Uyghur irqiy qirghinchiliqini tonush mesilisi en'giliye erkin démokratlar partiyesining xitabnamisige kirgüzülgen

Washin'gtondin muxbirimiz irade teyyarlidi
2024.06.11
En'giliye parlaménti: “Xitayning Uyghurlargha tutqan mu'amilisi irqiy qirghinchiliq” Xitay hökümitining Uyghur ilida élip bériwatqan basturush heriketlirini “Irqiy qirghinchiliq” dep élan qilishqa chaqiriq qilip ötküzülgen namayishtin körünüsh. 2021-Yili aprél, lodon.
Rehime teminligen

Bu yil 7-ayning 4-küni en'giliyede omumiy saylam ötküzülidiken. Uyghur mesilisi tunji qétim en'gliyediki bir siyasiy partiyening partiye xitabnamisidin orun alghan.

En'gliyediki herqaysi siyasiy partiyeler saylam pa'aliyetlirining axirqi basquchlirigha qedem qoyuwatqan mushu künlerde partiye xitabnamilirini élan qilip, hakimiyet béshigha chiqqanda qilmaqchi bolghan ishlirini jakarlashqa bashlighan idi. Mana mushu qatarda en'giliyediki asasliq siyasiy partiyelerning biri bolghan erkin démokratlar partiyesimu 10-iyun küni partiye xitabnamisini élan qilghan.

Ular 10-iyun küni élan qilghan partiye xitabnamiside özliri hakimiyet béshigha kelgen teqdirde, “Uyghurlargha qiliniwatqan zulumni ‛irqiy qirghinchiliq jinayiti‚ dep tonush arqiliq Uyghurlar bilen bir septe turidighanliqi” ni bildürgen.

Erkin démokratlar partiyesining yuqiriqi meydani en'gliyediki kishilik hoquq sahesining küchlük alqishigha érishken. Dunya Uyghur qurultiyi en'gliye ishxanisining mudiri rehime mehmut xanim bu heqte “X” te bildürgen inkasida, “En'gliyediki bir Uyghur pa'aliyetchisi bolush süpiti bilen erkin démokratlar partiyesining Uyghur irqiy qirghinchiliqini tonush mesilisini öz xitabnamisige kirgüzgenlikini qarshi alghan”. U buni jawabkarliqni sürüshtürüshtiki hel qilghuch qedemlerning biri, dep bahalighan. Rehime xanim bügün radiyomizning ziyaritini qobul qilghandimu bu noqtini tekitlidi. Rehime xanim sözide, özlirining bu mesilini siyasiy partiyelerning küntertipige kirgüzüsh üchün nurghun heriket qilghanliqini we shunga buni bir ghelibe, dep qaraydighanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: “En'gliyede biz Uyghur irqiy qirghinchiliqini tonushni partiyelerning xitabnamisige kirgüzüsh üchün siyasiy partiyeler bilen nurghun qétim körüshtuq, ulargha doklat teyyarliduq, iltimas sunduq. En'gliye parlaménti xitayning Uyghurlargha qaritiwatqan zulumlirini ‛irqiy qirghinchiliq‚ dégen bolsimu, emma hökümet téxi buni étirap qilmidi. Shunga hökümet teshkillesh éhtimalliqi bolghan partiyelerdin birining xitabnamisige bu mesilining kirgüzülüshini biz bir chong ghelibe dep qaraymiz.”

Erkin démokratlar partiyesi xitabnamiside Uyghur irqiy qirghinchiliqini tonuydighanliqini bildürüpla qalmay, yene xongkong we teywen mesilisidimu keskin ipadilirini otturigha qoyghan. Ular, xongkongluqlarni qollashni kücheytish bilen birge yene teywen bilen alaqini kücheytishnimu tekitligen.

Ular bu heqte xitabnamiside mundaq dep yazghan: “Biz xitayning tehditige uchrawatqan teywen qatarliq döletler bilen bolghan diplomatiye, iqtisad we xewpsizlik saheliridiki alaqimizni kücheytimiz.”

En'giliyediki “Xitaygha qarshi xelq'ara parlaméntlar birleshmisi” ning ijra'iye diréktori luk dé pulférd (Luke de Pulford) ning bügün radiyomizgha déyishiche, erkin démokratlar partiyesining xitabnamisi uning bügün'giche xitay bilen yéqin munasiwet ornitishni terghib qilidighan tepekkur usulining özgergenlikidin dérek béridiken.

U élxétide mundaq dégen: “Menche, bu heqiqetenmu xitaygha alaqidar bolghan eng yaxshi xitabname bolup hésablinidu. Bu hazirghiche xitay heqqidiki qilin'ghan eng keskin xitabname. U öz nöwitide yene libéral démokratlar bügün'giche qollinip kelgen we xitay bilen tenqidsiz halda arilishishni, munasiwet ornitishni ilgiri süridighan tepekkur uslubining axirlashqanliqigha wekillik qilidu.”

Nöwette, en'giliyediki pa'aliyetchiler erkin démokratlar partiyesining bu xitabnamisining bashqa siyasiy partiyelergimu tesir körsitishini ümid qiliwatqan bolup, ular en'gliyede hakimiyet yürgüzüwatqan konsérwatiplar partiyesi we emgek partiyelirige bu heqte chaqiriq élan qilghan. Melum bolushiche, en'giliye bash ministiri rishi sunakning partiyesi bolghan konsérwatiplar partiyesi 11-iyun küni élan qilghan xitabnamiside Uyghur irqiy qirghinchiliqini tonush mesilisini tilgha almighan, emma ular xitayni en'giliyening dölet xewpsizlikini qoghdashta diqqet qilishqa tégishlik dölet qaraydighanliqini bildürüp, ilgirikige qarighanda keskinrek ipade qollan'ghan.

Rehime xanim bizge qilghan sözide, hakimiyet béshidiki partiye bolghan konsérwatiplar partiyesining xitabnamisini Uyghur mesiliside intayin ajiz, dep qaraydighanliqini éytti.

Hakimiyet béshidiki konsérwatip partiyesi we bu partiyedin chiqqan bash ministir rishi sunak xitay bilen bolghan iqtisadiy alaqini kücheytish bedilige Uyghur irqiy qirghinchiliqini étirap qilmasliq we Uyghur mejburiy emgek mehsulatlirining en'gliye bazirigha kirishini chekleshte ünümlük tedbir qollanmighanliqi sewebidin tenqidke uchrap kéliwatqan idi.

Rehime mehmut xanim konsérwatiplar partiyesige qayturghan ochuq inkasida, Uyghur ismining tilgha élinmighanliqidin epsuslan'ghanliqini bildürgen. U inkasida, “Gerche konsérwatiplar partiyesi xitabnamiside Uyghurlarning ismini tilgha almay turup, mejburiy emgekni ayaghlashturush we diniy erkinlikni qoghdashni kücheytidighanliqini dégen bolsimu, bu yéterlik emes” dep tekitligen.

En'giliyediki emgekchiler partiyesining xitabnamisi aldimizdiki künlerde élan qilinidighan bolup, uningda xitay heqqide qandaq mezmunlarning orun alidighanliqi diqqet nuqtisi bolmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.