Xitay eskerliri bronéwiklar bilen ghulja sheher ichige kirdi

Muxbirimiz gülchéhre
2017-01-26
Share
ghulja-bronewik-herbiy.jpg Xitay eskerliri bronéwikliri bilen ghulja sheher ichige kiriwatqan körünüsh. 2017-Yili 26-yanwar.
Social Media

26-Yanwar radiyomizgha kelgen inkaslargha qarighanda, ghulja shehiri ichide 25-yanwar kéchidin bashlap, Jiddiy halet Yürgüzülüp, xitayning bronéwik, saqchi aptomobilliri sep bolup sheher kochilirini aylinishqa bashlighan. Hemme organlargha 24 sa'etlik közitishte turush uqturulghan. Bezi jaylarda öy axturushlar élip bérilghan. Sheherdiki bu xil jiddiy sarasimilik weziyet sheher ammisi we sayahet üchün ghuljigha kelgen kishilerde rahetsizlik, ensizlik peyda qilghan.

Bügün bu heqtiki bir sin körünüshimu féysibok qatarliq ijtima'iy alaqe wasitiliride peyda boldi. Buning aldida xitay da'irilirining ghuljida aydöng meschiti imami we uningda oquwatqan balilar hemde ularning ata, aniliri bolup 300 ge yéqin kishini tutqun qilghanliqi hemde axturush dawam qiliwatqanliqi ashkarilan'ghan idi. Xitayning ghulja shehiride jiddiy halet yürgüzüshining sewebliri heqqide tepsiliy uchur igileshke tirishtuq.

Bir qanche kündin buyan radiyomiz ghuljining weziyitining jiddiyleshkenliki heqqide uchurlarni tapshurup alghan iduq, tünügündin bashlap ghulja sheher ichide jiddiy halet yürgüzülgenliki heqqide uchur keldi we bügün bu heqtiki awazliq, sinliq ispatliq körünüshler otturigha chiqti. Özini sayahet idarisidin dep tonushturghan, yazma uchur bergüchi birining bildürüshiche, 26-yanwar bir heptilik soda we sayahet ömikini ghuljigha bashlap kirip-chiqish jeryanida, sayahet xadimliri we sayahetchiler chégrada we méhmanxanilarda da'irilerning köp qétim qattiq tekshürüshlirige uchrighan. Sheher ichide saqchi aptomobilliri toxtimay charlash élip bériwatqan bolup, 25-chésla shu yer waqti yérim kéche 12 din bashlap 20 din artuq bronéwik, 50 tin artuq saqchi aptomobilliri sep bolup, toluq qorallan'ghan xitay saqchi we eskerliri pütün sheherni aylinip, sheherning normal ritimini tuyuqsiz jiddiyleshtürgen, radiyo we téléwizorlarda, chaghanliq bixeterlik üchün jiddiy halet dawam qilidighanliqi uqturulghan.

Biz bu heqte yenimu tepsiliy uchur élish üchün ghulja sheher merkizi saqchixanisi herembagh saqchixanigha téléfon qilduq:
-Xewer tépishimizche, ghulja shehiride saqchi mashiniliri we bronéwiklar charlash élip bériwétiptu, sewebi néme?'
-He u, chaghan mezgilidiki bixeterlikni dep amanliqni qoghdash u, pirqirawatidu ular.
-Qachan bashlidi?
-Bügün etigen bashlidi.
-Ghuljining weziyiti qandaq, hazir tinchmu?
-Tinichqu ghulja, chaghan yéqinliship qaldighu asasliqi shuninggha.
-Qachan'ghiche dawam qilidu bu charlash?
-Chaghan tügigiche.
-Silermu 24 sa'etlik nöwetchilikte turuwatamsiler?
-He e, biz ezeldin turimiz chaghan bolamdu, bayram bolamdu, adette turuwatimiz.
-Diniy pa'aliyetlernimu cheklemdu bu mezgilde?
-Uni éniqla chekleydughu.
-Bu charlashlarning sewebi peqet chaghanliqmu yaki-5 féwral ghulja weqesining 20 yilliqi bolay dédighu deymen he...
-Kimu siz?
-Men erkin asiya radiyosining muxbiri.
-Yaq, awu'u'u... Siz bizge bundaq ishlarni urmang siz...

Inkaslargha qarighanda, da'irilerning yéqinqi künlerde ghuljida yürgüzüwatqan alahide bixeterlik chariliri ghulja ammisining normal hayatigha tesir körsitipla qalmay, ularning chet'ellerdiki uruq-tughqan, dost-yarenliri bilen téléfon we bashqa ijtima'iy alaqe wasitiliri bilen normal alaqilishishigiche qeder tesir körsetken. Bu heqte gérmaniyede yashawatqan esli ghuljidin bolghan abdusalam ependi yéqinqi künlerdin buyan ghuljidiki perzentliri we ata, aniliri bilenmu téléfon alaqisi üzülgenlikini, ötken hepte ghuljadiki a'ilige téléfon qilghanda, ularning nahayiti jiddiy we keskin halda emdi téléfon qilmasliqini ötün'genlikini bildürdi.

Xitay da'iriliri yillardin buyan Uyghur élining her qaysi chong-kichik sheherliride, chaghan we öktebir bayrimi mezgilliride bixeterlik, amanliq charilirini kücheytip kelmekte. Emma bronéwiklar arqiliq charlash élip bérishtek heriketliri 5-iyul ürümchi weqesi, 5-férwa'al ghulja weqeliride körülgen idi.

Igilishimizge qarighanda, nöwette pütün Uyghur élida barliq idare-organ, mekteplerde chaghan tügigen'ge qeder 24 sa'etlik charlash we nöwetchilik tüzümini yolgha qoyghan. Biz bronéwik bilen charlashning bashqa jaylardimu élip bérilghan-bérilmighanliqini sorash üchün qeshqer héytgah saqchixanisigha téléfon qilip sinap körduq. Téléfonni alghan saqchi 24 sa'etlik charlash we nöwetchilik tüzümi yolgha qoyuluwatqanliqini étirap qilghan bolsimu, emma bronéwik bilen charlash heqqide sorighinimizda "Bundaq chong ishni saqchixanidin silerge jawab bérelmeymiz" dep jawab berdi.

Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, da'irilerning bu mezgildiki alahide sezgürlükining chaghandiki bixeterlikidin endishe qilghandin bashqa, 5-féwral ghulja qirghinchiliqning 20 yilliq xatire künlirining yéqinlap qalghanliqi bilenmu munasiwetlik dep qaraydighanliqini bildürüp: "20 Yil burunqi 5-féwralda Uyghur yashlirining tinchliq naraziliqi mushu xil jiddiy halette basturulghan idi, xitay hökümiti uzundin Uyghurlargha qattiq basturushni dawam qilip keldi we bu xil basturush qanche kücheygenséri téximu shiddetlik toqunushlarni keltürüp chiqarmaqta. Xitay hökümiti bu sezgür mezgilde Uyghurlarning keng kölemlik naraziliq herikiti bolup qélishidin endishe qilmaqta we bu xil heywe qilip agahlandurushlar arqiliq uning aldini élishqa tirishmaqta, bu bir tereptin shunche qoral we amanliq küchige ige xitay hökümitining özige ishenchisizlikini körsetse, yene bir tereptin özining Uyghurlar üstidiki basturushlirining haman naraziliq keltürüp chiqiridighan heqsizliq ikenlikini étirap qilghini, emma xitay hökümiti tarixtin héchbir sawaq almidi" dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet