6-Нөвәтлик “дуня миллий тәнтәрбийә мәдәнийәт фестивали” да уйғур мәдәнийити тонуштурулди

Истанбулдин ихтиярий мухбиримиз арслан тәйярлиди
2024.06.11
istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-01

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-02

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-03

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-04

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-05

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-06

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-07

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-08

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-09

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-10

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-11

2024-Йили 6-июндин 9-июнғичә истанбулда өткүзүлгән 6- нөвәтлик әтноспор күлтүр фестивалида уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүшләр. 2024-Йили 9-июн, истанбул RFA/Arslan

6-Июндин 9-июлғичә истанбулдики ататүрк кона айродурум мәйданида “дуня миллий тәнтәрбийә федератсийәси” (WEC) ниң уюштуруши билән ечилған 6-нөвәтлик “дуня миллий тәнтәрбийә мәдәнийәт фестивали” да уйғур мәдәнийити тонуштурулди.

6-Июн башлинип төт күн давамлашқан паалийәткә 30 дөләт вә райондин кәлгән 1000 дин артуқ тәнһәрикәтчи қатнашқан болуп, ат бәйгиси, оғлақ тартиш, челишиш, ат үстидә маһарәт көрситиш, оқя етиш қатарлиқ түрк дунясиниң әнәниви тәнтәрбийә паалийәтлири орунланди. Шуниңдәк мәдәнийәт вә өрп-адәт саһәси бойичә көргәзмиләр ечилди. Бу җәрянда уйғурларға алақидар бир қатар паалийәтләрму алаһидә орун алди.

Паалийәттә “хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики” уюштурған уйғур мәдәнийәт көргәзмиси кишиләрниң диққитини өзигә җәлп қилди. Көргәзмидә уйғурларниң мәдәнийәт, өрп-адәтлири вә қол-һүнәрвәнчилик сәнәтлири тонуштурулуш билән биргә уйғурлар дуч келиватқан ирқий қирғинчилиқ вә хитайниң йиғивелиш лагерлири тоғрисида тәйярланған китабчә һәқсиз тарқитилди.

Уйғур мәдәнийәт көргәзмисини зиярәт қилған кишиләрниң арисида түркийәниң сабиқ аилә вә иҗтимаий ишлар министири, шундақла түркийә парламенти кишилик һоқуқ комитети рәиси дәря яник ханим, истанбул тиҗарәт университетиниң ректори пирофессор доктор абдулһәмит авшар қатарлиқ муһим кишиләрниңму көзгә челиқиши көргәзмини тәшкиллигүчиләрниң һардуқини чиқарған ишларниң бири болди.

Паалийәт җәрянида йәнә “түркийә яшлар вәхпи” (TÜGVA) ниң уюштуруши билән “шәрқий түркистан немимиз болиду? ” дегән темида йиғин уюштурулди. Йиғинда түрк язғучи халис өздемир әпәнди сөз қилип, уйғурларниң өтмүши вә нөвәттә дуч келиватқан қирғинчилиқ әһвали, шундақла шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилишниң чарилири тоғрисида тохталди.

У сөзидә мундақ деди: “шәрқий түркистан хәлқигә коммунист хитай һакимийити тәрипидин йиллардин буян ирқий қирғинчилиқ йүргүзүлүватиду, шәрқий түркистандики қериндашлиримизниң пәрзәнтлири аилилиридин тартивелинип ассимилятсийә қилиниватиду вә коммунист идийә билән тәрбийәлиниватиду, әпсуслинарлиқи шуки бу вәзийәткә қарита дуняниң сүкүт қилиши аз кәлгәндәк, ислам дунясиму инкас билдүрмәй җимҗит туруватиду. Түркийәдиму һәм йеқинқи күнләрдә шәрқий түркистанда йүз бериватқан ишларға инкас билдүрүлүватқандәк көрүнсиму, иҗтимаий тәшкилатларниң йетәрлик дәриҗидә тәшкилләнмәйватқанлиқи ечинишлиқ бир әһвалдур. Бу мәсилини худди шәрқий түркистанлиқларғила хас мәсилидәк чүшинивелиш хаталашқанлиқ болиду: шәрқий түркистан мәсилиси пәқәт шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизла һәл қилалайдиған бир мәсилә әмәс, бәлки пүтүн дуня мусулманлири, һәтта пүтүн дуня җамаити бу мәсилигә игә чиққанда вә өзлирини җавабкар һес қилғанда андин шәрқий түркистан мәсилиси һәл болушқа башлайду” .

Биз нәқ мәйданға берип, бу қетимлиқ фестивалида “шәрқий түркистан немимиз болиду? ” дегән темида йиғин уюштурған түркийә яшлар вәхпи ахбарат мәсули туйғу шаһинләр билән уйғурларниң нөвәттики вәзийити тоғрисида сөһбәтләштуқ.

Туйғу ханим алди билән уйғурлар тоғрисидики көз-қарашлирини ипадиләп мундақ деди: “биз, түркийә яшлар вәхпи болуш сүпитимиз билән, шәрқий түркистанни башқа бир дөләт яки башқа бир йәр дәп қаримаймиз, бизниң қәлб җуғрапийәмизниң әң шәрқигә җайлашқан йәр дәп қараймиз. Бизниң келип чиқишимизниң, тилимиз вә динимизниң әсли мәнбәсидур, шуниң үчүн биз шәрқий түркистанда йүз бериватқан зулум вә қирғинчилиқни һәр вақит аңлитиш, хатирилитиш, қәлбләргә сиңдүрүш, һәтта рәқәмлик екранларда намаян қилиш үчүн тиришчанлиқ көрситиватимиз. Буниңдин кейинму бу тиришчанлиқимизни давамлаштуримиз” .

Туйғу шаһинләр ханим сөзидә йәнә бу қетимлиқ фестивалида уйғурлар тоғрисида ечилған йиғин һәққидә тохтилип мундақ деди: “фестивалда биз ‛шәрқий түркистан немимиз болиду?‚ дегән темида йиғин уюштурдуқ, халис өздемир әпәнди сөз қилди. Бу йиғинға немә үчүн “шәрқий түркистан немимиз болиду?” дәп тема қоюлғанлиқиға кәлсәк, биз хәлқимизгә, яшлиримизға вә өсмүрлиримизгә шәрқий түркистанниң әһмийитини билдүрүшкә теришиватимиз. Бизниң гуруппида шәрқий түркистанлиқ оқуғучиларму бар, биз бу мәсилә тоғрисида хизмәт-паалийәт елип бериватимиз, бу зулумға хатимә берилип шәрқий түркистан азад болғанға қәдәр паалийәтлиримизни давамлаштуримиз”.

Туйғу ханим “әркин асия радийосиниң һава долқунлири арқилиқ уйғурларға йәткүзидиған йүрәк сөзиңиз барму? ” дегән соалимизға җаваб бериветип көз яшлирини туталмиди. У бу һәқтә сөзини давамлаштуруп мундақ деди: “бу мениң йүрикимни ечиштурған бир соал болди. Мән магистирлиқ оқуватқанда уйғурларниң фолклорлири тоғрисида тәтқиқат елип бардим, мениң арзуюм бу тәтқиқатимни шәрқий түркистанға берип бу мәдәнийәтни әсли мәнбәсидин тәтқиқ қилиш иди, әпсус мумкин болмиди. Биз у йәрдики қериндашлиримиз үчүн тиришчанлиқ көрситишни давамлаштуруватимиз. Бирақ шәрқий түркистан дәвасини һәр даим күнтәртиптә тутуштики әң муһим күчимиз мәдәнийәт болуп, мәдәнийәт һеч бир вақит унтулмаслиқи керәк, бу мәдәнийәтни башқиларға әслитишимиз вә йеңилап турушимиз керәк. Мушу йосунда уйғур мәдәнийитигә игә чиқиш үчүн һәр саһәдә паалийәт елип беришимиз керәк, биз шәрқий түркистанда зулум чекиватқан қериндашлиримизға һәр вақит дуа қилиш билән биргә хизмитимизни давамлаштуримиз. Улар өзлирини һәргизму ялғуз һес қилмисун, худайим буйруса түркийә уларниң йенида, түрк дуняси улар билән биргә болиду”.

Уйғур мәдәнийәт көргәзмисини көргәнләр ичидә түрк оқуғучиларму көзгә челиқатти. Шу хилдики яшлардин мәһмәт бу йил толуқ оттура мәктәпкә чиққан болуп, уйғурлар тоғрисида тохтилип мундақ деди: “уйғурлар бизниң әҗдадлиримиз яшиған земинда һазир зулум астида иңраватқан қериндашлиримиз болуп, улар у йәрдә һеч қандақ сада чиқиралмайватиду, шуниң үчүн биз уларниң авази болуп уларни бар күчимиз билән қоллишимиз керәк вә биз пүтүн түрк милләтпәрвәрлири бирлишип бу зулумни ‛тохтат!‚ дейишимиз керәк, у йәрдики қериндашлиримизға сеғинип салам йоллаймән, уларни чин көңлүмдин яхши көридиғанлиқимни ипадиләймән.”

Паалийәттә йәнә түрк сәнәтчиләр “шәрқий түркистанниң әркинлики” темисида нахша-музика орунлап һәр саһә кишилириниң қизғин алқишиға еришти. Уйғурлар һәққидики номурларни түркләрниң орунлиши һәқиқәтәнму паалийәт иштиракчилириниң йүрәк тарини чәккән иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.