Jenubiy asiyadiki döletlermu Uyghurlar uchrawatqan éghir zulumdin xewer tapqan

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022.10.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Jenubiy asiyadiki döletlermu Uyghurlar uchrawatqan éghir zulumdin xewer tapqan Uyghurlarning xitay hökümiti teripidin ziyankeshlikke uchrighanliqigha étiraz bildürüp bangladishta élip bérilghan namayish. 2022-Yili öktebir.
theprint.in

Hindistanda neshirdin chiqidighan “A b p xewerliri” (ABP News) qanilining 23-öktebir élan qilghan “Tekshürüsh doklati: 74 pirsent bangladéshliq xitayning Uyghurlar üstidin basturush yürgüziwatqanliqigha ishinidu” namliq xewirige asaslan'ghanda, dakka uniwérsitétining irqiy qirghinchiliqqa qarshi turush tetqiqat merkizi yéqinda bir ray sinash élip bérip, 74 pirsent bangladishliqning “Xitay hökümiti Uyghurlargha zulum salmaqta” dep qaraydighanliqini élan qilghan.

165 Milyon nopusi bolghan, 91 pirsent ahalisi islam dinigha itiqad qilidighan bangladishta élip bérilghan “Xitayning dölet obrazi” namliq bu ray sinashqa 12 chong sheher, 32 rayon, 8 bazardin minglighan kishi qatnashqan. 66 Pirsent er, 34 pirsent ayal ishtirak qilghan bu ray sinashta 74 pirsent kishi “Xitay hökümiti Uyghurlargha zulum salmaqta” dep qaraydighanliqini bildürgendin sirt, yene 24 pirsent kishi “Uyghurlar peqet musulman bolghanliqi üchünla bu zulumgha uchrimaqta” dep qaraydighanliqini bildürgen.

Xewerde mundaq bayan qilin'ghan: “Xitay hakimiyitining Uyghurlarni basturiwatqanliqi, béyjingning Uyghur musulmanliri üstidin wehshiy qiynash we azablash élip bériwatqanliqigha da'ir xewerler her küni élan qilinmaqta. Emma xitay hakimiyiti Uyghurlargha qiliwatqan bu ziyankeshliklirini étirap qilishqa téxi hazir emes. Xitaylar ‛bular peqet Uyghur musulmanliri toghrisidiki qaymuqturghuchi xewerlerdur‚ démekte.”

Xewerning “Tekshürüshte némilerning ashkarilan'ghanliqi körüng” namliq bölikide “Bu qétimqi tekshürüsh xitay hakimiyitining bangladishtiki obrazini ochuq namayen qilip berdi” dégen we xitayning bangladéshtiki bash elchisi li jimingning bu tekshürüsh doklatigha jawaben “Gherb metbu'atliri Uyghur musulmanliri toghrisida yalghan xewer tarqitish bilen meshghul bolup kelmekte. Buning sewebi, bizning hökümitimiz héchqandaq din we mezhepni étirap qilmaydu” dégenlerni bayan qilghan.

Melum bolghinidek, 2021-yili 3-ayda bangladish paytexti dakkada bir qisim musulman jama'iti xitayning Uyghurlar üstidin yürgüziwatqan basturushlirigha qarshi naraziliq namayishliri élip barghan idi. Gérmaniyediki weziyet analizchisi enwer ehmetning bildürishiche, jenubiy asiya elliri “5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi” mezgilidimu Uyghurlarni qollap xitaygha qarshi namayishlar élip barghan iken. Uyghur siyasiy pa'aliyetchiliri bolmighan bir dölettiki xelqning Uyghurlargha u qeder hésdashliq qilishi hayajanliq bir ish bolup hésablinidiken.

“Sherqiy türkistan ölimalar birliki” ning mu'awin re'isi turghunjan alawudun ependi bu xususta toxtalghanda, bangladishliqlarning öz waqtida rohin'ga musulmanlirighimu hésdashliq qilghanliqini we ularni qoynigha alghanliqini, bangladish islam döletliri ichide démokratik bir dölet bolghach, xitayning saxta teshwiqatlirining u yerde bazar tapalmighanliqini ipade qilip ötti.

Hindistan xewerliride tekitlishiche, nöwette yalghuz bangladishtila emes, pütün dunya miqyasida, bolupmu gherb dunyasida xitay mustebitlikige qarshi emeliy bir idiyiwiy éqim bash kötürmekte iken. 100 Milyondin artuq mushterisi bolghan “A b p xewerliri” qanilining 23-öktebir élan qilghan “Xitayning xirisliri: büyük döletler xitay mustebitlikige qarshi seperwerlikke kelmekte, shi jinpingning awarichiliqi köpiyidighan boldi” namliq yene bir xewerde bayan qilishiche, 21-öktebir axirlashqan yawrupa ittipaqining bashliqlar yighinida 27 dölet xitayning tashqiy we iqtisadiy siyasitige qarshi küchlük bir istratégiye tüzüsh mesiliside pikir birliki shekillendürgen. Uyghurlar mesilisige jiddiy qarawatqan amérikaning prizdénti jow baydén bolsa özining dölet xewpsizlik istratégiyesini élan qilghanda xitayni “Eng chong reqip” dep atighan.

Mezkur xewerde ilgiri sürüshiche, xitayning Uyghur musulmanlirigha qaratqan wehshiliki, xongkongdiki basturushliri we teywen'ge qarita tehditi amérikaning xitayni qorshawgha élip kontrol qilishigha yéterlik derijide bahane bolalaydiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.