Erkinlik sariyi: "hazir atikem rozi délosini sürüshte qilidighan muhim peyt"

Muxbirimiz irade
2017-10-13
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Uyghur ziyaliysi ilham toxtining qolgha élin'ghan 7 oqughuchisining biri atikem rozi.
Uyghur ziyaliysi ilham toxtining qolgha élin'ghan 7 oqughuchisining biri atikem rozi.
Social Media

Bu yil emdila 25 yashqa kirgen atikem rozi esli béyjingdiki milletler uniwérsitétining oqughuchisi bolup, u 2014-yili 11-ayda "bölgünchilik" bilen eyiblinip qolgha élin'ghan. Shu yili 12-ayning 8-küni échilghan sotta qamaq jazasigha buyrulghan idi.

Atikem rozi uyghur ziyaliysi ilham toxtining qolgha élin'ghan 7 oqughuchisining biri bolup, shu qétimliq sotta atikem rozidin bashqa yene, perhat xalmurat, shöhret niyaz, mutellip imin, abduqéyum ablimit, ekber imin we lo yüwéy qatarliq oqughuchilarghimu jaza höküm élan qilin'ghan.

Eyni waqitta ilham toxtining adwokati lyu shawyün yuqiriqi oqughuchilarning birige 8 yilliq, ikkisige 7 yilliq, yene birige 3 yilliq muddetlik qamaq jazasi bérilgenlikini twittér arqiliq ashkarilighan idi. Halbuki, qalghan ücheylenning konkrét jaza mudditi éniq bildürülmigen bolup, sot mehkimisi jaza höküm qilin'ghan 7 neper oqughuchining qaysisigha qanche yildin jaza keskenliki heqqide éniq uchur bérishni ret qilghan idi.

Atikem rozi türmide yétiwatqinigha 3 yil bolay dégen bolsimu, emma uning zadi qanche yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqi heqqide éniq melumat yoq. Uning türmidiki ehwali hazirghiche éniq emes. 

Bügün amérikidiki xelq'araliq kishilik hoquq organliridin "erkinlik sariyi" ayliq xulase doklatining bu ayliq "esleshke tégishlik mehbuslar" sehipisini atikem rozigha béghishlighan bolup, "erkinlik sariyi" tetqiqatchisi sarah kuk xanim buning sewebi heqqide toxtilip mundaq dédi: "biz bu sehipini téxi yéngi yolgha qoyduq. Bu sehipide biz asasliq xelq'arada bek keng tonulmighan yaki mundaqche éytqanda xelq'araliq organlarning tizimlikide dawamliq tilgha élinmaydighan, emma ulargha oxshashla özining intérnéttiki pa'aliyetliri sewebidin qamaqqa élin'ghan kishilerni tonushturushni meqset qilduq. Bu nöwetlik sehipimizde biz kimni tallisaq bolar dep mushundaq délolarni tekshüriwatqinimda atikem rozining hékayisi diqqitimni tartti. Men uning resimige qaridim. U shundaq chirayliq bir uyghur qizi iken, uning hékayisi méni bek tesirlendürdi. U bir uyghur yash, xuddi chet'ellerdiki herqandaq bir intérnét qollan'ghuchisigha oxshash peqet tinchliq bilen özining béshigha kelgen tengsizliklerni, ilham toxti uchrighan mu'amilini we oghul dosti mutellip iminning tutqun qilin'ghanliqi yazghan biri idi. Hazir bu 7 oqughuchining ichidiki 3 yilliq qamaqqa höküm qilin'ghan bir nepiri qoyup bérilidighan'gha az qaldi. Shunga biz bu atikem rozi arqiliq bu 7 oqughuchining mesilisini küntertipke élip kélidighan intayin muhim peytken, dep bu ayliq sehipimizni atikem rozigha béghishliduq." 

Atikem rozi béyjing milletler uniwérsitétining 3-yilliqida oquwatqanda az dégende ikki qétim pasportqa iltimas qilghan bolsimu, biraq béyjing sheherlik saqchi idarisi uning iltimasini ret qilghan. Shuning bilen u "sina" mikro blogigha pikir yézip, milliy kemsitishke uchrighanliqini pash qilip, xitaydiki tor jama'iti arisida xéli zor tesir qozghighan idi. 

Uning yene bir diqqet qozghighan ishliridin biri, u xitay da'iriliri teripidin tutqun qilin'ghandin kéyin iz-dériki bolmighan oghul dosti mutellip iminni sürüshte qilip torda we chet'el axbaratlirida köp qétim muraji'et élan qilghan. Mutellip iminmu ilham toxtining qolgha élin'ghan 7 oqughuchisining biri bolup, u béyjingdiki milletler uniwérsitétini püttürgendin kéyin türkiyede magistirliq oquwatqanda yazliq tetilde uyghur élige qaytqan. U tetilni tügitip türkiyege qaytishida 15-iyul küni béyjing ayrodromida tutqun qilin'ghan we shu péti ghayib bolghan idi. Kéyin umu 2014-yili 8-dékabirdiki sotta qiz dosti atikem bilen birge sotlinip, qamaq jazasigha höküm qilin'ghan idi. 

Amérika uyghur birleshmisining re'isi élshat hesen ependi bu yashlarning aqiwitini sürüshte qilishning intayin muhimliqini eskertti. 

Sarah kuk xanim sözide, "atikem rozi mesilisi dunyada xitay hökümitining tinchliqperwer uyghurlarghimu oxshash zulum qiliwatqanliqini körsitip bérishte yaxshi bir örnek", dédi. 

"bu heqiqetenmu tesirlik bir hékaye. Chünki u heqiqetenmu bihude türmide yétiwatidu. Bu atikem rozi we uning oghul dosti mutellip imin we bashqilarning hékayisini tekitleydighan intayin muhim bir waqit. Erkinlik sariyining ayliq xulase doklatining xelq'arada we hetta xitay ichide nurghun oqurmenliri bar, men xitaydiki oqurmenler uning hékayisini oqughandin kéyin, eslide xitay hökümitining uyghurlarni zorawan dep éytqanlirining pütünley toghra emeslikini, tinchliqperwer uyghurlarningmu mushundaq aqiwetlerge duchar boluwatqanliqini tonup yétishige paydiliq bolidu dep qaraymen. Menche bu bek muhim." 

"erkinlik sariyi" atikem rozigha béghishlighan bu sehipiside atikem rozi bashliq bu 7 neper oqughuchining mesilisini küntertipte tutup turushning ularning bixeterlikini qoghdash hem xitay hökümitidin ularning aqiwitini sürüshte qilip, ularning erkinlikige kapaletlik qilishta muhim rol oynaydighanliqini eskertken.

Toluq bet