Indi'ana uniwérsitétida ilham toxti heqqide mexsus léksiye uyushturuldi

Muxbirimiz méhriban
2014-02-17
Share
ilham-toxti-qizi-jewher.jpg Ilham toxti ependining qizi jewher amérikigha kélip 1 yil bolghan xatire kün, shundaqla dadisi tutqun qilin'ghanliqining 19-küni bu süretke chüshüp, tordashlarni ilham ependini qoyup bérishke awaz qoshushqa chaqirghan. 2014-Yili 2-féwral, amérika.
Ilham toxti ependining qizi jewher teminligen

Igilishimizche, 16-féwral küni indi'ana uniwérsitétidiki fayin art binasida, indi'ana uniwérsitétidiki tibetshunas proféssor éli'ot spérling ependining riyasetchilikide tibet rohaniy dahiysi dalay lama we Uyghur tetqiqatchi ilham toxti ependining pa'aliyetlirini tonushturulghan höjjetlik filim qoyulghan. Höjjetlik filimdin kéyin yene ilham toxti ependi heqqide mexsus léksiye orunlashturulghan. Proféssor éli'ot spérling 15-yanwar küni xitay da'iriliri teripidin tutqun qilin'ghan ilham toxti ependining kimlikini tonushturup ötkendin kéyin, ilham toxtining bu mektepte oquwatqan qizi jewher dadisi ilham toxti heqqide doklat bergen. Doklatqa xitaydiki tibet Uyghur mesililiri heqqide izdiniwatqan tetqiqatchilar, shundaqla ilham ependige we Uyghur weziyitige köngül bölidighan bir qisim oqutquchi-oqughuchilar qatnashqan.

Ilham ependi heqqidiki höjjetlik filim we uning qizi jewherning léksiyisini anglighandin kéyin, özining ilham ependi we nöwettiki Uyghur weziyiti heqqide téximu köp we yéngi melumatlargha ige bolghanliqini bildürgen bir oqughuchi léksiyini anglighandin kéyinki tesiratini bildürdi.

Hazirche öz kimlikini ashkarilashni xalimighan bu oqughuchi mundaq dédi: “Men ilgiri metbu'at xewerliridin we indi'ana uniwérsitétining mektep gézitidin ilham toxti ependining xitay da'iriliri teripidin tutqun qilin'ghanliqini uning qizi jewherning mushu mektepte oquwatqanliqini bilgen bolsammu, emma ilham ependining qizi jewherning dadisi heqqide sözligen léksiyisini anglighandin kéyin, öz xelqi üchün adalet telep qilish yolida éghir bedel tölewatqan ilham ependige bolghan hörmitim we qayilliqim hessilep ashti.”

Özining xitayning nöwettiki weziyiti heqqide izdiniwatqanliqini bildürgen bu oqughuchi xitayning nöwettiki weziyiti heqqide toxtilip, ilham toxti ependi otturigha qoyghan mesililerning özining uzundin buyan izdinip kéliwatqan mesililerning biri ikenlikini tekitlidi:
“Men xitay weziyiti bolupmu xitaydiki Uyghur, tibet, mongghullarning nöwettiki weziyiti heqqide izdinip kéliwatimen. Xitayda dawamlishiwatqan pikir erkinlikining boghulup, kishilik hoquq pa'aliyetchilirini tutqun qilish, bolupmu Uyghur,tibet, mongghul qatarliq milletler duch kéliwatqan barawersiz milliy siyasetning Uyghur, tibet, mongghul qatarliq milletlerning xitay hökümitige bolghan naraziliqining barghanche küchiyishidiki asasiy amillar bolmaqta. Ilham toxti béyjingda turup bu nuqtini eng yaxshi tonup yetken tetqiqatchi. Esli xitay hökümiti özining milliy siyasitini belgileshte ilham toxtigha oxshash ziyaliylarning pikrini étibargha élishi kérek idi. Emma hazir ilham toxti Uyghurlarning qanuniy heq-hoquqlirini telep qilghini üchünla tutqun qilindi. Xitay hökümiti hazirgha qeder ilham toxti we uning oqughuchilirining qeyerdiliki heqqide dunyagha jawab bermidi. Bu ehwal kishini epsuslanduridu.”

16-Féwral küni indi'ana uniwérsitétida dadisi ilham toxti heqqide doklat bérishke orunlashturulghan jewher radi'omiz ziyaritini qobul qilip, bu qétim orunlashturulghan pa'aliyet heqqide toxtaldi.

Xitayning paytexti béyjingda pütünley xitay ma'arip terbiyisini alghan jewher, sap Uyghur tilida radi'omiz ziyaritini qobul qilip,indi'ana uniwérsitétida ötküzülgen tibet rohaniy dahiysi dalay lama we Uyghur tetqiqatchisi ilham toxtining pa'aliyetliri asasiy mezmun qilin'ghan léksiyining omumiy ehwalini tonushturdi.

Jewherning bildürüshiche,bu qétimqi pa'aliyette xitay yazghuchisi wang lishi'ung ependi bilen dadisi ilham toxti otturisida ötküzülgen bir qétimliq söhbet asasiy téma qilin'ghan höjjetlik filim qoyulghandin kéyin, jewher dadisi ilham toxti ependining pa'aliyetliri tonushturulghan doklatini sözligen.

Jehwer bu qétimqi doklatida özining nuqtiliq halda ürümchi sheherlik saqchi idarisining 25-yanwar küni ilham toxti ependini “Bölgünchilik idiyisini teshwiq qildi” dégen töhmitige reddiye bergenlikini bildürüp, ilham ependining xitay qanunigha xilapliq héchqandaq pa'aliyet bilen shughullanmighanliqini, uning peqet Uyghur millitining qanunda belgilen'gen heq-hoquqlirini telep qilghanliqini tekitlep, xitay da'irilirining ilham ependini shertsiz qoyup bérishni telep qilghanliqini bildürdi. U yene bu qétimqi doklatta özining indi'ana uniwérsitétidiki oqutquchi-oqughuchilargha ilham toxti ependini qoyup bérish heqqidiki imza toplash pa'aliyitige qatnishishqa muraji'et qilghanliqini bildürdi.

Ilham toxti ependining qizi jewher 2013-yili 2-féwral küni indi'ana uniwérsitétigha kelgen bolup, eyni chaghda indi'ana uniwérsitétigha bir yilliq tetqiqat témisigha teklip qilin'ghan ilham toxti, xitay da'iriliri teripidin béyjing ayrodromida toyup qélin'ghanliqi üchün indi'ana uniwérsitétigha kélip tetqiqat bilen shughullinish pursitidin mehrum qilin'ghan idi. Jewher hazir indi'ana uniwérsitétida in'gliz tili sinipida oqush bilen bir waqitta mexsus kesipler boyiche ders élishnimu bashlighan. Jewher 16-féwral künidiki pa'aliyette ilham toxti ependi heqqide sözligen 15 minutluq doklatnimu in'gliz tilida bergen bolup, jewher ziyaritimiz axirida özining “Néwyork waqti” géziti muxbirining dadisi ilham toxti toghruluq élip barghan ziyaritini qobul qilghanliqini bildürdi.

Igiligen uchurlardin melum bolushiche, amérikining indi'ana uniwérsitétidiki oqughuchilar arisida xitay da'iriliri teripidin tutqun qilin'ghan Uyghur musteqil tetqiqatchi ilham toxti ependini qoyup bérish chaqiriqigha awaz qoshush pa'aliyiti ötken ayda bashlan'ghan.

Melum bolushiche ilham toxtining qizi jewherning indi'ana uniwérsitétida oquydighanliqi heqqidiki xewer metbu'atlarda bérilgendin kéyin, mekteptiki oqughuchilar ilham ependining qizi jewherge xet yézip, ilham toxti ependi üchün imza toplash pa'aliyiti élip bériwatqan tor békitini sürüshtürgen. Nurghunlighan oqughuchi-oqutquchilar xitay da'iriliridin musteqil tetqiqatchi ilham toxtini qoyup bérishni telep qilip, imzasini qoyghan.

Indi'ana uniwérsitétining mektep gézitimu ilham toxtining shu mektepte oquydighan qizi jewherni ziyaret qilip, ilham toxtining pa'aliyetlirini tonushturush bilen bille, ilham toxtining ötken yili 2-ay mezgilide indi'ana uniwérsitétigha kélip tetqiqat qilish sepiridin tosup qélin'ghanliqi qatarliq ehwallar toghriliq tepsiliy xewer bergen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet