Bülent yildirim: "Islam dunyasi bügünki künlerde sherqiy türkistan xelqini qurban qildi"

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2020-07-07
Élxet
Pikir
Share
Print
"5-Iyul ürümchi weqesi" ning 11 yilliqi munasiweti bilen ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighidin körünüsh. 2020-Yili 4-iyul, istanbul.
"5-Iyul ürümchi weqesi" ning 11 yilliqi munasiweti bilen ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighidin körünüsh. 2020-Yili 4-iyul, istanbul.
RFA/Arslan

Istanbulda échilghan muxbirlarni kütüwélish yighinida söz qilghan "I ha ha insaniy yardem wexpi" ning re'isi bulent yildirim Uyghurlar mesiliside süküt qiliwatqan ereb-islam döletlirini tenqid qildi we "Sherqiy türkistan xelqi qurban qilindi", dédi.

"Ürümchi weqesi" ning 11-yilliqi munasiwiti bilen istanbuldiki "I ha ha insaniy yardem wexpi" ning uyushturushida, -4iyul küni "5-Iyul ürümchi weqeliri we sherqiy türkistandiki yighiwélish lagérliri" dégen témida bayanat élan qilish we muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzüldi.

Bu yighin'gha "I ha ha insaniy yardem wexpi" ning re'isi bülent yildirim, "Özgürder jem'iyiti" re'isi rizwan qaya, "Mezlumlar jem'iyiti" istanbul shöbe re'isi aliy öner, "Xelq'araliq musapirlar heq-hoquqliri jem'iyiti" mu'awin re'isi ibrahim ergin, "I ha ha insaniy yardem wexpi" ning tarmiqi bolghan "Insan we jem'iyet tetqiqat merkizi" ning tetqiqatchisi dokturant Uyghur nuriddin izbasar qatarliq kishiler söz qildi.

Yighinda deslepte sözge chiqqan "I ha ha insaniy yardem wexpi" ning re'isi bülent yildirim ependi, Uyghurlar mesilisige sükütte turuwatqan dölet we shexslerni közde tutup, "Sherqiy türkistan mesiliside, xitayning émbargosi sewebidin awazimizni yéterlik anglitalmaymiz", dédi.

U mundaq dédi: "Islam dunyasi bügünki künlerde sherqiy türkistan xelqini qurban qildi. Emma qurban qilishni dawamlashtursaq yéqin kelgüside pütkül jughrapiyemiz oxshash paji'ege duch kélidu. Eger sherqiy türkistan mesilisi toghrisida teyyarlan'ghan doklatqa axbaratlirimiz jiddiy ehmiyet berse we xitayning émbargosigha uchrimisa yaxshi tesiri bolidu. Xitay bezi döletlerge iqtisadiy menbe ayrish arqiliq özige ishinip kéliwatidu, bügünki künde dunyada eng éghir zulumgha uchrawatqan jughrapiyelik jayning sherqiy türkistan ikenlikini ispatlap chiqtuq".

"Sherqiy türkistandiki zulumgha köz yumuliwatidu"

Yighinda söz qilghan "Mezlumlar jem'iyiti" istanbul shöbe re'isi aliy öner ependi, Uyghur diyaridiki zulumning yéngi bir ehwal emeslikini we her küni barghanséri éship kétiwatqanliqini ipadilidi. U mundaq dédi: "Sherqiy türkistandiki zulumgha köz yumuliwatidu. Ayallar we ösmür balilar a'ililiridin ayriwétilgen bir rayon toghrisida toxtiliwatimiz. Epsuslinarliqi, bu mesilige axbaratlarmu sel qarawatidu. Köpligen islam jughrapiyesidiki jaylarda zulum bar, emma epsuslinarliqi, sherqiy türkistandiki zulum hemmisidin artuq", dédi.

Axbarat élan qilish yighinida söz qilghan "Özgür der jem'iyiti" ning re'isi rizwan qaya ependi: "U yerde ochuq-ashkara bir shekilde insanlargha zulum qiliniwatidu, assimilyatsiye qilish insaniyetke qarshi jinayettur, buninggha qarita döletler iqtisadiy payda-menpe'et tüpeylidin gep qilalmas, tilsiz boluwélishti. Bu mesilide wijdan igiliri téximu köp rol oynishi kérek. Bu yerde otturigha qoyulghan naraziliqlar, azraq bolsimu döletlerni heriketke keltürüshke türtke bolushi mumkin. Bizning wezipimiz bolsa bu qarshiliq heriketlerni téximu köpeytish we sherqiy türkistanliq mezlumlargha ige chiqip xitayning zulumini pash qilishtin ibaret".

Uningdin kéyin yighinda söz qilghan "Xelq'araliq musapirlar heq-hoquqliri jem'iyiti" ning mu'awin re'isi ibrahim ergin mundaq dédi: "Wijdan igisi bolghan her bir insan zorawan xitay hakimiyitini qelbide jinayetchi dep höküm qilishi kérek. Bu naraziliqimizni bayqutqa aylandurghan shekilde hayatimizning her sahesige omumlashturushimiz lazim".

"I ha ha insaniy yardem wexpi" ning tarmiqi bolghan "Insan we jem'iyet tetqiqat merkizi" ning tetqiqatchisi dokturant Uyghur nuriddin izbasar söz qilip, "Sherqiy türkistandin élip kétilgen qizlirimiz ichkiride hujumgha uchridi, beziliri ayagh asti qilindi, 2009-yilidiki ürümchide yüz bergen qetli'am, sherqiy türkistan tarixining burulush nuqtisi boldi. U qetli'amdin kéyin xitay zulumni téximu chékidin ashurdi. Bügünki kündimu hem yighiwélish lagérlirida hem sherqiy türkistanning her qaysi jaylirida bu zulum dawam qiliwatidu. 2009-Yilidiki ürümchi qetli'ami burulush nuqtisi bolush bilen birlikte bügünki zulumlarning deslepki ayagh tiwishliri idi", dédi.

Biz ürümchi weqesi toghrisida pikir-qarashlirini élish üchün tarixchi-dokturant nuriddin iz-basar bilen söhbet élip barduq.

Nuriddin iz basar ependi 2009-yilidiki ürümchi weqesini sherqiy türkistan tarixining burulush nuqtisi dep qaraydighanliqini tekitlidi.

Nuriddin izbasar ependi, xitay kommunist hakimiyiti sherqiy türkistanni ishghal qiliwalghandin bashlap 2009-yili 5-iyul ürümchi qetli'ami yüz bergen'ge qeder özining aldamchiliqi, hiyle-neyrengliri, siyasiy rengwazliqliri bilen sherqiy türkistan xelqini aldap kelgenlikini, ürümchi qirghinchiliqidin kéyin xitay özining heqiqiy yüzini op'ochuq otturigha qoyup qirghinchiliq élip barghanliqini, xitaylar bilen Uyghurlarning qet'iy bir shekilde sherqiy türkistanda birge yashiyalmaydighanliqi 5-iyul qetli'ami arqiliq ispatlan'ghanliqini bildürdi.

Toluq bet