelik qanuniy heq-hoquqlirini ashkara telep qilishni dawamlashturghanidi. Bolupmu u 2008-yili xitayda échilghan olimpik tenheriket yighini we 2009-yili ürümchide yüz bergen "5-Iyul qirghinchiliqi" din kéyin u xelq'ara taratqularning ziyaritini qobul qilish qatarliq türlük yollar arqiliq xitaydiki az sanliq milletlerning, bolupmu Uyghurlarning qanuniy heq-hoquqlirini telep qilghanidi. U buni 2014-yili 15-yanwar tutqun qilin'ghan'gha qeder dawamlashturup kelgenidi. Enwer jan ependi türk rehberlerge nuqtiliq halda ilham toxtining bu ish-izlirini anglatti.

"Ilham toxtini qollash guruppisi" mes'uli enwerjan ependi hakimiyet béshidiki adalet we tereqqiyat partiyesi, türkiye parlaméntidiki eng chong öktichi partiye rehberliri bilen élip barghan uchrishishlarda ulargha nuqtiliq halda jaza lagérliri mesilisi bilen ilham toxti mesilisini anglatqanliqini, ulardin ijabiy jawab alghanliqini bayan qildi.

Enwerjan ependi sözining axirida 20-21-yanwar künliri enqerede élip barghan uchrishishlirining Uyghur dewasini oxshimaydighan nuqtidin türk siyasetchilirige anglitishta paydiliq bolghanliqini izahlidi.

2015-Yili türkiyede "Ilham toxti we xitay mesilisi" namliq kitab neshr qilin'ghan bolsimu, emma türkiyede ilham toxti anche tonulmighanidi. Mezkur kitabni neshrge teyyarlighan Uyghur tetqiqatchi we pa'aliyetchi hamut göktürk ependi ilham toxtining hazirghiche türkiyede ikki mukapatqa érishkenlikini, uni türkiyede yaxshi tonushturush kéreklikini bayan qildi.

Ilham toxti 2014-yili15-yanwar küni béyjingdiki öyidin tutqun qilinip, aridin toqquz ay ötkendin kéyin, yeni 23-séntebir küni ürümchidiki ottura sot teripidin "Döletni parchilashqa qutratquluq qilish" jinayiti bilen ömürlük qamaq jazasigha höküm qilin'ghan idi. Ilham toxti tutqun qilin'ghandin kéyin xelq'ara ammiwi teshkilatlar xitay hökümitining uni shertsiz qoyup bérishini telep qilip kelmekte. Ilham toxti ependi tutqun qilin'ghandin buyan ilgiri-kéyin bolup, xelq'aradiki dangliq kishilik hoquq mukapatliridin "Barbara goldsimis erkin yézish mukapati", "Martén ennalis kishilik hoquq mukapati" we "Saxarof erkinlik mukapati" gha qatarliq birqanchilighan mukapatlargha érishti. Ilham toxti 2019-yilining béshida amérika dölet mejlisidiki muhim siyasiy erbablar teripidin 2019-yilliq "Nobél tinchliq mukapati" gha namzatliqqa körsitilgenidi.

Toluq bet