Türkiye qeyseridiki Uyghurlar (2)

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2016-01-27
Share

Uyghurlarning afghanistan, hindistan keshmir arqiliq türkiyege köchüshi 1950-yillarda bashlighan bolup, 1965-yilidin 1980-yillirining bashlirighiche toxtap qalghan bolsimu, 1980-yillardin kéyin türkiyege köchüsh künsayin köpeymekte iken.

Malayshiya we tayland arqiliq kelgen Uyghurlarning türkiyege köchüp kélishi 2014-yili ramzan éyida bashlan'ghan bolup, bir yil ichide 8000 etrapida Uyghur türkiyege köchüp kelgen. Bu Uyghurlarning köpi ayal we kichik balilardin terkib tapqan, 1000 etrapida Uyghur qeyseride dölet waqitliq bergen qoru jayda yashimaqta. Istanbulda yashawatqan Uyghurlar bolsa öz imkanliri we bezi ammiwi teshkilatlarning iqtisadiy yardimi bilen turmushini qamdap kelmekte.

Bu yéngi kelgen Uyghurlar duchar boluwatqan qiyinchiliqlar zadi néme? bularni hel qilishning yollirichu? bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan qeyseride köchmenler xizmiti bilenmu shughulliniwatqan sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jem'iyiti re'isi séyit tümtürk ependi yéngi kelgen Uyghurlar duchar boluwatqan eng muhim mesililerning türkiye puqraliqigha ötüshning kéchikip kétishi, bu sewebtin otturigha chiqqan döletning heqsiz dawalash xizmitidin qanuniy jehettin paydilinalmasliq, xizmetke orunlishish, perzentlirini heqsiz oqutush qatarliqlar ikenlikini bayan qildi.

Bundin 50 yil burun 11 yash waqtida türkiyege kélip qeyseri shehirige jaylashqan tetqiqatchi yazghuchi hamut göktürk ependi 1965-yili türkiyege kelgen waqtidiki qiyinchiliqlirining ish tépishning tesliki, yurtni we yurtta qélip qalghan ata-ana, uruq-tughqanlarni séghinishtin ibaret ikenlikini bayan qildi.

Bir yil burun qeyserige kélip olturaqlashqan Uyghur musapir dilshat ependi qeyserige kélip olturaqlashqan Uyghurlarni türkiye hökümiti, qeyseri waliliqi we qeyseri sheherlik hökümetning bir yürüshtin öyge orunlashturghanliqini, türk xelqi we bezi ammiwi teshkilatlarning yagh, un, we göshlerni ekélip bérip yardem qilghanliqini, emma qollirida nopus yaki ishlesh ruxsiti bolmighachqa xizmet tépip ishliyelmeywatqanliqini, qisqisi eng zor qiyinchiliqning türkiye wetendashliqini téxiche alalmaywatqanliqi ikenlikini bayan qildi.

Türkiyening burunqi köchmenlerni qobul qilish qanunida, yawropa döletliridin kélip panahlan'ghuchilar puqraliqqa qobul qilinidu dep belgilen'gen bolup, undin bashqa asiya döletliridin kelgen qérindash milletlernila puqraliqqa qobul qilatti. Yéqinda qobul qilin'ghan köchmenler qanunida, yawropa döletliridin, oxshashla öz dölitide siyasiy bésimgha uchrighan, insan heq we hoquqliri depsendige uchrighan, démokratiye bilen bashqurulmaydighan döletlerdin kelgen panahlan'ghuchilar türkiye puqraliqigha élinidu dep belgilen'gen bolup, buning nurghun tarmaq shertlirimu bar iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.