Almatada ürümchi weqesi qurbanliri yad étildi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2017-07-03
Share
qazaqistan-5-iyul-xatirilesh.jpg 2009-Yili 5-iyulda ürümchide yüz bergen qanliq weqening 8 yilliqini xatirilesh murasimida shéhitlarning rohigha atap du'a qilinmaqta. 2017-Yili 3-iyul, almata.
RFA/Oyghan

3-Iyul küni almata shehirining sultanqorghan mehellisidiki "Arzum" réstoranigha jem bolghan Uyghurlar 2009-yili 5-iyulda ürümchide yüz bergen qanliq weqening 8 yilliqini xatirilidi. Almata shehiri we uning etrapidiki yézilardin kelgen wekiller bolup, ikki yüzge yéqin adem qatnashqan bu murasimni achqan almata shehiri zarya wostoka mehellisining yurt aktipi kamal turdiyéf mezkur murasimning ötküzülüsh seweblirini chüshendürdi. U Uyghur élida Uyghurlardin bashqimu qérindash xelqlerning yashawatqanliqini, shulardin qazaqlarningmu xitay da'iriliri teripidin tosqunluqlargha uchrawatqanliqini, bolupmu yéqinda dunya qazaqlirining qurultiyining ötkenlikini hem u yerde muhim mesililerning qaralghanliqini bildürdi.

Diniy zat muhemmetjan hajim ürümchi qanliq paji'eside qurban bolghanlargha hemde erkinlik we insan heqliri üchün öz jénini pida qilghanlargha béghishlap qur'an oqughandin kéyin, dunya Uyghur qurultiyi re'isining qazaqistan boyiche orunbasari erkin exmetof ürümchi yashlirining tinchliq naraziliq namayishining kélip chiqishi hem aqiwetliri, xitay da'irilirining Uyghur élide élip barghan basturush siyasitining netijiliri heqqide doklat qildi.

Andin sözge chiqqan siyasetshunas qehriman ghojamberdi dunya Uyghur qurultiyining kéyinki waqitlardiki pa'aliyiti, bolupmu uning katipi dolqun eysa hem qurultayning programma yétekchisi pitér irwénning shiwétsariyening jenwe shehiride ötken birleshken döletler teshkilatining insan hoquqi kéngishining 35-nöwetlik yighinida sözligen nutuqlirigha toxtaldi. Siyasetshunas shundaqla dolqun eysa hem pitér irwénning amérika, awstraliye, yaponiye, tayland, türkiye qatarliq döletlerning b d t diki wekilliri bilen uchriship, Uyghurlarning omumiy ehwalidin melumatlar bergenlikini, Uyghur élidiki kishilik hoquq weziyitige a'it teyyarlighan doklatlirini teqdim qilghanliqini tekitlidi. U öz sözide Uyghur élidiki weziyet, xitay da'irilirining musulmanlarning ulugh ramizan éyida yürgüzgen basturush heriketliri, shundaqla xelq'ara weziyet heqqide melumat berdi.

Murasimda sözge chiqqan ataqliq sha'ir abdughopur qutluqof özining 2009-yili ürümchi weqesining kélip chiqishi heqqide oylirini otturigha qoydi. U 26-iyunda shawgü'en oyunchuq zawutida ishlewatqan Uyghur yashlargha qarita élip bérilghan qirghinchiliqni sürüshtürüshte Uyghur aptonom rayonluq hökümetning heriket qilmighanliqini qattiq tenqid qildi. Türkiy xelqler medeniy fondining prézidénti exmet daghduran bolsa, Uyghurlarning bir yérim milyard xitay ichide öz dinini, tilini, medeniyitini saqlap kéliwatqanliqini, buninggha apirin oquydighanliqini, Uyghurlarning kélechikidin chong ümid qilidighanliqini otturigha qoydi.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan almata shehiri dostluq mehellisining turghuni qudet isaq bügünki murasimdin köp tesirlen'genlikini, bolupmu dunya Uyghur qurultiyining élip bériwatqan pa'aliyetliri heqqide tepsiliy melumat alghan yurt-jama'etchilikning xushal bolghanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "5-Iyul weqesi tarixta untulmaydighan ish. Buning hemmisi bizge chüshinishlik. Xitayning hazirqi weziyiti Uyghur xelqi üchün échinishliq boluwatidu. Chégralar yépilip ketti. Hemmimizning qérindashliri bar. 5-Iyul weqesi, barin, ghulja weqesi hemmisi döletning siyasitidin kélip chiqqan. Xelqning hayatigha, medeniyitige, örp-aditige qisim bolghanliqi üchün xitaygha qarshi chiqmay, amali yoq".

U her bir xelqning özining insaniy heqlirini qoghdashqa hem shuning üchün küresh qilishqa heqliq ikenlikini, qazaqistandiki Uyghurlarning bolsa, öz kimlikini saqlap qélishigha barliq mumkinchiliklerning yaritilghanliqini, shuningdin paydilinip, eng aldi bilen yashlarni oqutush lazimliqini bildürdi.

Almata wilayiti talghir nahiyesi güldala yézisining turghuni shawket qaharofning pikriche, meyli qandaqla xelq bolmisun, shu jümlidin, Uyghurlarghimu hayat kechürüsh hoquqi bérilgen bolup, uni tartiwélishqa héch kimning heqqi yoqtur. U bolupmu bu hoquqlarning Uyghur élide buzuluwatqanliqini ilgiri sürüp, mundaq dédi: "Özimizning tarixiy wetinide depsende bolush, bizni insan ornida körmeslik héch qandaq bir qanun'gha sighmaydighan ish. Dunyaning yipi uzun, bügün bilenla tügimeydu. Shuning üchün biz barliqimiz bu seyaride insaniy qanunimiz bilen, bir-birimizge hörmitimiz bilen yashishimiz kérek".

Sh. Qaharof sözining axirida mezkur pa'aliyetni uyushturghan hem uningda mezmunluq doklatlar qilghan, nutuqlarni sözligen kishilerge özining cheksiz minnetdarliqini hem buning barliqini yurtdashlirigha yetküzidighanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.