D u q ning b d t diki pa'aliyetliri dawam qilmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2018-08-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Duq rehberliri jenwediki b d t ning bash shtabi aldida. 2018-Yili  9-awghust. Jenwe, shwétsariye.
Duq rehberliri jenwediki b d t ning bash shtabi aldida. 2018-Yili 9-awghust. Jenwe, shwétsariye.
RFA/Ekrem

Shiwétsariyening jenwe shehiride bashlan'ghan b d t irqiy ayrimichiliqning hertürlük shekillirini yoqitish komitétining 96-nöwetlik yighinida 9 döletning kishilik hoquq weziyiti közdin köchürülidighan bolup, 6-awghusttin 13-awghustqiche bolghan ariliq xitayning kishilik hoquq weziyitini közdin köchürüshke ajritilghan. Dunya Uyghur qurultiyining bir guruppa wekilliri 6-awghusttin bashlapla xitayning Uyghur diyarida yürgüzüwatqan türlük siyasetlirini pash qilish üchün b d t diki pa'aliyetlirini bashliwetken.

D u q namida b d t diki yighinlargha qatnishish salahiyitige érishken qurultay xadimliri bu birqanche kündin buyan b d t bash shtabida chaqirilghan yighinlarda nutuqlar sözlep xitaydiki, bolupmu Uyghur diyaridiki irqiy basturush siyasitini qattiq eyibligen. Ular 20 ge yéqin döletning b d t diki bash elchiliri bilen uchrishishlar ötküzüp, yighiwélish lagérliridiki Uyghurlar mesilisige xitayning choqum jawab bérishini telep qilishni we bu lagérlarning taqilishi üchün ünümlük chare-tedbirler qollinishini iltimas qilghan. 

Biz 9-awghusttin bashlap jenwe shehirige yétip kélip, d u q xadimlirining b d t da élip bériwatqan pa'aliyetlirini neq meydandin közitish pursetlirige érishtuq. Gérmaniyening myunxén shehiridin yétip kelgen yene bir türküm qurultay xadimliri bügün b d t merkizide "Dunya Uyghur qurultiyi wekili" dégen namda qobul qilin'ghan b d t gha kirish kartisigha érishti. Xitay hökümiti teripidin b d t diki pa'aliyetliri tosalghulargha uchrawatqan d u q ning barliq xadimlirining qurultay namida biraqla b d t gha kirish kartisigha érishishi az körülidighan hadise iken.

B d t da pa'al heriketlerde boluwatqan d u q ning re'isi dolqun eysa ependi neq meydanda ziyaritimizni qobul qilghanda aldi bilen bu qétimqi yighinning asasiy mezmuni heqqide melumat berdi. U sözide 8-awghust we 9-awghust künliri b d t da bezi muhim yighin we uchrishishlarda bolghanliqini tilgha aldi.

9-Awghust chüshtin kéyin sa'et 14:00 tin 18:00 ghiche b d t aldidiki "Xelq'ara insan heqliri mulazimet merkizi" de 7 teshkilatning wekilliri we bir qisim xelq'ara kishilik hoquq mutexessisliri, xitayshunas proféssorlar, doktorlar hemde b d t irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush komitétining melum bir rehbiri bilen ichki yighin chaqirdi. Yighinda "Xitayning kishilik hoquq weziyitini közdin köchürüsh" pursitidin paydilinip "Qandaq qilghanda Uyghur, tibet mesilisini yenimu yorutqili we Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisini b d t ning jiddiy küntertipige kirgüzgili bolidu" dégen mesilini muzakire qildi.

Bu yighin'gha merkizi jenwede bolghan "Xelq'ara insan heqliri mulazimet merkizi" sahipxanliq qilghan bolup, yighin'gha merkizi washin'gtondiki "Xitaydiki kishilik hoquq pa'aliyetchilirini qoghdash teshkilati", "Tibet adalet merkizi", "Xelq'ara tibetni himaye qilish teshkilati", "Yawropa tibet yashliri teshkilati", "Xongkong kishilik hoquq teshkilati", dunya Uyghur qurultiyi qatarliq teshkilatlarning muhim wekilliri qatnashti.

Yighin ichki yighin bolghachqa yighin qatnashquchilirining namini, muzakire témilirini ashkarilash imkanimiz bolmighan bolmisimu, emma bu yighinda 10-awghust chüshtin burun ötküzülidighan irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush komitéti xadimlirini melumat bilen teminlesh yighinida her bir minut waqitni ching tutup, her bir teshkilat wekili muhim bolghan bir témini bir minut ichide anglitip bolush heqqide tepsiliy pilanlar tüzdi.

Bu qétimqi yighin'gha qatnishish üchün gérmaniyedin kelgen d u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependimu ziyaritimizni qobul qilip, b d t diki yighinlarning muhim ehmiyetlirini tilgha aldi.

B d t ning resmiy melumatlirigha asaslan'ghanda, xitaydiki kishilik hoquq weziyitini közdin köchürüsh omumiy yighinigha xitay terep 49 neper ministir derijilik wekil ewetken. Bu wekiller ichige xitay merkizi komitétida yuqiri orun'gha ige bolghan xadimlar kirgüzülgen. Mesilen, xitay merkizi komitéti birliksep bölümi, xitay tashqi ishlar ministirliqi, xitay döletlik milliy ishlar komitéti, edliye ministirliqi, xitayning b d t diki bash elchisi we toluq hoquqluq wakaletchisi, awmén, xongkongning alahide wekili, tibet we Uyghur aptonom rayonlirining wekilliri qatarliqlar. Igilinishiche, shinjang tébbiy uniwérsitétining mudiri qeyser abduréhim bu yighinda Uyghur aptonom rayonidiki Uyghurlargha wakaliten söz qilidiken. Xitay hökümiti bu qétimqi yighin üchün 24 betlik doklat hazirlap kelgen iken. 10-Awghust chüshtin kéyinki omumiy yighinda xitay mesilisi közdin köchürülidiken.

Toluq bet