Җәвһәр илһам дуняни уйғурлар дуч келиватқан зулумларға сүкүт қилмаслиққа чақирди

Мухбиримиз меһрибан
2019-12-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
2019-Йиллиқ сахароф мукапатини тапшурувелиш мурасимида илһам тохтиниң қизи җәвһәр илһам сөздә. 2019-Йили 19-декабир.
2019-Йиллиқ сахароф мукапатини тапшурувелиш мурасимида илһам тохтиниң қизи җәвһәр илһам сөздә. 2019-Йили 19-декабир.
AFP

Бу йил 10-айниң 24-күни явропа иттипақиниң әң алий кишилик һоқуқ мукапати болған «сахароф әркинлик мукапати» ниң хитай түрмисидики уйғур өктичи зиялийси илһам тохтиға берилгәнлики елан қилиниши уйғурларни һаяҗанға салған иди.

18-Декабир күни явропа парламентиниң страсбургдики мәркизидә илһам тохтиға берилгән «сахароф мукапати» ни тарқитиш мурасими дағдуғилиқ өткүзүлди. Мурасимда явропа парламентиниң рәиси давид сассоли әпәнди мәзкур мукапатниң илһам тохтиға берилгәнликини тәбрикләш билән биллә хитай һөкүмитини түрмидики илһам тохтини дәрһал қоюп беришкә чақирди. 

Явропа парламентиниң рәиси давид сассоли сөзидә: «биз бу мукапат арқилиқ хитай һөкүмитини илһам тохтини дәрһал қоюп беришкә вә аз санлиқ милләтләрниң һәқ-һоқуқиға һөрмәт қилишқа чақиримиз,» дегән.

Мукапатни тапшурувелиш мурасимида илһам тохтиниң қизи җәвһәр илһамниң тәсирлик нутқи йәнә бир қетим муһаҗирәттики уйғурларни вә уйғур вәзийитигә көңүл бөливатқан дуня җамаәтчиликини тәсирләндүрди.

Җәвһәр илһам 10 минутлуқ нутқида явропа парламентиниң дадиси илһам тохтиға «сахароф әркинлик мукапати» ни бәргәнликигә тәшүккүрини билдүрди. У явропа парламентини шундақла баравәрлик вә кишилик һоқуқни қоғдашни нишан қилған һәрқандақ бир тәшкилатниң нөвәттики уйғурларниң еғир вәзийитигә сүкүт қилмаслиққа чақирған.

Җәвһәр илһам алди билән сөзини «мән явропа парламентиниң дадам илһам тохтини ‹сахароф әркинлик мукапати' ға лайиқ көргәнликигә тәшәккүр ейтимән,» дегән сөзләр билән башлиған. Җәвһәр йәнә мундақ дегән: «силәр пәқәт дадамниң хизмәтлирини нәзәргә елиш биләнла чәкләнмәсликиңлар, йүз бериватқан зулумларға сүкүт қилмаслиқиңлар, лагерларға қамалған 1 милйондин артуқ уйғурниң әһвалиға көңүл бөлишиңлар керәк.» 

У өзиниң бейҗиңдики балилиқ мәзгилидә һәр күни сақчиларниң дадисини издәп өйигә келидиғанлиқини көргәнликини, күнләрдә тәшвиш ичидә өткүзгәнликини, 2012-йили бейҗиң айридромида дадисиниң тутуп қелинғанлиқиға шаһит болғанлиқини баян қилди. У өзиниң өсүп йетилип бүгүн уйғурларниң һәқ-һоқуқлири үчүн сөзләйдиған бир паалийәтчигә айлинишида дадисиниң чоңқур тәсир көрсәткәнликини тәкитләп өтти.

Җәвһәр дадиси илһам тохтиниң өз уйғурларниң хитайдики қануний һәқлирини қоғдаш вә уйғурларниң баравәрлики үчүн күрәш қилған, адаләтсизликләргә қарши һәққанийәтни сөзләшкә җүрәт қилидиған һәқиқи бир виҗдан игиси болғини үчүн бүгүн «сахароф әркинлик мукапати» дәк мушундақ бир алий мукапатқа лайиқ көрүлгәнликини билдүргән. У дадиси илһам тохти вә вә дадисиға охшаш нурғунлиған уйғур зиялилириниң шундақла милйонлиған уйғурниң хитай түрмилиридә вә лагерларда қамақлиқ икәнликини тәкитлигән.

Җәвһәр сөзини сөзини төвәндики сөзләр билән ахирлаштурған: «бүгүн хитайда яшаватқан уйғурларда әркинлик йоқ. Мениң бүгүн бу йәрдә турушум дадамниң ишлириға һәмдәмдә болуш үчүндур. Мән бу йәрдә сөзүмни аңлаватқанлардин сорайдиғиним шуки, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қиливатқан зулумлирини көрдиңларму? әгәр көргән болсаңлар, силәрдин сорайдиғиним бу зулумларға қарши иш қилиңлар, тәдбир көрүңлар. Парламент әзалири үчүн ейтқанда, хитайдин келидиған мәпәәтни дәп яки хитай билән болған содаңларни дәп хитай һөкүмитиниң уйғурларни бастурушиға сүкүт қилмаңлар. Тәтқиқатчилар өз тәтқиқатиңларда бу бастурушниң һәқиқиқәтән йүз бериватқанлиқини испатлаштин баш тартмаңлар, кишилик һоқуқ тәшкилатлири уйғурлар үчүн һәққанийәтни сөзләштә өз хизмитиңларни давамлаштуруңлар!» 

19-Декабир күни илһам тохтиниң қизи җәвһәр җәвһәр илһам радийомиз уйғур бөлимниң зияритини қобул қилип, өз тәсиратини уйғурчә ипадә қилди.

Мәлум болушичә, мурасимға явропа парламентиниң 750 дин артуқ әзалири қатнашқан болуп, мәзкур йиғинға дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса, «илһам тохти гурупписи» ниң рәиси әнвәрҗан қатарлиқ бир түркүм уйғурларму қатнашқан. Җәвһәрниң тәсирлик сөзлири йиғинға қатнашқан вә униң нутуқини аңлиған уйғурларни һаяҗанға салғанлиқи иҗтимаи таратқуларда асасий сөз темиси болди.

«Илһам тохти гурупписи» ниң рәиси әнвәрҗан әпәнди 19-декабир радийомиз зияритини қобул қилип, явропа парламентиниң «сахароф мукапати» ни уйғур зиялийси илһам тохтиға лайиқ көргәнлики үчүн рәһмәтлирини билдүрди. У җәвһәрниң мурасимдики нутуқидин өзиниң вә бу нутуқни аңлиған уйғурларниң толиму тәсирләнгәнликини һәм пәхирләнгәнликини билдүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт