Бүләнт йилдирим: "ислам дуняси бүгүнки күнләрдә шәрқий түркистан хәлқини қурбан қилди"

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020-07-07
Share
istanbul-5-iyul-weqesi-yighin.jpg "5-июл үрүмчи вәқәси" ниң 11 йиллиқи мунасивәти билән өткүзүлгән мухбирларни күтүвелиш йиғидин көрүнүш. 2020-Йили 4-июл, истанбул.
RFA/Arslan

Истанбулда ечилған мухбирларни күтүвелиш йиғинида сөз қилған "и һа һа инсаний ярдәм вәхпи" ниң рәиси буләнт йилдирим уйғурлар мәсилисидә сүкүт қиливатқан әрәб-ислам дөләтлирини тәнқид қилди вә "шәрқий түркистан хәлқи қурбан қилинди", деди.

"үрүмчи вәқәси" ниң 11-йиллиқи мунасивити билән истанбулдики "и һа һа инсаний ярдәм вәхпи" ниң уюштурушида, -4июл күни "5-июл үрүмчи вәқәлири вә шәрқий түркистандики йиғивелиш лагерлири" дегән темида баянат елан қилиш вә мухбирларни күтүвелиш йиғини өткүзүлди.

Бу йиғинға "и һа һа инсаний ярдәм вәхпи" ниң рәиси бүләнт йилдирим, "өзгүрдәр җәмийити" рәиси ризван қая, "мәзлумлар җәмийити" истанбул шөбә рәиси алий өнәр, "хәлқаралиқ мусапирлар һәқ-һоқуқлири җәмийити" муавин рәиси ибраһим әргин, "и һа һа инсаний ярдәм вәхпи" ниң тармиқи болған "инсан вә җәмийәт тәтқиқат мәркизи" ниң тәтқиқатчиси доктурант уйғур нуриддин избасар қатарлиқ кишиләр сөз қилди.

Йиғинда дәсләптә сөзгә чиққан "и һа һа инсаний ярдәм вәхпи" ниң рәиси бүләнт йилдирим әпәнди, уйғурлар мәсилисигә сүкүттә туруватқан дөләт вә шәхсләрни көздә тутуп, "шәрқий түркистан мәсилисидә, хитайниң ембаргоси сәвәбидин авазимизни йетәрлик аңлиталмаймиз", деди.

У мундақ деди: "ислам дуняси бүгүнки күнләрдә шәрқий түркистан хәлқини қурбан қилди. Әмма қурбан қилишни давамлаштурсақ йеқин кәлгүсидә пүткүл җуғрапийәмиз охшаш паҗиәгә дуч келиду. Әгәр шәрқий түркистан мәсилиси тоғрисида тәйярланған доклатқа ахбаратлиримиз җиддий әһмийәт бәрсә вә хитайниң ембаргосиға учримиса яхши тәсири болиду. Хитай бәзи дөләтләргә иқтисадий мәнбә айриш арқилиқ өзигә ишинип келиватиду, бүгүнки күндә дуняда әң еғир зулумға учраватқан җуғрапийәлик җайниң шәрқий түркистан икәнликини испатлап чиқтуқ".

"шәрқий түркистандики зулумға көз юмуливатиду"

Йиғинда сөз қилған "мәзлумлар җәмийити" истанбул шөбә рәиси алий өнәр әпәнди, уйғур дияридики зулумниң йеңи бир әһвал әмәсликини вә һәр күни барғансери ешип кетиватқанлиқини ипадилиди. У мундақ деди: "шәрқий түркистандики зулумға көз юмуливатиду. Аяллар вә өсмүр балилар аилилиридин айриветилгән бир район тоғрисида тохтиливатимиз. Әпсуслинарлиқи, бу мәсилигә ахбаратларму сәл қараватиду. Көплигән ислам җуғрапийәсидики җайларда зулум бар, әмма әпсуслинарлиқи, шәрқий түркистандики зулум һәммисидин артуқ", деди.

Ахбарат елан қилиш йиғинида сөз қилған "өзгүр дәр җәмийити" ниң рәиси ризван қая әпәнди: "у йәрдә очуқ-ашкара бир шәкилдә инсанларға зулум қилиниватиду, ассимилятсийә қилиш инсанийәткә қарши җинайәттур, буниңға қарита дөләтләр иқтисадий пайда-мәнпәәт түпәйлидин гәп қилалмас, тилсиз болувелишти. Бу мәсилидә виҗдан игилири техиму көп рол ойниши керәк. Бу йәрдә оттуриға қоюлған наразилиқлар, азрақ болсиму дөләтләрни һәрикәткә кәлтүрүшкә түрткә болуши мумкин. Бизниң вәзипимиз болса бу қаршилиқ һәрикәтләрни техиму көпәйтиш вә шәрқий түркистанлиқ мәзлумларға игә чиқип хитайниң зулумини паш қилиштин ибарәт".

Униңдин кейин йиғинда сөз қилған "хәлқаралиқ мусапирлар һәқ-һоқуқлири җәмийити" ниң муавин рәиси ибраһим әргин мундақ деди: "виҗдан игиси болған һәр бир инсан зораван хитай һакимийитини қәлбидә җинайәтчи дәп һөкүм қилиши керәк. Бу наразилиқимизни байқутқа айландурған шәкилдә һаятимизниң һәр саһәсигә омумлаштурушимиз лазим".

"и һа һа инсаний ярдәм вәхпи" ниң тармиқи болған "инсан вә җәмийәт тәтқиқат мәркизи" ниң тәтқиқатчиси доктурант уйғур нуриддин избасар сөз қилип, "шәрқий түркистандин елип кетилгән қизлиримиз ичкиридә һуҗумға учриди, бәзилири аяғ асти қилинди, 2009-йилидики үрүмчидә йүз бәргән қәтлиам, шәрқий түркистан тарихиниң бурулуш нуқтиси болди. У қәтлиамдин кейин хитай зулумни техиму чекидин ашурди. Бүгүнки күндиму һәм йиғивелиш лагерлирида һәм шәрқий түркистанниң һәр қайси җайлирида бу зулум давам қиливатиду. 2009-Йилидики үрүмчи қәтлиами бурулуш нуқтиси болуш билән бирликтә бүгүнки зулумларниң дәсләпки аяғ тивишлири иди", деди.

Биз үрүмчи вәқәси тоғрисида пикир-қарашлирини елиш үчүн тарихчи-доктурант нуриддин из-басар билән сөһбәт елип бардуқ.

Нуриддин из басар әпәнди 2009-йилидики үрүмчи вәқәсини шәрқий түркистан тарихиниң бурулуш нуқтиси дәп қарайдиғанлиқини тәкитлиди.

Нуриддин избасар әпәнди, хитай коммунист һакимийити шәрқий түркистанни ишғал қиливалғандин башлап 2009-йили 5-июл үрүмчи қәтлиами йүз бәргәнгә қәдәр өзиниң алдамчилиқи, һийлә-нәйрәңлири, сиясий рәңвазлиқлири билән шәрқий түркистан хәлқини алдап кәлгәнликини, үрүмчи қирғинчилиқидин кейин хитай өзиниң һәқиқий йүзини опочуқ оттуриға қоюп қирғинчилиқ елип барғанлиқини, хитайлар билән уйғурларниң қәтий бир шәкилдә шәрқий түркистанда биргә яшиялмайдиғанлиқи 5-июл қәтлиами арқилиқ испатланғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт