Америкадики кишилик һоқуқ органлири җов байден һөкүмитини пәвқуладдә сиясәтләр билән хитайға тақабил турушқа чақирди

Мухбиримиз ирадә
2021-02-19
Share
Америкадики кишилик һоқуқ органлири җов байден һөкүмитини пәвқуладдә сиясәтләр билән хитайға тақабил турушқа чақирди Америка президенти җо байдин бәшбурҗәклик бина зиярити җәрянида дөләт мудапиә министирлиқи хадимлириға сөз қилмақта. 2021-Йили 10-феврал.
REUTERS

Америкада җов байден һөкүмити һакимийәт йүргүзүшни башлиғандин кейин униң хитай билән болған ташқий мунасивәтләрдә қандақ бир сиясәт тутудиғанлиқи күчлүк диққәт қозғаватқан бир мәсилә болуп қалди. Болупму хитай һөкүмитиниң хитай ичи вә сиртида кишилик һоқуқ, демократийә, әркинлик, дөләтни қанун арқилиқ идарә қилиштин ибарәт қиммәт қарашларни еғир дәриҗидә дәпсәндә қилип, дуня еқимиға хилап һалда һәрикәт қиливатқанлиқидин қаттиқ хаватирлиниватқан кишилик һоқуқ органлири вә шәхсләр байден һөкүмитиниң хитайға қаритидиған сиясәтлиригә алаһидә диққәт қилмақта.

Мушу сәвәблик американи мәркәз қилған җәмий 24 кишилик һоқуқ оргини бирликтә америка президенти җов байден қатарлиқларға ортақ имзалиқ мәктуб йоллап, улардин кишилик һоқуқ мәсилисини хитай билән болидиған депломатик мунасивәтлириниң муһим ноқтиси қилишни тәләп қилди.

Имза қойғучи тәшкилатларниң бири болған уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханим ортақ баянатта җов байден һөкүмитигә бир қисим муһим конкирет тәләпләрниң қоюлғанлиқини ейтти.

Америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулуши, уйғур һәрикити тәшкилати, кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати вә әркинлик сарийи қатарлиқларни өз ичигә алған бу тәшкилатлар бирлики йоллиған ортақ имзалиқ мәктубта мунулар дийилгән: "биз хитайдики кишилик һоқуқ вәзийитини яхшилашқа өзини беғишлиған 24 тәшкилат вә шәхс болуш сүпитимиз билән, һөкүмитиңизни кишилик һоқуқ мәсилисини америка-хитай мунасивәтлиридә муһим орунға қоюшқа чақиримиз. . . Хитай һөкүмитиниң дөләт ичи вә сиртидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң даириси вә көлими интайин зор болуп, бу мәсилидә пәвқуладдә бурулуш тәләп қилимиз. Илгири қоллинилған нурғун тәдбирләр әмди униңға мас кәлмәйду яки йетәрлик дәриҗидә күчлүк әмәс."

Уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң ташқий мунасивәтләргә мәсул хадими луиса гирив бу мунасивәт билән радийомизға қилған сөзидә адәттикидәк депломатийә арқилиқ хитай пәйда қиливатқан кишилик һоқуқ киризслиригә тақабил турғили болмайду, деди.

У йәнә мундақ деди: "хитайдики кишилик һоқуқ киризислири нормал депломатийә әмәс, пәвқуладдә сиясәтләр арқилиқ һәл болиду. Хитай йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқ характеридики сиясәтләр вә униң хәлқаралиқ нормиларни халиғанчә дәпсәндә қилиши, америкадин вә кишилик һоқуқ қиммәтлиригә һөрмәт қилидиған дөләтләрдин имканийәтниң баричә күчлүк инкас тәләп қилиду, дәп қараймән."

Юқириқи бу 24 тәшкилат ортақ имзалиқ мәктубида хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә қарши хәлқаралиқ һәмкарлиқ тәшкилләш, 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини бир депломатик мәсилә дәп қараш, хитайниң тәшвиқат һәрикәтлиригә қарши туруш, қаратмилиқ җаза тәдбирлирини давамлаштуруш қатарлиқ 8 түрлүк тәләпни оттуриға қойған.

Баянатта хитайниң уйғурларға қаритиватқан җинайәтлиригә қарши үнүмлүк тәдбир қоллиниши әскәртилгән болуп, униңда мундақ дейилгән: "америка 2020-йили 6-айда б д т дики 50 кишилик һоқуқ мутәхәссисиниң хитайға қарита җиддий һәрикәт қоллиниш чақириқини дәрһал қоллиши керәк, булар кишилик һоқуқ кеңишиниң алаһидә йиғинини чақириш вә хитайниң кишилик һоқуққа дәхли-тәруз қилиш қилмишлирини назарәт қилиш вә доклат қилиш үчүн мәхсус доклатчи тәйинләштәк мәзмунларни өз ичигә алиду. Америка йәнә дәрһал хитайниң уйғурларға вә райондики башқа мусулман милләтләргә йүргүзүватқан кишилик һоқуқ җинайәтлири үстидин хәлқаралиқ тәкшүрүш башлашни қоллиши керәк."

Уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханим американиң уйғурлар мәсилисни хәлқаралаштурушта башламчилиқ роли ойниши керәкликини, шуңа өзлириниң һәрхил қаналлар арқилиқ бу йеңи һөкүмәткә уйғурларниң тәләплирини йәткүзүватқанлиқини ейтти. У мундақ деди: "бизниң үмидимиз җов байден һакимийитиниң уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиққа қарши хәлқаралиқ һәмкарлиқ тәшкилләп, бу зулумни ахирлаштурушидур."

Юқириқи имзалиқ хәттә тәшкилатлар йәнә америка һөкүмитиниң бир қиисм юқири дәриҗилик әмәлдарлириниң "америка хитай һөкүмитини хәлқара системини сүйистимал қилип қалаймиқан қилғанлиқи үчүн җавабкарлиққа тартиши керәк," дегән баянлирини қарши алидиғанлиқиниму әскәрткән.

24 Тәшкилатниң ортақ имзалиқидики бу мәктуб америка президенти җов байдиндин сирт йәнә америка дөләт хәвпсизлик мәслиһәтчиси җәйк сулливан, дөләт бхәвпсизлик кеңишиниң тинч окян ишлири маслаштурғучиси курт кампбел, дөләт хәвпсизлик кеңишиниң хитай ишлири бойичә алий дериктори лавра росенбергер, демократийә вә кишилик һоқуқ маслаштурғучиси шанти калатил, ташқий ишлар министири антоний биллинкен, муавин ташқи ишлар министири сикот базбий қатарлиқларға әвәтилгән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт