Rabiye xanim: men erdoghanni yapchan mesiliside mezlumning du'asini untup qalmasliqqa chaqirimen

Muxbirimiz shöhret hoshur
2016-10-11
Share
abduqadir-yapchan-kokbayraq.jpg Türkiyede yashawatqan Uyghur jama'et erbabi abduqadir yapchan ayyultuzluq kök bayraqning aldida turup soz qilmaqta.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyening maltepe qamaqxanisida tutup turuluwatqan Uyghur jama'et erbabi abduqadir yapchanning teqdiri weqedin xewerdar Uyghurlarni jiddiy halda endishige salmaqta. Muxbirimiz bügün dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir xanimni bu heqte ziyaret qilip qurultayning yapchan heqqide néme ishlarni qiliwatqanliqi heqqide melumat soridi. Rabiye xanim bu heqtiki melumatining axirida türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan'gha xitab qilip, uni yapchan mesiliside qarar chiqarghanda mezlumning du'asini untup qalmasliqqa chaqirdi.

So'al: türkiyediki jama'et erbabi abduqadir yapchanning tutqun qilin'ghanliqi pütün dunyadiki Uyghurlarni endishige séliwatidu, siz Uyghur milliy herikitining bir rehbiri bolush süpitingiz bilen, bu tutqun heqqide qandaq oy, qandaq héssiyatta?

Jawab: elwette, muhajiret hayatimdiki méni eng epsuslandurghan, méni eng azablighan weqelerning biri bu, chünki bu tutqun, wetinimizni bésiwalghan xitay teripidin élip bérilmidi, u, xitayning yantayaqliri teripidinmu tutulmidi, peqet qérindishimiz türkiyede, türk -islam döletlirining ülgilik bir dölitide, heq-adalet üchün xelqi tankining astigha özini atalaydighan bir jem'iyette, erdoghan'gha oxshash dunyada mezlumning yénida turush bilen shan-sherep tapqan bir prézidéntning hakimiyet béshidiki mezgilde yüz berdi.

So'al: yapchanning tutqun qilin'ghanliq xewiri chiqqandin kéyin, néme ishlarni qildingiz we némilerni qilmaqchisiz?

Jawab: uchurgha deslepte ishenmidim we yalghan bolup chiqishini ümid qildim, ehwalning rastliqini uqqandin kéyin, qutquzush üchün heriketke öttüm, qurultaydiki pütün sepdashlirimni seperwer qildim. Bir künmu toxtighinim, ehwalning jiddiylikini bir künmu estin chiqarghinim yoq. Insaniy heqlerge köngül bölidighan dölet we teshkilatlargha ehwalni melum qildim؛ emma néme üchündur ehwal melum qilip barghan yerlirimde türkiyeni tenqidleshke éghizim barmaydu, dunya jama'iti aldida türkiyedin shikayet qilishqa yüzüm qiziridu, shunga xitayning heddidin éship kétiwatqanliqi, iqtisadiy we diplomatik küchige tayinip, döletlerning ajiz peytliridin paydilinip, dunyagha zorawanliqni yéyishqa urunuwatqanliqi üstidin shikayet qildim.

So'al: türkiyening yapchanni néme üchün tutqanliqidin xewiringiz boldimu? tutush sewebige qandaq qaraysiz?

Jawab: ariliqta échilghan sot eyiblimisidin melum boldi, xitayning telipi we uning 14 yil burun térrorluq eyiblimisi boyiche chiqarghan xelq'araliq tutush buyruqigha asasen tutulghan. Melumki yapchan 15 yildin béri türkiyede yashawatidu, yapchanning diniy we milliy telim-terbiye xizmitidin bashqa ishqa arilashmayqanliqini xitaymu,türkiyemu obdan bilidu, bu yerde xitay özining diplomatik küchidin paydilinip, türkiyening nöwettiki bir qisim éhtiyajlirini purset bilip, türkiyeni yapchanni qayturushqa qistawatqanliqi héchkimge sir emes.

So'al: xitayning yapchanni térrorluq bilen eyiblep, türkiyege tapshurghan pakitliridin xewiringiz boldimu we uninggha qandaq qaraysiz?

Jawab: xitay öz türmiliridiki mehbuslarning yalghan yaki qéyin-qistaqta mejburiy qildurulghan iqrarnamilirini, yapchanning atalmish térrorluq jinayitige pakit qilip sun'ghan. Xitayning siyasiy mehbuslarni qéyin ‏-qistaq arqiliq iqrar qilduruwatqanliqi b d t mutexessisliri teripidin nechche qétimlap tekshürüp éniqlan'ghan bir ré'alliq we xitayning köpligen bigunah siyasiy mehbuslarni qéyin ‏-qistaq bilen téléwizorlarda iqrar qilduruwatqanliqimu pütün xelq'ara jama'et teripidin qattiq tenqid qiliniwatqan bir rezillik, eslide türkiyedek bir qanun dölitining sotchiliri üchün, bu üstide bash qaturulushqa erziydighan bir pakitlar emes idi, shunga yapchan üstide dawam qiliwatqan bu jeryanni qanuniy emes, siyasiy dep qaraymen...Yene türkiyege eskertidighinim, xitay téléwizorlarda méning balilirimni manga qarshi sözletken, bundaq bir döletning yapchan üchün némilerni qilmaydighanliqini oylishishi kérek؛ amérikimu gu'entanamodiki Uyghurlar mesiliside xitayning pakitlirini ishenchsiz dep qarap, Uyghurlarni qayturup ekétish telipini ret qilghan.

So'al: yapchan, xitay türmiside 12 yil yatqan, u nöwette türkiyede iqamet bilen yashawatidu, xitayning yapchanning péshini qoyup bermeslikide seweb néme sizche?

Jawab: birinchi, yapchan heqni sözlewatidu, xitayning ishghaliyetchi bir küch ikenlikini, sherqi türkistanda yürgüzülüwatqan siyasetning mustemlikichi siyaset ikenlikini, Uyghurlar bilen xitaylarning bir dölet bolup yashiyalmaydighanliqini sözlewatidu we yashlarni heq-naheqni tonushqa, idiyide birlik shekillendürüshke dewet qiliwatidu. Xitay her waqit heqni sözligenlerdin qorqidu, uni ujuqturushqa urunidu. Ikkinchidin, yapchan hayat musapisi, chaqiriq küchi seweblik Uyghur jem'iyitidiki dawagha simwolluq bir shexs, xitay yapchanni qayturup ekétish arqiliq pütün Uyghur xelqining musteqilliq iradisini sundurmaqchi, qérindashliridin, dunyaning adalitidin pütünley ümid üzdürmekchi, Uyghurlarni herqandaq zulumgha bash égidighan qulgha aylandurmaqchi boluwatidu, men shunga, erdoghan rehberlikidiki türkiyeni bundaq bir rezillikke shérik bolmaydu dep qaraymen we türkiyeni buni téz tonup abduqadir yapchanni qoyup bérishke chaqirimen. Axirida, rejep tayyip erdoghanni yapchan mesiliside qarar bergende, mezlumning du'asini untup qalmasliqqa dewet qilimen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet