6-Nöwetlik “Dunya milliy tenterbiye medeniyet féstiwali” da Uyghur medeniyiti tonushturuldi

Istanbuldin ixtiyariy muxbirimiz arslan teyyarlidi
2024.06.11
istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-01

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-02

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-03

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-04

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-05

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-06

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-07

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-08

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-09

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-10

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

istanbul-uygur-medeniyet-korgezmisi-11

2024-Yili 6-iyundin 9-iyun'ghiche istanbulda ötküzülgen 6- nöwetlik etnospor kültür féstiwalida Uyghur medeniyet körgezmisidin körünüshler. 2024-Yili 9-iyun, istanbul RFA/Arslan

6-Iyundin 9-iyulghiche istanbuldiki atatürk kona ayrodurum meydanida “Dunya milliy tenterbiye fédératsiyesi” (WEC) ning uyushturushi bilen échilghan 6-nöwetlik “Dunya milliy tenterbiye medeniyet féstiwali” da Uyghur medeniyiti tonushturuldi.

6-Iyun bashlinip töt kün dawamlashqan pa'aliyetke 30 dölet we rayondin kelgen 1000 din artuq tenheriketchi qatnashqan bolup, at beygisi, oghlaq tartish, chélishish, at üstide maharet körsitish, oqya étish qatarliq türk dunyasining en'eniwi tenterbiye pa'aliyetliri orunlandi. Shuningdek medeniyet we örp-adet sahesi boyiche körgezmiler échildi. Bu jeryanda Uyghurlargha alaqidar bir qatar pa'aliyetlermu alahide orun aldi.

Pa'aliyette “Xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatlar birliki” uyushturghan Uyghur medeniyet körgezmisi kishilerning diqqitini özige jelp qildi. Körgezmide Uyghurlarning medeniyet, örp-adetliri we qol-hünerwenchilik sen'etliri tonushturulush bilen birge Uyghurlar duch kéliwatqan irqiy qirghinchiliq we xitayning yighiwélish lagérliri toghrisida teyyarlan'ghan kitabche heqsiz tarqitildi.

Uyghur medeniyet körgezmisini ziyaret qilghan kishilerning arisida türkiyening sabiq a'ile we ijtima'iy ishlar ministiri, shundaqla türkiye parlaménti kishilik hoquq komitéti re'isi derya yanik xanim, istanbul tijaret uniwérsitétining réktori piroféssor doktor abdulhemit awshar qatarliq muhim kishilerningmu közge chéliqishi körgezmini teshkilligüchilerning harduqini chiqarghan ishlarning biri boldi.

Pa'aliyet jeryanida yene “Türkiye yashlar wexpi” (TÜGVA) ning uyushturushi bilen “Sherqiy türkistan némimiz bolidu? ” dégen témida yighin uyushturuldi. Yighinda türk yazghuchi xalis özdémir ependi söz qilip, Uyghurlarning ötmüshi we nöwette duch kéliwatqan qirghinchiliq ehwali, shundaqla sherqiy türkistan mesilisini hel qilishning chariliri toghrisida toxtaldi.

U sözide mundaq dédi: “Sherqiy türkistan xelqige kommunist xitay hakimiyiti teripidin yillardin buyan irqiy qirghinchiliq yürgüzülüwatidu, sherqiy türkistandiki qérindashlirimizning perzentliri a'ililiridin tartiwélinip assimilyatsiye qiliniwatidu we kommunist idiye bilen terbiyeliniwatidu, epsuslinarliqi shuki bu weziyetke qarita dunyaning süküt qilishi az kelgendek, islam dunyasimu inkas bildürmey jimjit turuwatidu. Türkiyedimu hem yéqinqi künlerde sherqiy türkistanda yüz bériwatqan ishlargha inkas bildürülüwatqandek körünsimu, ijtima'iy teshkilatlarning yéterlik derijide teshkillenmeywatqanliqi échinishliq bir ehwaldur. Bu mesilini xuddi sherqiy türkistanliqlarghila xas mesilidek chüshiniwélish xatalashqanliq bolidu: sherqiy türkistan mesilisi peqet sherqiy türkistanliq qérindashlirimizla hel qilalaydighan bir mesile emes, belki pütün dunya musulmanliri, hetta pütün dunya jama'iti bu mesilige ige chiqqanda we özlirini jawabkar hés qilghanda andin sherqiy türkistan mesilisi hel bolushqa bashlaydu” .

Biz neq meydan'gha bérip, bu qétimliq féstiwalida “Sherqiy türkistan némimiz bolidu? ” dégen témida yighin uyushturghan türkiye yashlar wexpi axbarat mes'uli tuyghu shahinler bilen Uyghurlarning nöwettiki weziyiti toghrisida söhbetleshtuq.

Tuyghu xanim aldi bilen Uyghurlar toghrisidiki köz-qarashlirini ipadilep mundaq dédi: “Biz, türkiye yashlar wexpi bolush süpitimiz bilen, sherqiy türkistanni bashqa bir dölet yaki bashqa bir yer dep qarimaymiz, bizning qelb jughrapiyemizning eng sherqige jaylashqan yer dep qaraymiz. Bizning kélip chiqishimizning, tilimiz we dinimizning esli menbesidur, shuning üchün biz sherqiy türkistanda yüz bériwatqan zulum we qirghinchiliqni her waqit anglitish, xatirilitish, qelblerge singdürüsh, hetta reqemlik ékranlarda namayan qilish üchün tirishchanliq körsitiwatimiz. Buningdin kéyinmu bu tirishchanliqimizni dawamlashturimiz” .

Tuyghu shahinler xanim sözide yene bu qétimliq féstiwalida Uyghurlar toghrisida échilghan yighin heqqide toxtilip mundaq dédi: “Féstiwalda biz ‛sherqiy türkistan némimiz bolidu?‚ dégen témida yighin uyushturduq, xalis özdémir ependi söz qildi. Bu yighin'gha néme üchün “Sherqiy türkistan némimiz bolidu?” dep téma qoyulghanliqigha kelsek, biz xelqimizge, yashlirimizgha we ösmürlirimizge sherqiy türkistanning ehmiyitini bildürüshke térishiwatimiz. Bizning guruppida sherqiy türkistanliq oqughuchilarmu bar, biz bu mesile toghrisida xizmet-pa'aliyet élip bériwatimiz, bu zulumgha xatime bérilip sherqiy türkistan azad bolghan'gha qeder pa'aliyetlirimizni dawamlashturimiz”.

Tuyghu xanim “Erkin asiya radiyosining hawa dolqunliri arqiliq Uyghurlargha yetküzidighan yürek sözingiz barmu? ” dégen so'alimizgha jawab bériwétip köz yashlirini tutalmidi. U bu heqte sözini dawamlashturup mundaq dédi: “Bu méning yürikimni échishturghan bir so'al boldi. Men magistirliq oquwatqanda Uyghurlarning folklorliri toghrisida tetqiqat élip bardim, méning arzuyum bu tetqiqatimni sherqiy türkistan'gha bérip bu medeniyetni esli menbesidin tetqiq qilish idi, epsus mumkin bolmidi. Biz u yerdiki qérindashlirimiz üchün tirishchanliq körsitishni dawamlashturuwatimiz. Biraq sherqiy türkistan dewasini her da'im küntertipte tutushtiki eng muhim küchimiz medeniyet bolup, medeniyet héch bir waqit untulmasliqi kérek, bu medeniyetni bashqilargha eslitishimiz we yéngilap turushimiz kérek. Mushu yosunda Uyghur medeniyitige ige chiqish üchün her sahede pa'aliyet élip bérishimiz kérek, biz sherqiy türkistanda zulum chékiwatqan qérindashlirimizgha her waqit du'a qilish bilen birge xizmitimizni dawamlashturimiz. Ular özlirini hergizmu yalghuz hés qilmisun, xudayim buyrusa türkiye ularning yénida, türk dunyasi ular bilen birge bolidu”.

Uyghur medeniyet körgezmisini körgenler ichide türk oqughuchilarmu közge chéliqatti. Shu xildiki yashlardin mehmet bu yil toluq ottura mektepke chiqqan bolup, Uyghurlar toghrisida toxtilip mundaq dédi: “Uyghurlar bizning ejdadlirimiz yashighan zéminda hazir zulum astida ingrawatqan qérindashlirimiz bolup, ular u yerde héch qandaq sada chiqiralmaywatidu, shuning üchün biz ularning awazi bolup ularni bar küchimiz bilen qollishimiz kérek we biz pütün türk milletperwerliri birliship bu zulumni ‛toxtat!‚ déyishimiz kérek, u yerdiki qérindashlirimizgha séghinip salam yollaymen, ularni chin könglümdin yaxshi köridighanliqimni ipadileymen.”

Pa'aliyette yene türk sen'etchiler “Sherqiy türkistanning erkinliki” témisida naxsha-muzika orunlap her sahe kishilirining qizghin alqishigha érishti. Uyghurlar heqqidiki nomurlarni türklerning orunlishi heqiqetenmu pa'aliyet ishtirakchilirining yürek tarini chekken idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.