«5-Июл үрүмчи вәқәси» ниң 9 йиллиқ хатирә күнидә истанбулда зор намайиш өткүзүлди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2018-07-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
5-Июл истанбулдики хитай консулханиси алдида өткүзүлгән намайиштин бир көрүнүш. 2018-Йили 5-июл. Истанбул, түркийә.
5-Июл истанбулдики хитай консулханиси алдида өткүзүлгән намайиштин бир көрүнүш. 2018-Йили 5-июл. Истанбул, түркийә.
RFA/Arslan

«5-Июл үрүмчи вәқәси» йүз бәргәнликиниң 9 йиллиқ хатирә күнидә истанбул кочилири ай-юлтузлуқ көк байрақ көтүргән миңлиған уйғур намайишчилар билән толди. Намайишчилар истанбулдики хитай консулханиси алдиға җәм болуп хитайға қарши шоарларни товлиди вә мухбирларға баянат бериш йиғини өткүзди.

Нәқ мәйдандин игилишимизчә, намайишқа истанбулда яшаватқан уйғур вә йәрлик түркләрдин болуп нәччә миң кишиниң қатнашқанлиқи илгири сүрүлмәктә. 

«Шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики» ниң уюштуруши билән елип берилған бу намайишта кишиләр «хитайниң шәрқий түркистандики натсистлар услубидики җаза лагерлири тақалсун!», «ишғалчи хитайниң юртимизни дәпсәндә қилишини халимаймиз», «ишғалчи қизил хитай, шәрқий түркистандин чиқип кәт!», «милйонлиған бигунаһ шәрқий түркистанлиқлар хитайниң җаза лагерлирида қийналмақта!», «әй инсанийәт, силәр нәдә?!» дегән хәтләр йезилған лозунка вә тахтайларни көтүрүп шоарлар толди. 

Намайишчилар истанбулниң деңиз бойида топлинип, андин хитай консулханисиниң алдиғичә йүрүш қилди. 

Намайишқа көп санда телевизийә вә гезит мухбирлириму кәлгән болуп, намайиш җәрянида «шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики» ниң рәиси һидайәтулла оғузхан «5-июл үрүмчи вәқәси» гә алақидар баянатни оқуп өтти. 

Һидайәтулла оғузхан 2009-йилидики «5-июл үрүмчи вәқәси» тоғрисида тохтилип мундақ деди: «5-июлда үрүмчидә йүз бәргән наразилиқ намайишни хитай қораллиқ күчлириниң вәһшийләрчә бастуруши пүтүн дуняда наразилиқ қозғиди. Шундин кейин дуня җамаитиниң диққити шәрқий түркистанға тартилди. ‹Үрүмчи қәтлиами' дәп тонулған бу қанлиқ вәқәдә нурғун уйғурлар шеһит қилинди. Миңлиған уйғур яшлири из-дерәксиз йоқап кәтти. Бу вәқә йүз берип аридин нәччә йил өткән болсиму, һазирғичә йоқап кәткәнләрниң хәвири болмиди. ‹Үрүмчи қәтлиами' дин кейин тутқун қилинған бигунаһ инсанлиримизға өзини ақлаш һоқуқи берилмәстин, ясалма сотқа тартип өлүмгә һөкүм қилди. ‹5-Июл үрүмчи қәтлиами' дин кейин түрк-ислам дуняси қатарлиқ хәлқара җамаәтниң шәрқий түркистанда йүз бериватқан қәтлиам, бастуруш, зулум вә ирқий айримичилиқ қатарлиқ пүткүл кишилик һоқуқ дәпсәндичиликләргә қарши һечқандақ әмәлий қәдәм басмиғанлиқи, чәтәлләрдики шәрқий түркистанлиқларниң бу һәқтә тәкшүрүш елип бериш тоғрисидики тәләплиригә йетәрлик дәриҗидә әһмийәт берилмигәнлики сәвәбидин хитай техиму һәддидин ешип, бесим вә зулум қилишни чекидин ашуруп елип бериватиду.» 

Һидайәтулла оғузхан йәнә хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан ассимилятсийә сиясәтлирини қаттиқ тәнқид қилди. У мундақ деди: «хитайлаштурушни тезлитиш үчүн йәслидин башлап хитайчә тәрбийә, хитайчә йемәк-ичмәк, хитайчә кийим-кечәк вә хитай өрүп-адәтлири уйғурларға зорлап теңилмақта. Шәрқий түркистанда һазир хитай 1 милйондин артуқ қериндашлиримизни муддәтсиз шәкилдә аталмиш ‹йепиқ тәрбийиләш мәркизи' дәп аталған җаза лагерлириға қамап, уйғурларниң меңисини юймақта, уларни хитайлаштурушқа урунмақта. Хитай йәнә аталмиш ‹қошмақ туғқандарчилиқ' сияситини йолға қоюп, хитай көчмәнләрни уйғурларниң өйлиригә орунлаштуруп, уйғурларни хитайлар билән той қилишқа зорлимақта. Хитайлар чекидин ашқан бастуруш вә зулумларни йолға қоюп, шәрқий түркистан хәлқидә қаттиқ ғәзәп вә нәпрәт пәйда қилмақта. . .» 

Һидайәтулла оғузхан ахирида йәнә дуня җамаитини уйғур мәсилисигә көңүл бөлүшкә чақириқ қилди.

Бүгүнки намайишни истанбулдики «алпәрән оҗақлири», «түрк оҗақлири» қатарлиқ аммиви тәшкилатларму қоллап-қуввәтлиди. Намайиш җәрянида «алпәрән оҗақлири» истанбул шөбисиниң башлиқи куршат миҗан, «үлкү оҗақлири» истанбул шөбисиниң башлиқи казим әрди ақтунч қатарлиқларму сөз қилип, «5-июл үрүмчи вәқәси» тоғрисида тохталди вә хитайни әйиблиди. 

Намайишта йәнә «шәрқий түркистан йеңи нәсил һәрикити» ниң рәиси абдусалам тәклимакан сөз қилип, вәтән үчүн яшларни пидакарлиққа чақириқ қилди. 

Хитай консулханиси алдида мухбирларға баянат елан қилинғандин кейин, бир қисим намайишчилар ғәзәплинип хитай консулханисиға киришкә урунди, бирақ сақчиларниң тосуши билән бир-бирини иттиришләр ахири тинчитилди. Иттириш хели узун давам қилған болсиму, һечқандақ ярилиниш болмиди. Намайишчилар бу җәрянда тохтимай шоар товлиди. 

Намайиш ахирида шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики вәкиллири хитай консулханисиниң алдиға қара чәмбирәк қойди, қара чәмбирәк үстигә «шәрқий түркистан қан йиғлаватиду» дегән чоң хәт йезилған иди. Түркийәдә қара чәмбирәк қоюш, инсанийәткә қарши җинайәт ишлигәнләргә қарита көрситилидиған бир адәттур.

Биз бу намайиш тоғрисида пикир қарашлирини елиш үчүн намайишқа қатнашқан шветсийә уйғур маарип уюшмисиниң муавин рәиси әхмәт турсун вә норвегийәдин келип бу намайишқа қатнашқан паалийәтчи қурбан әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ. 

Әхмәт турсун бу намайишқа нәччә миң кишиниң қатнашқанлиқини тәхмин қилғанлиқини, бу намайишниң хитайға қарши чоң бир сигнал болғанлиқини илгири сүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт