D u q bash katipi dolqun eysa: b d t da xitayning suyiqestliri üstidin ghelibe qilduq

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2017-06-15
Élxet
Pikir
Share
Print
(Soldin onggha) wakaletsiz milletler teshkilati re'isi nawang, d u q ijra'iye komitéti re'isi dolqun eysa we d u q ning ish pilanida xizmet qiliwatqan pétér inwin ependiler b d t kishilik hoquq kéngishining 27-nöwetlik kishilik hoquq omumiy yighinida. 2014-Yili 15-séntebir, jenwe.
(Soldin onggha) wakaletsiz milletler teshkilati re'isi nawang, d u q ijra'iye komitéti re'isi dolqun eysa we d u q ning ish pilanida xizmet qiliwatqan pétér inwin ependiler b d t kishilik hoquq kéngishining 27-nöwetlik kishilik hoquq omumiy yighinida. 2014-Yili 15-séntebir, jenwe.
RFA/Erkin Tarim

11-Iyundin bashlap b d t kishilik hoquq kéngishining 35-nöwetlik yighinigha qatnishiwatqan d u q bash katipi dolqun eysa hemde qurultay programma yétekchisi pitér irwén ependiler köp qétim söz qilish pursitige ériship, Uyghurlarning nöwettiki weziyitidin melumatlar bergen.

12-Iyun küni d u q bash katipi dolqun eysa ependi "Iqtisadiy pilan we asiyadiki insan heqliri" namliq yighinda nutuq sözligende Uyghurlarning awazini anglitish bilen birge, xitayning "Bir belwagh, bir yol" siyasiti heqqide toxtalghan idi. Dolqun eysa ependi shu qétimqi sözide yene, hindistandiki xitaygha qarshi namayishqa we hindonéziye ölimalar birlikining Uyghurlargha munasiwetlik bayanatighimu rehmetler bildürgenlikini bayan qilghan.

13-Iyun küni pitér irwén ependi "Insan heqlirini qoghdash: insanlarning ijtima'iy, siyasiy, medeniy we tereqqiyat heqliri" dégen témida dawamlashqan yighinda yene bir qétim nutuq sözlep, 189 döletning elchiliri we yüzlerche kishilik hoquq teshkilatlirining wekilliri aldida Uyghurlar duch kéliwatqan éghir weziyetni sherhlep ötken.

Bu heqte bügün ziyaritimizni qobul qilghan pitér irwén ependi, öz nutqi xitayning Uyghurlar toghrisida xelq'aragha bildürüwatqan yalghan teshwiqatigha tamamen zit kelgenliki seweblik, köpligen döletler we kishilik hoquq organlirining küchlük diqqitini jelp qilghanliqini tilgha aldi. U mundaq dédi: "Men 35-nöwetlik b d t kishilik hoquq aliy kéngishi yighini programmisining 3-bölümide, Uyghurlargha wakaliten söz qilish heqqimge bina'en, Uyghur wetinide yüz bériwatqan hadisilerni otturigha qoydum. Mesilen؛ chet'ellerde oquwatqan minglighan Uyghur oqughuchini qayturup kélish üchün, xitay hökümitining ularning a'ile-tawabi'atlirini görüge éliwalghanliqi, qaytip barghan oqughuchilarning qolgha élinip türmilerge bend qilin'ghanliqi, bezilirining ménge yuyush kurslirigha mejburiy ewetilgenliki, xitayning ramizanda Uyghurlarning roza tutush we ibadet qilish erkinlikige qoyuwatqan cheklimiliri, xitay asasiy qanunida étiqad erkinliki qoghdilidu, déyilgen bolsimu, emeliyette Uyghurlarning étiqad erkinlikini depsende qiliwatqanliqini, islami isimlarni cheklesh, erlerning saqal, burut qoyush, ayallarning romal artishliriningmu men'i qilin'ghanliqi qatarliq keng sahelerde melumat berdim."

Pitérning éytishiche, uning nutuqidin kéyin, xitay wekili söz élip, "Uning otturigha qoyghanliri emeliyetke uyghun emes" dep étiraz bildürgen.

Dolqun eysa ependi bügünki ziyaritimiz esnasida, b d t kishilik hoquq kéngishining 35-nöwetlik yighinida élip barghan pa'aliyetlirige baha bérip ötti. U sözide, xitayning "Bir belwagh, bir yol" siyasitige nisbeten dunya jama'itide gumanlar peyda qilish meqsitige yetkenlikinimu eskertti.

B d t kishilik hoquq kéngishining 35-nöwetlik yighinida qolgha keltürgen netijilerning biri, xitayning Uyghur diyaridiki basturush siyasitini keng teshwiq qilish bolghanliqini ilgiri sürgen dolqun eysa ependi, xitayning chet'ellergiche qol uzartip, Uyghur milliy herikitini yoqitishqa urunuwatqanliqini döletler we kishilik hoquq teshkilatliri wekillirige anglatqanliqini bildürdi.

Dolqun eysa ependi sözining axirida, xitayning b d t da Uyghurlarning awazini öchürüsh üchün pilanlighan suyiqestliri üstidin ghalip kelgenlikinimu eskertti.

6-Iyun bashlinip, 23-iyun axirlishidighan 35-nöwetlik b d t kishilik hoquq kéngishi yighinida Uyghurlar mesilisining belgilik tesirler yaratqanliqigha da'ir melumatni diqqitinglargha sunduq.

Toluq bet