Д у қ хадимлири б д т ниң җәнвәдики йиғинлири җәрянида көп хил паалийәтләрни елип барди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2017-03-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт

15-Март күни д у қ баш катипи долқун әйса башчилиқидики д у қ вәкиллири шиветсарийәниң җәнвә шәһиридә өткүзүлгән б д т йиғинлири җәрянида йәнә бир йүрүш паалийәтләр елип барди. Улар, саәт 9:00-10:00 арилиқида б д т велсон мәркизидә йәнә б д т кишилик һоқуқ алий комиссарлиқи асия ишлири бөлүми мәсули киристина ханим вә б д т алий комиссарлиқи из-дерәксиз ғайиб болғанлар бөлүминиң мәсули бренда вукович ханимлар билән учришиш өткүзди. Д у қ рәһбәрлири бир саәт давам қилған бу сөһбәттә қанунсиз тутқун қилиш, нәқ мәйданда етип ташлаш, түрмиләрдә тән җазаси бериш, паспорт йиғивелиш, учриғанла йәрдә тәкшүрүш, саяһәт әркинликини чәкләш вә из-дерәксиз йоқитиветиш қатарлиқ хитай сақчи органлири уйғурлар үстидин иҗра қиливатқан җинайәтләрни бирмубир аңлатти.

Диққәтни тартидиғини, б д т алий комиссарлиқи хадимлириниң уйғурлар вәзийитидин әтраплиқ мәлуматлири болуп, улар д у қ хадимлириниң сөзлирини аңлап болғандин кейин, уйғур дияридики қәшқәр, хотән қатарлиқ җайларда йеқинда йүз бәргән қанлиқ вәқәләр вә буниң ақивитидә хитай һакимийити йолға қойған һәрбий һаләт түсидики җиддий вәзийәтниң һазир қайси дәриҗигә йәткәнликини сориди. Улар йәнә д у қ хадимлиридин мумкин қәдәр түрмидики тутқунлар, етип өлтүрүлгәнләр, ғайиб қилинған уйғурлар һәққидә өзлирини давамлиқ йеңи һәм ишәнчлик пакитлар билән тәминләп турушни тәләп қилди.

Д у қ баш катипи долқун әйса әпәнди 15-март күни йәнә б д т баш штабида, мәркизи җәнвәдики «алкарама фонди» ниң оттура шәрқ ишлири мәсули җулия легнәр ханим билән бир саәт айрим сөһбәт елип барди. Униң билдүрүшичә, бу сөһбәттә улар оттура шәрқтә зиянкәшликләргә учриған уйғур мусапирлири мәсилиси үстидә әтраплиқ пикир алмаштурған һәмдә әрәб бирләшмә хәлипиликидә түрмидә йетиватқан икки нәпәр уйғурға ярдәм қилишни музакириләшкән.

Д у қ хадимлири шу күни саәт 13:00-14:00 арилиқида б д т бинаси алдида пакистан ишғалидики балучлар, гилгитлар, кәшмирликләр вә синлар өткүзгән бирләшмә намайишқа қатнашти. Д у қ баш катипи долқун әйса әпәнди бу намайиш җәрянида хәлқара мәтбуатларниң зияритини қобул қилди. Долқун әйса әпәнди өзиниң немә үчүн бу намайиш сепиға тәклип қилинғанлиқи һәққидә изаһат берип өтти. Аваз-долқун.

Намайиштин кейин, д у қ хадимлири б д т баш штабида уюштурулған «хитайниң кишилик һоқуқ вәзийити тоғрулуқ берилгән тәвсийәләрни көздин көчүрүш» йиғиниға қатнашти. Бу йиғин б д т тәрипидин 2013-йили хитайға берилгән тәвсийәләрниң қанчилики иҗра қилинған вә қанчилики иҗра қилинмиғанлиқ мәсилисини тәкшүрүшни тема қилған иди.

Мәлум болғинидәк, 2013-йили б д т кишилик һоқуқ кеңишидә 2-қетимлиқ хитайниң кишилик һоқуқ хатирисини көздин көчүрүш йиғини чақирилған болуп, бу йиғинда б д т кишилик һоқуқ кеңиши алий комиссарлиқи вә мәзкур кеңәшниң кишилик һоқуқ комитети хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә аит 280 түрлүк мәсилини оттуриға қоюп, 3-қетимлиқ йиғинғичә буларни түзитишни тәвсийә қилған. Хитай һөкүмити б д т кишилик һоқуқ кеңиши тәрипидин оттуриға қоюлған бу мәсилиләрниң мутләқ көп қисмини түзитишкә вәдиләр бәргән. Әмма вәдисигә вапа қилмиған. Келәр йили 3-қетимлиқ хитайниң кишилик һоқуқ хатирисини көздин көчүрүш йиғини чақирилидиған болуп, бу қетимқи йиғин әнә шу келәр йиллиқ йиғинниң тәйярлиқ хизмәтлирини ишқа ашурушни мәқсәт қилған.

Бүгүнки бу йиғинда хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири бирлики мәсуллири алди билән сөз елип, 2013-йили ши җинпиң тәхткә чиққандин буян хитайниң кишилик һоқуқ вәзийитидә еғир чекиниш болғанлиқини, болупму уйғур вә тибәт районлирида инсан һәқлириниң еғир дәпсәндичиликләргә учриғанлиқини илгири сүрди. Йиғинда сөз алған һәр қайси кишилик һоқуқ тәшкилатлири бирдәк һалда, хитайниң 2013-йили б д т ға вә хәлқараға бәргән вәдисигә әмәл қилмиғанлиқини, б д т ниң мунасивәтлик бәлгилимилиригә еғир дәриҗидә хилаплиқ қилғанлиқини, 2018-йили чақирилидиған хитайниң кишилик һоқуқ хатирисини көздин көчүрүш йиғинида, хитайға еғир бесим пәйда қилишни тәкитләшти.

Йиғинға б д т кишилик һоқуқ кеңиши алий комиссарлиқи хадимлири, хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң вәкиллири, мутәхәссисләр, сиясийонлар, көзәткүчиләр болуп 100 әтрапида киши қатнашти. Йиғинда йәнә тибәт яшлар мәркизи, хәлқара тибәт һәрикити, хитайда кишилик һоқуқ... Қатарлиқ тәшкилатларниң вәкиллири сөз қилди.

Бу йиғинда сөзгә тәклип қилинған д у қ программа йетәкчиси петир әпәндиму уйғурлар вәзийитидин мәлуматлар берип, хитайниң уйғур диярида елип бериватқан бастуруш сиясәтлириниң һәддидин ашқанлиқини мисаллар билән оттуриға қойди.

Униң сөзи муну мәсилигә мәркәзләшти: «шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики тарихтики һәрқандақ заманға қариғанда зор дәриҗидә еғирлашти. Уйғурлар өзлириниң диниға, тилиға, мәдәнийитигә, өрп-адәтлиригә, омумән хусусий кимликлиригә игә болалмайдиған вәзийәткә чүшүп қалди. Һәммә йәрни қаплиған сақчи вәһимиси, қалаймиқан тәкшүрүш, паспорт йиғивелиш, қанунсиз тутуп солаш, тән җазаси бериш, саяһәт әркинликини чәкләш, миллий кийинишкә чәк қоюш, уйғур болғанлиқи үчүнла аваричилик яритиш, солаш әвҗи алди. Болупму хитайниң уйғур вәтинидә өткән йили 9-айдин буян йолға қойған паспорт йиғивелиш қилмишлирини һечқандақ әлниң қануни яки принсиплириға уйғунлаштурғили болмайду. Бу, б д т ниң мунасивәтлик бәлгилимилиригә пүтүнләй хилап. 2018-Йили чақирилидиған б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң хитайниң 3-қетимлиқ кишилик һоқуқ хатирисини тәкшүрүш йиғинида бу мәсилә һәққидә хитай чоқум дуняға қанаәтләнгүдәк җаваб бериши лазим...».

Бу йиғинда йәнә хоңкоң вәзийити һәққидә нутуқ сөзлигәнләрму болди. Хитайда кишилик һоқуқ тәшкилатиниң вәкили хоңкоң хитайниң қолиға өткән 1997-йилидин буян, хоңкоң хәлқиниң кишилик һәқ-һоқуқлириниң барғансери еғир бесимға йолуқуватқанлиқини илгири сүрди. Тибәт вәкиллириму тибәттики бесимлар һәққидә тәпсилий тохталди.

Д у қ қурултийи рәһбәрлириниң б д т дики паалийәтлири 16-март ахирлишидиған болуп, долқун әйса әпәндиниң билдүрүшичә, әтә чүштин бурун б д т ниң йәнә бир қисим хадимлири билән учришишлар өткүзидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт