Amérikadiki kishilik hoquq organliri jow baydén hökümitini pewqul'adde siyasetler bilen xitaygha taqabil turushqa chaqirdi

Muxbirimiz irade
2021-02-19
Share
Amérikadiki kishilik hoquq organliri jow baydén hökümitini pewqul'adde siyasetler bilen xitaygha taqabil turushqa chaqirdi Amérika prézidénti jo baydin beshburjeklik bina ziyariti jeryanida dölet mudapi'e ministirliqi xadimlirigha söz qilmaqta. 2021-Yili 10-féwral.
REUTERS

Amérikada jow baydén hökümiti hakimiyet yürgüzüshni bashlighandin kéyin uning xitay bilen bolghan tashqiy munasiwetlerde qandaq bir siyaset tutudighanliqi küchlük diqqet qozghawatqan bir mesile bolup qaldi. Bolupmu xitay hökümitining xitay ichi we sirtida kishilik hoquq, démokratiye, erkinlik, döletni qanun arqiliq idare qilishtin ibaret qimmet qarashlarni éghir derijide depsende qilip, dunya éqimigha xilap halda heriket qiliwatqanliqidin qattiq xawatirliniwatqan kishilik hoquq organliri we shexsler baydén hökümitining xitaygha qaritidighan siyasetlirige alahide diqqet qilmaqta.

Mushu seweblik amérikani merkez qilghan jem'iy 24 kishilik hoquq orgini birlikte amérika prézidénti jow baydén qatarliqlargha ortaq imzaliq mektub yollap, ulardin kishilik hoquq mesilisini xitay bilen bolidighan déplomatik munasiwetlirining muhim noqtisi qilishni telep qildi.

Imza qoyghuchi teshkilatlarning biri bolghan Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanim ortaq bayanatta jow baydén hökümitige bir qisim muhim konkirét teleplerning qoyulghanliqini éytti.

Amérikadiki Uyghur kishilik hoquq qurulushi, Uyghur herikiti teshkilati, kishilik hoquqni közitish teshkilati we erkinlik sariyi qatarliqlarni öz ichige alghan bu teshkilatlar birliki yollighan ortaq imzaliq mektubta munular diyilgen: "Biz xitaydiki kishilik hoquq weziyitini yaxshilashqa özini béghishlighan 24 teshkilat we shexs bolush süpitimiz bilen, hökümitingizni kishilik hoquq mesilisini amérika-xitay munasiwetliride muhim orun'gha qoyushqa chaqirimiz. . . Xitay hökümitining dölet ichi we sirtidiki kishilik hoquq depsendichilikining da'irisi we kölimi intayin zor bolup, bu mesilide pewqul'adde burulush telep qilimiz. Ilgiri qollinilghan nurghun tedbirler emdi uninggha mas kelmeydu yaki yéterlik derijide küchlük emes."

Uyghur kishilik hoquq qurulushining tashqiy munasiwetlerge mes'ul xadimi lu'isa giriw bu munasiwet bilen radiyomizgha qilghan sözide adettikidek déplomatiye arqiliq xitay peyda qiliwatqan kishilik hoquq kirizslirige taqabil turghili bolmaydu, dédi.

U yene mundaq dédi: "Xitaydiki kishilik hoquq kirizisliri normal déplomatiye emes, pewqul'adde siyasetler arqiliq hel bolidu. Xitay yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliq xaraktéridiki siyasetler we uning xelq'araliq normilarni xalighanche depsende qilishi, amérikadin we kishilik hoquq qimmetlirige hörmet qilidighan döletlerdin imkaniyetning bariche küchlük inkas telep qilidu, dep qaraymen."

Yuqiriqi bu 24 teshkilat ortaq imzaliq mektubida xitayning kishilik hoquq depsendichiliklirige qarshi xelq'araliq hemkarliq teshkillesh, 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini bir déplomatik mesile dep qarash, xitayning teshwiqat heriketlirige qarshi turush, qaratmiliq jaza tedbirlirini dawamlashturush qatarliq 8 türlük telepni otturigha qoyghan.

Bayanatta xitayning Uyghurlargha qaritiwatqan jinayetlirige qarshi ünümlük tedbir qollinishi eskertilgen bolup, uningda mundaq déyilgen: "Amérika 2020-yili 6-ayda b d t diki 50 kishilik hoquq mutexessisining xitaygha qarita jiddiy heriket qollinish chaqiriqini derhal qollishi kérek, bular kishilik hoquq kéngishining alahide yighinini chaqirish we xitayning kishilik hoquqqa dexli-teruz qilish qilmishlirini nazaret qilish we doklat qilish üchün mexsus doklatchi teyinleshtek mezmunlarni öz ichige alidu. Amérika yene derhal xitayning Uyghurlargha we rayondiki bashqa musulman milletlerge yürgüzüwatqan kishilik hoquq jinayetliri üstidin xelq'araliq tekshürüsh bashlashni qollishi kérek."

Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanim amérikaning Uyghurlar mesilisni xelq'aralashturushta bashlamchiliq roli oynishi kéreklikini, shunga özlirining herxil qanallar arqiliq bu yéngi hökümetke Uyghurlarning teleplirini yetküzüwatqanliqini éytti. U mundaq dédi: "Bizning ümidimiz jow baydén hakimiyitining Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliqqa qarshi xelq'araliq hemkarliq teshkillep, bu zulumni axirlashturushidur."

Yuqiriqi imzaliq xette teshkilatlar yene amérika hökümitining bir qi'ism yuqiri derijilik emeldarlirining "Amérika xitay hökümitini xelq'ara sistémini süy'istimal qilip qalaymiqan qilghanliqi üchün jawabkarliqqa tartishi kérek," dégen bayanlirini qarshi alidighanliqinimu eskertken.

24 Teshkilatning ortaq imzaliqidiki bu mektub amérika prézidénti jow baydindin sirt yene amérika dölet xewpsizlik meslihetchisi jeyk sulliwan, dölet bxewpsizlik kéngishining tinch okyan ishliri maslashturghuchisi kurt kampbél, dölet xewpsizlik kéngishining xitay ishliri boyiche aliy dériktori lawra rosénbérgér, démokratiye we kishilik hoquq maslashturghuchisi shanti kalatil, tashqiy ishlar ministiri antoniy billinkén, mu'awin tashqi ishlar ministiri sikot bazbiy qatarliqlargha ewetilgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet