Uyghur kishilik hoquq qurulushi xitayning Uyghurlargha a'it teshwiqat widéyoliri heqqide doklat élan qildi

Muxbirimiz jewlan
2021-02-05
Share
Uyghur kishilik hoquq qurulushi xitayning Uyghurlargha a'it teshwiqat widéyoliri heqqide doklat élan qildi Uyghur kishilik hoquq qurulushi yéqinda xitay hökümitining Uyghurlarning shexsiy we a'ile turmushigha a'it ishlep tarqatqan widéyoliri heqqidiki yéngi doklati ishlitilgen süret.
UHRP

Uyghur kishilik hoquq qurulushi yéqinda xitay hökümitining Uyghurlarning shexsiy we a'ile turmushigha a'it ishlep tarqatqan widéyoliri heqqidiki yéngi doklatini élan qildi.

"Hökümet bizge zulum salghini yoq: xitayning Uyghurlargha tehdit sélip a'ilisini parchilash üchün ishligen guwahliq widéyoliri" namliq bu 50 betlik doklat bügün'giche xitayning Uyghurlargha a'it ishligen teshwiqat widéyolirigha munasiwetlik eng toluq we pakitliq doklat iken. Uyghur kishilik hoquq qurulushi xitay hökümiti ishligen bu widéyolarni körüp tehlil qilish arqiliq, Uyghurlar duch kelgen qismetler we a'iliwi paji'elerni delillep chiqqan hemde tehlil qilghan. Widéyogha chiqirilghan Uyghurlar xitay teripidin bir mezgil iz-déreksiz yoq qiliwétilgen bolup, kéyin xitayning mejburlishi bilen chet eldiki urugh-tughqanliri we barliq Uyghurlargha qarshi sözlitilgen.

Uyghur kishilik hoquq qurulushining bash tetqiqatchisi hénrik ependi bu doklatni teyyarlashtiki köz qarishini bayan qilip, mundaq dédi: "Bu doklatni teyyarlashtiki meqset birinchidin, xitayning Uyghurlar heqqide ishligen nersiliridiki yalghan, saxta uchurlarni gewdilendürüsh hemde chet eldiki Uyghurlarning yurtidiki tughqanlirining xitay teripidin görüge éliniwalghanliqidek éghir mesililerni téximu yaxshi körsitish؛ ikkinchidin, xitay hökümiti nurghun Uyghurlarni a'ilisidin ayrip qul ishchi qiliwetti. Uyghur a'ile ezaliri bir-biri bilen alaqilishalmaydu, bir-birining xewirini alalmaydu. Bezi Uyghurlar guwahliq bergendin kéyin xitay buninggha inkas qayturup ulargha tughqanlirini körsetti, shuning bilen uzaq waqit körüshelmigenler bir-biri bilen körüshüwalghan boldi. Biz mushu nuqtidin xitayning Uyghur a'ililirige qiliwatqan buzghunchiliqini gewdilendürüshni nishan qilduq."

Xitay teshwiqatchiliri gerche bu widéyolarni chet eldiki Uyghurlarning "Qérindashlirimizni körset" dégen küchlük telipige jawaben ishligendek qilsimu, uninggha öz teshwiqatini singdürgen bolup, Uyghurlarni qul ornida ishlitish, a'ilisini weyran qilish, diniy étiqadigha ziyankeshlik qilishtek éghir zulumi we qebih jinayetlirini inkar qilghan. Xitay da'iriliri yurtidikilerni görüge éliwélip, chet eldikilerni qorqitish we tehdit sélish arqiliq chet eldiki Uyghurlarning herikitini we awazini chekleshke urun'ghan.

Hénrik ependi bu doklatni teyyarlashta asasen amérika bilen yawropa döletliride yashawatqan we xitay hökümiti a'ile ezalirini körsetken Uyghurlarni ziyaret qilghanliqini éytti, andin xitayning ularning tughqanlirini körsitish arqiliq bir tereptin ularning hayat ikenlikini körsitip özlirini aqlimaqchi bolsa, bir tereptin her ikki terepni sétiwélip, xitaygha qarshi sözlimeslikke we xitaygha yaxshichaq bolushqa qistaydighanliqini bildürüp mundaq dédi: "Bu widéyolarni körüsh azabliq bir ish, ularning xitayning bésimi bilen sözlewatqanliqi éniq. Biz shuni bilishimiz kérekki, bu a'ile ezaliri bir-biri bilen normal alaqe qilalishi, xitayning siyasiy oyunchiqigha aylinip qalmasliqi kérek."

Uyghur kishilik hoquq qurulushining mes'uli ömer qanat ependi mezkur doklat heqqide mundaq dédi: "Xitay hökümiti Uyghur a'ililirini parchilashqa urunup kéliwatidu. Ata-bala otturisidiki alaqe döletning teshwiqat widéyosi arqiliq élip bérilidighan ish nede bar? a'ile ezaliri otturisidiki munasiwetni inkar qilish we ularning alaqisini üzüp tashlash irqiy qirghinchiliq siyasitining bir qismidur."

Özining rezil meqsitini ishqa ashurush üchün ikki yaqtiki Uyghurlarni bir-birige qarshi qoyghan xitay, Uyghur diyaridiki Uyghurlarni chet eldiki Uyghurlargha qarshi teshwiqat üchün paydilinip kéliwatqan bolup, widéyoda sözligen Uyghurlar hergiz özlirining erkinlikini emes, belki xitayning qebih zorawanliqini ispatlaydu. Ularning chet eldiki yéqinliri ular bilenla emes, a'ilisidikiler, qoshniliri, hetta dostliri bilenmu alaqilishalmaydu.

Hénrik ependi xitayning widéyolirini tehlil qilish jeryanida oxshash nuqtilarni bayqighan bolup, xitay özining Uyghurlarning tili we diniy étiqadini yoqitishqa urunushi, mejburiy emgekke sélishi qatarliq qilmishlirini aqlash üchün wetendiki Uyghurlarni qaratmiliq halda sözletken. Bu heqte u mundaq dédi: "Xitayning köpligen widéyolirida Uyghurlar meschitte qilip körsitilgen, doppa kiydürülüp milliyche yasandurulghan, kishiler hökümetni ish orni bilen teminlidi dep maxtighan. Démek, bular peqet ularning hayat ikenlikini körsitidighan widéyolar bolup qalmay, belki 'xitayda kishilik hoquq depsendichiliki yoq' dégenni teshwiq qilidighan widéyo."

Hénrik ependi bu doklatning ehmiyiti heqqide toxtilip mundaq dédi: "Biz xitayning abdurehim héyt heqqide chiqarghan widéyosidin bashlap bu xil widéyolarning nedin kelgenliki, qandaq ishlen'genlikini analiz qilish we tetqiq qilishni kücheyttuq. Bu widéyolar Uyghurlarning yurtidiki tughqanliri uchrawatqan éghir bésimni, Uyghur a'ile ezalirining bir-biridin ayriwétilishi, bir-biri bilen alaqe qilalmasliqidek échinishliq mesilini otturigha qoyidu, biz bu mesilige köngül bölüshimiz kérek, xelq'ara jem'iyetmu buninggha estayidil qarishi kérek."

Uyghur kishilik hoquq qurulushi bu doklatni élan qilish bayanatida xitay hökümitini irqiy qirghinchiliq siyasitide ziyankeshlikke uchrighuchilarning hemmisini qoyup bérishke chaqirghan bolup, lagér we türmilerde jan talishiwatqan Uyghur, qazaq we bashqa millet ezalirining ten saqliqi yaki ölük-tirikliki heqqide tepsiliy melumat bérishni telep qilghan. Ömer qanat ependi mundaq dégen: "Biz her qaysi dölet hökümetliri we xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirini bu irqiy qirghinchiliqni ayaghlashturushqa, bu jinayetning mes'uliyitini sürüshtürüshke we xitaydin tölem telep qilishqa chaqirimiz."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet