Turkiyede Uyghurlar üchün imza qoyush pa'aliyitige on mingdin artuq adem awaz qoshqan

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-07-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan 4 chong teshkilatning rehberliri söhbette. 2020-Yili iyun, türkiye.
Türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan 4 chong teshkilatning rehberliri söhbette. 2020-Yili iyun, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Uyghur, qazaq qatarliq türkiy milletlerning éghir weziyiti üstidin xelq'ara teshkilatlargha erz qilish we türkiyening kün tertipide tutup turush üchün türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan köp sanda ammiwi teshkilat bashlighan tor arqiliq "Sherqiy türkistanliqlar üchün imza qoyung" mawzuluq birleshme imza qoyush pa'aliyitige türk jama'etchiliki aktip awaz qoshmaqta. Bu pa'aliyetke mes'ul kishilerdin biri doktor ömer qul ependining bildürüshiche qisqighina waqit ichide mezkur erznamige imza qoyghanlarning sani on minggha yétey dep qalghan. Bu birleshme erznamide b d t kishilik hoquq kéngishi, yawropa parlaménti, islam konférénsiyesi teshkilati we türkiye hökümitining xitayni 21-esirde insaniyetke qarshi jinaset sadir qiliwatqan jaza lagérlirini taqishi we sherqiy türkistanda yürgüzüwatqan insan qélipidin chiqqan siyasitini toxtitishqa chaqirishi telep qilin'ghan. Biz bu pa'aliyet toghrisida téximu tepsiliy melumat igilesh üchün bu pa'aliyetni uyushturghan ammiwi teshkilatlargha wakaliten bayanatchiliq wezipisini ötewatqan eysa yüsüp aliptékin weqpi re'isi doktor ömer qul ependi we sherqiy türkistan teshkilatlar birliki re'isi hidayetulla oghuzxan ependi we bashqilar bilen téléfon söhbiti élip barduq.

Doktor ömer qul ependi aldi bilen kishilerning imza qoyushi üchün tarqitilghan erz iltimasi toghrisida melumat bérip mundaq dédi: "Biz birleshken döletler teshkilati kishilik hoquqi kéngishige, yawropa parlaméntige, yawropa kishilik hoquq sotigha, islam konférénsiyesi teshkilatigha we türkiye parlaménti kishilik hoquq komitétigha sunush üchün bir parche birleshme erzname teyyarliduq. Sherqiy türkistan mesilisige köngül bölidighan, xitayning kishilik hoquqi depsedichilikliridin bi'aram boluwatqan ammiwi teshkilatlar, oqutquchi-oqughuchilar, zhurnalistlar we keng xelq ammisi imza qoysa bolidu. Mezkur ezrnamining astida bir jedwel bar, u yerge isim, familisi, élxet adrési we téléfon numulirini yazsa bolidu".

Doktor ömer qul ependi mezkur qol qoyush pa'aliyitini élip bérishning 2 meqsiti barliqini bayan qilip mundaq dédi: "Buningda ikki meqsitimiz bar. Birinchisi sherqiy türkistan mesilisini b d t bashliq xelq'ara teshkilatlarning küntertipige élip kélish. Ikkinchi meqsitimiz bolsa türkiyede jama'et pikri toplash. Biz bu pa'aliyetni élip bérish üchün türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan 4 chong teshkilat we zhurnalist xalis özdemir ependiler bilen birlikte 'ammiwi teshkilatlar kishilik hoquqi guruppisi'ni qurduq. Mezkur pa'aliyitimizge kishiler, teshkilatlar aktip awaz qoshup erznamige imza qoyuwatidu. Xudayim buyrusa sherqiy türkistan dewasi üchün paydiliq bir xizmet bolidu dep oylaymen".

Bu imza qoyush pa'aliyiti 26-iyun küni bashlan'ghan bolup, 8-ayning axirighiche dawamlishidiken. Pa'aliyet axirlashqandin kéyin birleshme erznamini b d t kishilik hoquq kéngishi, yawropa parlaménti, yawropa kishilik hoquq soti, islam konférensiyesi teshkilati we türkiye parlaménti insan hoquqliri komitétigha tapshuridiken. Istanbuldiki sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq teshkilati re'isi, sherqiy türkistan teshkilatlar birliki re'isi hidayetulla oghuzxan ependi pa'aliyetni türkiyediki eng chong ammiwi teshkilatlar, meshhur shexsler, qanunchilar, tonulghan zhurnalistlarningmu qollawatqanliqini, nahayiti yaxshi kétiwatqanliqini bayan qildi.

Qimmetlik radyo anglighuchilar "Jaza lagérliri" mesilisining b d t kishilik hoquqi kéngishi, yawropa parlaménti we amérikada hem xelq'ara chong axbaratlarda küntertipke kélishige egiship, türkiyedimu keng-kölemde otturigha qoyulushqa bashlighanidi. Ötken yili 12-ayda xitayning wuxen shehiride korona wirusi otturigha chiqip qisqa waqit ichide pütün dunyagha yamrap ketkendin kéyin, Uyghur mesilisi dunyaning shundaqla türkiyening küntertipidinmu chüshüp qaldi. Hidayetulla oghuzxan ependi bu pa'aliyetning Uyghur mesilisini dunya we türkiyening küntertipide tutup turush üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini, shunga bu pa'aliyetni barliq Uyghurlarning qollishi kéreklikini otturigha qoydi.

Zhurnalist xalis özdemir ependi imza qoyush pa'aliyitining yaxshi kétiwatqanliqini, buning Uyghurlarning hazirqi weziyitini tonutush üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Bu imza qoyush pa'aliyiti arqiliq türk jama'etchilikige melumat bérilgen boldi. Sherqiy türkistan mesilisi türkiyede kün tertipke kelgen boldi. Sherqiy türkistan mesilisi türkiyede yaxshi bilinidu, lékin weziyetning bunchiliwala éghir ikenliki bilinmeytti".

Bu pa'aliyetke aktip awaz qoshup bashqilarni imza qoyushqa righbetlenduriwatqan istanbul uniwérsitéti magistir oqughuchisi shewket qanat ependi hazir Uyghurlarning éghir weziyitining türkiyede bilinip ketkenlikini, shunga imza pa'aliyitigimu kishilerning aktip awaz qoshuwatqanliqini otturigha qoydi.

Bu imza qoyush pa'aliyitige istanbuldiki sherqiy türkistan weqpi, eysa yüsüp aliptékin weqpi we sherqiy türkistan teshkilatlar birliki yétekchilik qiliwatqan bolup, türkiyediki eng chong ammiwi teshkilatlarmu qollawétiptu.

Téxi 2 hepte burun yani 26-iyun küni 100 türk adwokat Uyghurlar toghrisida b d t gha birleshme erzname sun'ghanidi.

Toluq bet