Diniy basturushning ispati-ili deryasining qazaqistandiki bölikidin süzüwélin'ghan "Qur'an" lar

Muxbirimiz nur'iman
2020-10-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Qazaqistandiki béliqchilarning ili deryasining töwen éqimidin süzüwalghan kitablarni aptapqa sélip qurutuwatqan sin körünüshidin süretke élin'ghan. 2020-Yili 28-séntebir.
Qazaqistandiki béliqchilarning ili deryasining töwen éqimidin süzüwalghan kitablarni aptapqa sélip qurutuwatqan sin körünüshidin süretke élin'ghan. 2020-Yili 28-séntebir.
Social Media

28-Séntebir ijtima'iy taratqularda qazaqistandiki béliqchilarning ili deryasining töwen éqimidin süzüwalghan kitablarni aptapqa sélip qurutuwatqan sin körünüshi tordashlar arisida tarqilip, nahayiti küchlük ghulghula qozghidi. Widéyoda ikki qazaq kishi sirtqiy muqawisidin "Qur'an" ikenliki bilinip turidighan kitablarni aptapqa sélip qurutuwatatti.

Sin körünüshide bir qiz bu ularning kitablarni qeyerdin, qandaq tépiwalghanliqini soraydu. Béliqchilar mundaq deydu: "Biz béliq tutuwatqanda bir somka tépiwalduq. Ichide yaltiraqqa ching oralghan kitablar bar iken. Biz yaltiraqni échip qarisaq, 'qur'an' iken. Bizning bu widéyoni chiqirishimzdin meqset meschit yaki diniy ishlar idarisidin adem kelse, shulargha tapshurup bersek, dep oylawatimiz."

Igilishimizche, bu béliqchilar turushluq yer qazaqistanning Uyghur aptonom rayoni bilen chégralinidighan yarkent nahiyisi aydarli yézisi (yene bir ismi panfélof yézisi) bolup, ular "Qur'an kerim" lerni süzüwalghan bu derya Uyghur ilidin bashlinip, ghulja arqiliq qazaqistan téritoriyesige éqip kétidighan ili deryasining dawami iken.

Bu kitablarning qandaq bolup deryagha tashliwétilgenliki, ularning qeyerdin éqip kelgenliki qatarliq nurghun so'allargha tordashlar we shundaqla axbarat wasitiliri hazirghiche éniq we ishenchlik jawab izdimektiken.

Biz bu "Qur'an kerim" lerni deryadin süzüwalghan qazaqistandiki biliqchilarni iz qoghlap tekshürüsh arqiliq, bu heqte bir qeder éniq melumatqa érishtuq.

Qazaqistanda qurulghan "Ata yurt" teshkilatining istanbuldiki ishxanisining mudiri babusselam okutan ependi ijtima'iy taratqularda tarqilip yürgen deryadin süzüwélin'ghan kitablarning widéyosini körgendin kiyin, qazaqistanda turushluq nurlan ependini shu kitablarni süzüwalghan béliqchilarning öyige ewetken. Nurlan ependi neq meydan'gha bérip, süzüwélin'ghan kitablarni widéyogha éliwalghan.

Bu munasiwet bilen nurlan ependi ziyaritimizni qobul qildi, emma kitablarni deryadin süzüwalghan biliqchlilar ziyaritimizni qobul qélishni ret qildi. Béliqchilarni ziyaret qilghan nurlan ependi mundaq dédi: "Béliqchilar 28-séntebir 'qur'an' larni derya boyidin tépiwaptu. Men 8-öktebir bérip ular bilen körüshtüm."

Nurlan ependi özining béliqchilardin anglighan-bilgenlirini tepsiliy anglatti we mundaq dédi: "Bu kitablarni ular ghulja tereptin éqip kélidighan ili deryasidin süzüwaptu. Béliqchining ayali bu kitablarni héchkimge bermey, özüm obdan saqlaymen, deydu."

Nurlan ependi ispat bolushi üchün béliqchining ayalining sözlirini widéyogha éliwalghan bolup, widéyoda bu ayal mundaq dégen: "28-Séntebir yoldishim séning kitabingni tépiwaldim, dep mushu 'qur'an' larni élip keptu. Bu 'qur'an' lar tuzluq suda qalghanliqi üchün pakiz su bilen yuydum, emdi aptapqa sélip qurutiwatimen. Bu 'qur'an-kerim' manga allahning hediyesi. Chünki buni deryaning bash éqinidiki bir musulman 'bu kitablarni bir musulman tépiwalsa ejeb emes, ' dep sugha qoyuwetken. Men bu hediyeni qobul qilimen we öyümning eng yaxshi yéride saqlaymen. Héchkimge bérelmeymen. Eger birer teshkilattin kélip tekshürmekchi bolsa öyümge kélip tekshürse bolidu."

Nurlan ependi bu béliqchi a'ilisidin "Qur'an" lardin bir danisini özige ispat üchün bérishni telep qilghanda, ular keskinlik bilen ret qilghan.

Deryadin süzüwélin'ghan "Qur'an" larni tekshürüsh üchün béliqchining öyige adem ewetken, "Ata yurt" teshkilatining istanbuldiki ishxanisining mudiri babusselam okutan ependi bu "Qur'an" larning Uyghur élidiki diniy basturushining qanchilik derijige bérip yetkenlikini xelq'aradiki kishilik hoquq organlirigha yetküzüshte muhim ispat bolidighanliqini tekitlidi.

U mundaq dédi: "Men qazaqistanning yarkent nahiyesi aydarli yézisidiki béliqchilarning widéyosini kördüm. Uyghurche herplerni körüp: 'he, bu sherqiy türkistandin keptu' dep bildim. Buningdin burunmu yüzlerche 'qur'an kerim' süzüwélin'ghan. Lékin héchbiri bu shekilde widéyo arqiliq ashkarilanmighan. Bizning qolimizda 2018-yili süzüwélin'ghan bir 'qur'an kerim' ning bir dane Uyghurche terjimisi bar. Yéngidin tépilghan 'qur'an' larni süzüwalghuchilar özimiz saqlaymiz, héchkimge bérelmeymiz dep bermidi."

Babusselam ependining sözlirige qarighanda, ili deryasining qazaqistan tewesidiki bölikidin biliqchilar nechche yillardin béri mushundaq kitablardin xéli köpni süzüwalghan.

Radiyomizda lop nahiyeside yüz bergen atalmish "Qanunsiz kitab" délosida sampul yézisining bashliqi bilen birliksep kadirining "Jinayetchini qanat astigha élish" bilen eyiblinip 7 yilliqtin késilgenliki xewer qilin'ghan idi. Közetküchiler xitay hakimiyitining diniy basturushi éghirlarshqansiri din'gha a'it kitablarni saqlashqa amalsiz qalghan xelq kitablarni suda éqitiwetken bolushi mumkin, dep qarashmaqta.

Dunya Uyghur qurultiyi diniy ishlar komitétining mudiri turghunjan alawudun bu heqte mundaq dédi: "Xitay hakimiyitining hazirqi keng kölemlik tutqun qilish siyasitining asasliq sewebi din'gha munasiwetlik boluwatidu. Mesilen, 'qur'an', jeynamaz, ayet we bashqa diniy kitalarni saqlighanlar. Biz Uyghurlar 'qur'an kerim' ge hörmet qilimiz. Tashlinip qélishni xalimaymiz. Shunga xuddi musa eleyhissalamning anisi allahqa tewekkül qilip balisini deryagha qoyuwetkendek, bizning xelqimizmu allahqa tewekkül qilip, 'qur'an' larni deryaning töwen iqimidiki musulmanlar tipiwalghay, dep deryagha éqitiwetken bolushi mumkin."

Melum bolghinidek, 2017-yilidin buyan Uyghur diyarida Uyghurlarni asas qilghan milyonlighan yerlik musulmanlarning lagérlargha solan'ghanliqi xelq'arada izchil künterpte turmaqta. Xitay dölet re'isi shi jinpingning "Islam esebiyliki bir késellik, uni dawalash üchün Uyghurlarni terbyelewatimiz" dégen sözi hemmige melum. Turghunjan ependimu ghulja tereptin deryagha tashlinip, chégra sirtigha éqip chiqqan bu "Qur'an" lar xitaydiki dini basturushning qanchilik éghir ikenlikini körsitidu, dédi.

"Qur'an kerim" ni Uyghur tiligha terjime qilghan muhemmet salih damollam 2017‏-yili 12‏-ayda tutqun qilinip, yighiwélish lagérigha qamalghan we uzun ötmey yighiwélish lagérida wapat bolghan idi.

Toluq bet