Uyghurlar hamburgda xitaygha qarshi birleshme namayishqa qatnashti

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2017-07-10
Share
g-20-2017-shi-jinping-namayish-1.jpg Xitay wekillirimu qatnashqan 20 dölet guruhi yeni G20 yighini munasiwiti bilen ötküzülgen xitay hökümitige qarshi birleshme namayishta Uyghurlar. 2017-Yili 8-iyul, gérmaniye.
RFA/Ekrem

20 Dölet guruhi, yeni G20 yighini munasiwiti zor sanda kishi hamburgda namayish élip bardi. Bu namayishning bir qismi xitaygha naraziliq ipadilesh bolup, Uyghurlarmu xitaygha qarshi birleshme namayishqa qatnashti.

Uyghurlar 6-iyul küni myunxéndin yolgha chiqip, 7-iyul küni hamburg shehirining ayrim bir kochisida tibetlikler, mongghullar, xitay démokratliri bilen birlikte namayish ötküzdi. Gérmaniye da'iriliri namayishchilarni idare qilishqa asan bolsun üchün, ayrim-ayrim kochilargha orunlashturghan idi. G20 Yighini chaqirilghan jayning etrapidiki pütün yollar qamal qilin'ghan bolghach, yéqinlishish mumkin emes idi.

Bu qétimqi birleshme namayishqa yétekchilik qilghan d u q bash katipi, wakaletsiz milletler teshkilatining mu'awin re'isi dolqun eysa ependi ziyaritimizni qobul qilghanda, xitay re'isi shi jinpinggha qarshi ötküzülgen bu namayishning ehmiyiti heqqide toxtaldi.

Dalay lamaning yawropadiki wekili losangnima ependimu neq meydanda ziyaritimizni qobul qilip, özining bu namayishqa qatnishishidiki meqsiti heqqide toxtaldi. U mundaq dédi: "Bu qétimqi G20 yighini munasiwiti bilen xitay wekiller ömikimu bu yerge keldi. Men tibet teshkilatlirigha wakaliten tibet xelqining xitay hakimiyitige bolghan naraziliqini bildürüsh üchün bu namayish sépigha qétildim. Bu qétimqi G20 yighini qarimaqqa iqtisadiy mesililerni merkez qilghan bolsimu, bu döletler dunya siyasitige tesir körsitiwatqan, dunya tinchliqigha nisbeten zor mes'uliyiti bolghanlardur. Bu yighin'gha qatnashqan dölet bashliqlirining bir qismi, bolupmu shi jinping sépi özidin mustebit bir adem. Xitay hakimiyiti iqtisadiy küchige tayinip, gherbning qimmet qarishighimu tesir körsitiwatidu. Bu bekmu paji'elik bir ehwal. Biz pütün dunyani xitayning tajawuzchiliq qara niyitidin agahlandurushimiz we xitayning insan heqliri depsendichilikini xelqi alemge bildürüshimiz kérek."

Alayiten myunxéndin kélip bu namayishqa qatnashqan Uyghur jama'et erbabi ablimit tursun ependimu bu qétimqi namayish heqqide tesiratlirini bayan qilip ötti.

Xitay musteqil qelemkeshler jem'iyitining re'isi lyaw tyenwumu Uyghur, tibet, mongghul we xitay démokratliri birlikte ötküzgen bu namayish heqqide toxtaldi. U mundaq dédi: "Yawropa we amérikadin kelgen démokratik heriketning wekilliri, tibet, Uyghur, mongghul, xitay démokratlirining birlikte xitay hakimiyitige qarshi ortaq awazda chuqan sélishining özila zor siyasiy we insaniy qimmetke ige bir heriket. Ghayimizmu xitay kommunistlirining hökümranliqidin qutulush. Nurghunlighan kishilik hoquq pa'aliyetchilirining, xitay zulumigha uchrawatqan milletlerning shunche uzun musapilerni bésip bu yerde xitay re'isi shi jinpinggha qarshi namayish qilishi tarixiy bir hadise."

Bu namayishqa myunxén shehiridin kélip qatnashqan diniy zatlardin abdujélil qariymu namayish heqqide qarashlirini tilgha aldi.

8-Iyul küni Uyghurlar hamburgning sheher merkizide yene 2 sa'ettin artuq namayish élip bardi. Teshwiqat wereqiliri tarqatti. Yoluchilargha xitay zulumi we Uyghurlarning nöwettiki weziyitini anglatti. Heyran qalarliqi, hamburg xelqining köp qismining Uyghurlarni yaxshi bilidighanliqi we xitay zulumi heqqide xewiri bolghanliqi boldi. Uyghurlarning siyasiy, medeniy teshkilati bolmighan bir sheherde "Uyghurlarni bilemsiz?" dégen so'algha, kishilerning ikkilenmeyla "Bilimen, Uyghurlar xitayning qolida xarliniwatidu" dep jawab bérishliri namayishchilarni söyündürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet