Илһам тохти 2019-йиллиқ «васлав хавил әркинлик мукапати» ниң ахирқи 3 намзатиниң бири болуп талланди

Мухбиримиз меһрибан
2019-08-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур зиялийси илһам тохти хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинғанлиқиниң 5 йиллиқиниң хатириси. 2019-Йили 15-январ.
Уйғур зиялийси илһам тохти хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинғанлиқиниң 5 йиллиқиниң хатириси. 2019-Йили 15-январ.
RFA

Германийәдики «илһам тохтини қоллаш гурупписи» ниң башлиқи әнвәрҗан әпәндиниң билдүрүшичә, улар 27-авғуст күни явропа парламентидин мәшһур уйғур зиялийси илһам тохтиниң явропадики нопузлуқ әркинлик мукапатлириниң бири болған «васлав хавил әркинлик мукапати» ниң 2019-йиллиқ ахирқи 3 намзатиниң бири болуп талланғанлиқи һәққидики хәвәрни алған.

27-Авғуст күни германийәдики «илһам тохтини қоллаш гурупписи» ниң башлиқи әнвәрҗан әпәнди радийомиз зияритини қобул қилип, илһам тохти әпәндиниң 2019-йиллиқ «васлав хавил әркинлик мукапати» ниң ахирқи 3 намзатиниң бири болуп талланғанлиқини билдүрди.

Әнвәрҗан әпәндиниң билдүрүшичә, мәзкур хәвәр уларға явропа парламентлар кеңиши рәиси лилиане маурй пасчуиер намида әвәтилгән хәт арқилиқ уқтурулған.

Хәттә дейилишичә, илһам тохти әпәнди 2019-йиллиқ «васлав хавил әркинлик мукапати» ниң ахирқи 3 намзатиниң бири болуп талланған болуп, қалған икки намзатниң бири таҗикистанлиқ бузургмеһр йоров, йәнә бири «яш кишилик һоқуқ паалийәтчилири» намидики кишилик һоқуқ тәшкилати икән. Хәттин мәлум болушичә, 29-сентәбир күни бу үч намзаттин бири рәсмий бекитилидиған болуп, 2019-йил 30-сентәбир күни мукапат тарқитиш мурасими өткүзүлидикән.

«Васлав хавил әркинлик мукапати» 1989-йили шәрқий явропада коммунизм лагериға хатимә берилгән мәзгилдә чех җумһурийитиниң демократийәлишиши үчүн зор һәссә қошқан шундақла чех җумһурийитиниң коммунизм түзүми ғулиғандин кейинки тунҗи президенти васлав хавил намиға 2013-йили тәсис қилинған. Мукапат соммиси 60 миң явро дәп бекитилгән.

Әнвәрҗан әпәндиниң билдүрүшичә «илһам тохтини қоллаш гурупписи» илһам тохти әпәндини «васлав хавил әркинлик мукапати» ға тәвсийә қилип кәлгән. Улар 2019-йили кириши билән йәнә, явропа, америка вә канада қатарлиқ дөләтлиридики бирқанчә кишилик һоқуқ тәшкилатлиридинму илһам тохти әпәндини мәзкур мукапатқа бирликтә намзат қилип көрситишни һавалә қилған. Улар җавабни тәқәззалиқ билән күтүватқанда, бүгүн йәни 27-авғуст күни илһам тохти әпәндиниң, явропадики нопузлуқ кишилик һоқуқ мукапатлиридин бири санилидиған «васлав хавил әркинлик мукапати» ниң 2019-йиллиқ ахирқи3 намзатиниң бири болуп талланғанлиқи һәққидики хәвәрниң келиши уларни сөйүндүргән. (Аваз(

Әнвәрҗан әпәнди йәнә, хитай һөкүмити уйғурлар үстидин бастуруш елип бериватқан бундақ бир мәзгилдә, илһам тохти әпәндини «васлав хавил әркинлик мукапати» ға охшаш нопузлуқ хәлқаралиқ мукапатларға тәвсийә қилишниң уйғур вәзийитини аңлитиштики муһим әһмийитини тәкитлиди.

Канададики кишилик һоқуқ паалийәтчиси шең шө ханим хәлқара қәләмкәшләр җәмийити тинчлиқ комитетиниң муавин мудири болуп, шең шө ханим «илһам тохтини қоллаш гурупписи» һавалиси билән илһам тохти әпәндини 2019-йиллиқ «васлав хавил әркинлик мукапати» ға тәвсийә қилғучиларниң бири.

Зияритимизни қобул қилған шең шө ханимниң қаришичә, илһам тохтини «бу хил мукапатларға тәвсийә қилип көрситиш, бир җәһәттин илһам тохти әпәндиниң балдуррақ әркинликкә еришишидә хитай һөкүмитигә бесим пәйда қилиш ролини ойниса, техиму муһими хәлқараниң уйғурларниң бастурушқа учраштәк җиддий вәзийитигә диққәт қилиши вә көңүл бөлүшигә зор түрткә болиду.»

У мундақ деди: «илһам тохти уйғурлар вәзийитини дуняға аңлитишқа тиришип кәлди. Шуңа һазир илһам тохти һәққидики һәрқандақ бир хәвәр уйғурларниң әһвалини дуняға аңлитишта түрткилик рол ойнайду дәп ойлаймән. Уйғур вәзийити һәқиқәтән дуняниң диққитини қозғиди, әмма бу йетәрлик әмәс. Мән бу мәсилидә дуня кечикти дәп қараймән. Сөзлиримдә һазир шинҗаңдики уйғурлар вәзийитиниң интайин җиддий бир һаләттә икәнликини давамлиқ тәкитләп келиватимән. Әмәлийәттә һазир у йәрдики вәзийәт уруш болуватқан җайлардикидинму қорқунчлуқ һаләттә. Шуңа өз нутуқлиримда мустәбит һакимийәт астидики ялған тинчлиқ вәзийити уруш вәзийитидинму қорқунчлуқ дегән сөзләрни ишләттим. Мән йәнә мустәбит һакимийәт астидики шинҗаң вәзийитини алаһидә уруш вәзийити дәп тәсвирлидим. Чүнки уруш болуватқан шараитта икки тәрәпниң қаршилишиш имканийити болиду, әмма һазир аталмиш уйғур аптоном районидики йәрлик хәлқниң өз қаршилиқини ипадиләйдиған һечқандақ имканийити йоқ.»

Шең шө ханим йәнә уйғурлар үстидин елип бериливатқан бу хил зораван тәқибләш сияситигә қарита ғәрб демократик дөләтлири һөкүмәтлириниң хитай һөкүмитигә қарита техиму җиддий вә әмәлий тәдбир қоллинишиниң зөрүрлүкини тәкитлиди.

Хитай һөкүмитидин уйғурларниң қануний һәқлирини үзлүксиз тәләп қилип кәлгән илһам тохти әпәнди 2014-йили 15-январ күни хитай даирилири тәрипидин тутқун қилип, униңға «миллий өчмәнликкә қутратқулуқ қилиш, хитай дөлитини парчилашқа урунуш» қатарлиқ җинайәтләр артилип, муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған. Әмма у тутқун қилинғандин буян ғәрб демократик дөләтлиридә илһам тохтини шәртсиз қоюп бериш садалири барғанчә күчәймәктә. Шуниң билән бирликтә ғәрб демократик дөләтлиридә йәнә өз қәлими арқилиқ тинчлиқ билән уйғурларниң қануний һәқлирини тәләп қилған бу уйғур сәрхилини, һәр хил намлардики хәлқаралиқ кишилик һоқуқ мукапатлириға намзат қилип көрситиш вә тәқдирләш паалийәтлириму давам қилмақта.

Мәлум болушичә, илһам тохти әпәнди бу йил йәнә америка дөләт мәҗлисидики бирқанчә муһим әрбаблар тәрипидин 2019-йиллиқ «нобел тинчлиқ мукапати» ға намзат қилип көрситилгән болуп, униңға бу йил 8-май күни йәнә америка әркинлик сарийиниң 2019-йиллиқ «әркинлик мукапати» берилгән иди.

Илһам тохти әпәндигә йәнә хәлқаралиқ мукапатлардин «барбара голдсимис әркин йезиш мукапати», «түрк тиллиқ язғучиларниң әркин йезиш мукапати», «мартен әннанис кишилик һоқуқ мукапати» «веймар әркинлик мукапати» қатарлиқларму берилгәниди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт