D u q wekilliri b d t kishilik hoquq yighinida lagérlar mesilisini otturigha qoydi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2018-06-25
Share
bdt-uyghur-mesilisi.jpg B d t ning 38-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinidin körünüsh. 2018-Yili 20-iyun, jenwe.
RFA/Ekrem

B d t ning 38-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinigha qatnashqan dunya Uyghur qurultiyining wekilliri xitay hökümitining Uyghur diyaridiki "Yighiwélish lagérliri" heqqide doklat bergen.

Shwétsariyening jenwe shehiridiki b d t merkizide chaqirilghan 38-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinigha Uyghurlargha wakaliten 20-iyundin 22-iyun'ghiche ishtirak qilghan d u q ning programma yétekchisi pétér irwén ependi we qurultay xizmetchisi shehrizat xanimlar Uyghur diyaridiki "Yighiwélish lagérliri" mesilisini otturigha qoyghan hemde yighin ehlining diqqitini qozghighan.

Jenwedin ziyaritimizni qobul qilghan shehrizat xanim b d t ning 38-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinida xelq'araning barghanséri küchlük diqqitini jelp qiliwatqan Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisini nuqtiliq otturigha qoyghanliqini we yighin'gha qatnashqan 12 döletning wekilliri bilen uchrishishlar ötküzgenlikini tilgha aldi.

Uyghurlarning nöwettiki éghir weziyiti b d t kishilik hoquq kéngishining xizmet küntertipidiki mesililerning birige aylan'ghan bolup, 38-nöwetlik b d t kishilik hoquq kéngishi yighinining 18-iyun künidiki échilish murasimida Uyghurlarmu tilgha élin'ghan. B d t kishilik hoquq kéngishining aliy komissari zeyid ra'ad el-hüseyin ependi échilish murasimida qilghan "Xelq'aradiki eng yéngi kishilik hoquq mesililiri" namliq nutqida dunyadiki kishilik hoquq weziyiti nachar döletler qatarida xitayni sanap ötken.

U mundaq dégen: "Xitaygha kelsek, méning ishxanam gerche ünümlük bir di'alog shertliri üchün tirishchanliq körsetken bolsimu, emma méning xizmetchilirim bu döletke tosalghusiz kirelmidi. Bu, kishilik hoquq weziyitining intayin téz nacharlashqanliqi heqqide melumatlar bolghan tibet aptonom rayoni we shinjang Uyghur aptonom rayonini öz ichige alidu. Uningdin sirt, gerche ikki neper xizmetchimiz wezipige bina'en bundin 5 yil ilgiri bir qétim kirgen bolsimu, axirqi yillarda xitay hökümiti az dégende 15 qétimliq iltimasimizni izchil ret qilip keldi."

El hüseyin ependi sözide Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisini ochuq tilgha almighan bolsimu, emma xitay hökümitining musteqil heriket qiliwatqan kishilik hoquq pa'aliyetchilirini cheklewatqanliqidin, xitayning b d t kishilik hoquq ehdinamilirige ri'aye qilmaywatqanliqidin epsuslan'ghanliqini bildürüsh bilen birge xitay hökümitini xelqining erkinliki we kishilik heqlirige hörmet qilishqa, barliq xelq'araliq kishilik hoquq qurulmiliri we tüzümlirige boy sunushqa chaqirghan.

D u q ning programma yétekchisi pétér irwén ependi jenwedin ziyaritimizni qobul qilghanda 38-nöwetlik b d t kishilik hoquq kéngishi yighinida teqdim qilghan Uyghur diyaridiki jaza lagérlirigha a'it doklatning qiziqish qozghighanliqini bayan qildi. U mundaq dédi: "Sherqiy türkistandiki yighiwélish lagérliri mesilisi bu qétimqi yighinda bizning nuqtiliq otturigha qoyidighan témimiz idi. Biz sherqiy türkistandin igiligen ehwallar asasida hazirlighan doklatimizni sun'ghan waqtimizda köpligen döletlerning b d t diki elchiliri hemde nurghunlighan xelq'araliq teshkilatlarning wekilliri zor qiziqish bilen anglidi. Doklattin kéyin Uyghurlarning nöwettiki weziyiti heqqide ichkirilep so'allar sorashti. Bu yil 9-ayda b d t da xitaydiki kishilik hoquq weziyitini közdin köchürüsh yighini bolidu. Bu chaghqiche biz b d t da jama'et pikiri hazirlap, xitayni xelq'ara jem'iyet we herqaysi döletlerning b d t diki elchiliri hemde kishilik hoquq organliri aldida passip weziyetke chüshürüsh, xitayning künséri wehshiylishiwatqan milliy basturush siyasitining epti-beshirisini échip tashlashqa tirishimiz. Xitay terepmu qolidin kélishiche özini aqlash pa'aliyetliri élip bériwatidu. Emma gherb démokratik döletliri yenila adalet terepdari, biz bilen bir meydanda turup kelmekte. Biz yene bir qétim xitay üstidin diplomatik ghelibe qazinishimizgha ishinimiz."

D u q ning yéngi xizmetchi xadimi shehrizat xanim b d t ning jenwediki yighinigha tunji qétim qatniship hasil qilghan tesirati heqqide toxtalghanda köpligen döletlerning Uyghurlar mesilisini bilidighanliqini hés qilghanliqini tekitlidi.

38-Nöwetlik b d t kishilik hoquq kéngishi yighini 18-iyun bashlan'ghan bolup, oxshimighan témilarda élip bérilidighan yighinlar yene ikki hepte dawamlishidiken. D u q ning xadimliri bu jeryanda b d t yighinlirigha qatnishish bilen birge 9-ayda ötküzülidighan xitayning kishilik hoquq weziyitini közdin köchürüsh yighinigha teyyarliq qilidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.