Ilham toxti tutqin qilinishning aldi - keynidiki ehwallar

Muxbirimiz méhriban
2016-09-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Ilham toxti ependi léksiyige kirishtin burun sirtni közetmekte.
2010-Yili 12-iyun béyjingda.
Ilham toxti ependi léksiyige kirishtin burun sirtni közetmekte. 2010-Yili 12-iyun béyjingda.
AFP


2014 - Yili 15 - yanwar charshenbe küni "Uyghurbiz" torining xelq'ara sehipiside ilham toxti we uning anisining saqchilar teripidin élip kétilgenliki heqqidiki uchur bérilgendin kéyin, shu küni Uyghurbiz tori taqaldi.Shundin birqanche kün ilgiri yeni 13 - yanwar düshenbe küni etigen ilham toxti ependi erkin asiya radi'osi Uyghur bölümining ziyaritini qobul qilip, 2013 - yili yil axiridin bashlap uning sahipliqidiki emma téxnikiliq bashqurush aparati 2009 - yildin kéyin chet'ellerge yötkiwétilgen "Uyghur biz tori"gha qilin'ghan hujumlarning barghanche köpeygenlikini, uning bilen yéqin ötidighan béyjingdiki kishilik hoquq pa'aliyetchiliridin shüjiyong qatarliqlarning tutqun qilinip, uni nazaret qilidighan saqchilarning yenimu köpeytilgenlikini bayan qilip, öz ehwalining xeter astida ikenlikini bildürgen. Ilham toxti ependi tutqun qilinip etisi uning ayali güzelnur xanimmu radi'omiz ziyaritini qobul qilip, ilham toxtining tutqun qilinishigha a'it tepsilatlarni anglatqan idi. Diqqitinglar eyni chaghdiki ehwallar heqqide muxbirimiz méhriban teyyarlighan programmida bolsun.

Ilham toxti ependi 2014 - yili 15 - yanwar béyjingdiki öyidin tutup kétilishtin 2 kün ilgiri radi'omiz Uyghur bölümige skayip arqiliq uchur yollap, özining ehwalnining xeter ichide ikenlikini bildürüp, erkin asiya radi'osi Uyghur bölümining yene bir qétimliq ziyaret qilishini saqlawatqanliqini we özining Uyghur mesilisi heqqidiki qarashlirini bir qeder etrapliq otturigha qoyush oyi barliqini éytqan idi.

2014 - Yili 13 - yanwar yeni ilham toxti ependining skaypta yollighan uchurini tapshurup alghandin kéyin, uninggha téléfon qilduq. Bir yérim minut dawam qilghan téléfon ziyaritide, muxbir bilen ilham ependi arisida töwendikidek qisqa söhbet élip bérilghan idi.

Muxbir: özingizchu, ehwalingiz yaxshimu?

Ilham toxti: "Bezi jehetlerni hésabqa almighanda yaxshi. Manga bolghan nazaret ilgirikidin kücheytildi. Téléfon ziyaritini qobul qilishim qulaysiz boluwatidu. Ular hazir barliq téléfonumni anglaydu, ündidarda sözlishishmu epsiz boluwatidu. Ular yéqindin buyan manga we etrapimdikilerge bolghan kontrolluqni kücheytiwatidu. Shunga Uyghurbiz torigha yollinidighan xenzuche we Uyghurche xewerlernimu bashqilarni ayap özüm yollawatimen. Shunga rohi we jismaniy jehettiki charchashmu éghir boluwatidu. Ishikim aldidiki saqchilar köpeytildi. Ehwalda yaxshilinish bolmaydighandek qilidu. Özingizmu bilisiz, nurghun xenzu dostlirimni ( mesilen béyjingdiki adwukat shü jiyong qatarliq birqancheylenni )ular yéqinda tutup ketti. Perizimche, ular emdi manga qol sélishi mumkin. Bir nechche kün ichide muwapiq waqitta sizning ziyaritingizni qobul qilip, yéqinqi weziyet heqqidiki qarashlirimni otturigha qoysam deymen. Men hazir shu pursetni kütüwatimen."

Emma shu hepte ichide, radi'omiz Uyghur bölümige ilham toxti ependini 2 - qétim ziyaret qilish pursiti qayta kelmidi. Ilham toxti ependi aldin perez qilghan tutqun qilish weqesi béyjing waqti 15 - yanwar charshenbe küni chüshtin kéyin yüz berdi.

Ilham toxti ependi 15 - yanwar washin'giton waqti seher sa'et 3 ler etrapida Uyghur bölümige ündidarda qaldurghan axirqi uchurida öz ehwalining yaxshi emeslikini bildürüp: "Weziyet jiddiy, ehwalim yaxshi emes" dégen idi.

15 - Yanwar Uyghurbiz tori taqilip qalghandin kéyin, Uyghurbiz torining ammiwi tor békiti feysboktiki adrésidin ilham toxti ependi we uning a'ilisining ehwali heqqide töwendikidek uchurlar bérildi: "1 - Ayning 15 - küni, chüshtin kéyin sa'et 3:00 - 4:00 etrapida, béyjing merkiziy milletler uniwérsitétining oqutquchisi, uzundin buyan Uyghurlarning heq - hoquqlirini ashkara telep qilip kéliwatqan Uyghur tetqiqatchisi ilham toxti ependi we uning anisi saqchilar teripidin öyidin élip chiqip kétilgen, öyi axturulghan. Ilham toxti we anisidin hazirghiche héchqandaq xewer yoq. Ilham toxti we anisi ghayib qilinip, bir qanche sa'ettin kéyin ilham toxti ependi qurghan Uyghurbiz torimu hujumgha uchrap taqilip qaldi."

Feysbokta bérilgen 2 - uchurda ilham toxti ependining ayali güzelnur xanimning 15 - yanwar küni béyjing waqti kech sa'et 9 din kéyin ilham toxti ependi we özlirining ehwali heqqidiki murajiti élan qilinip, ilham toxti ependining tutqun qilin'ghanliqi heqqidiki xewer xelq'ara taratqularning 15 - 16 - yanwar künliridiki xewerliride bérildi.

Béyjing waqti 15 - yanwar kéchidin bashlap, ilham toxti ependining ayali güzelnur xanim xelq'ara taratqularning ziyaritini qobul qilip, ilham toxtining tutqun qilinishigha a'it tepsilatlarni anglatti.

Washin'giton waqti 16 - yanwar peyshenbe küni etigen ilham toxtining ayali güzelnur xanim ündidar arqiliq radi'omiz Uyghur bölümining ziyaritini qobul qilghinida, ilham toxti bilen birlikte tutqun qilip élip kétilgen ilham toxtining anisining 15 - yanwar kéchide öyge qayturulghan bolsimu, emma ilham toxti we shu küni tutqun qilin'ghan birqanche oqughuchining dériki yoqliqini, saqchilarning 15 - yanwar kéche sa'et 9 gha qeder ilham ependining béyjingdiki turalghusida axturush élip barghanliqini bildürdi.

Güzelnur xanimning bildürüshiche, 1 - ayning 15 - küni chüshtin kéyin sa'et 3:00 ler etrapida, u merkiziy milletler uniwérsitéti kutupxanisida ishlewatqanda, bashliqtin téléfon kélip, derhal öyge qaytishi telep qilin'ghan. U bashta ilham toxti ependimning anisining késili köp bolghachqa, tuyuqsiz késili qozghalghan oxshaydu dep aldirap öyige qaytqan. Emma öyige qaytqinida derwazidin öyning ishikigiche erler, ayallardin bolup Uyghur rayoni j x saqchiliri, béyjing j x saqchiliridin 30 - 40 tek adem barliqini körgen.

Saqchilardin bashqa, öyde ilham toxtining yette yashliq chong oghli, töt yashliq kichik oghlimu bar bolup, chong oghlining güzel xanimgha dep bérishiche, chüshtin kéyin sa'et 3:30 lerde, aka - uka ikkiylen dadisi ilham toxti bilen chüshlük uyqusini uxlawatqan, momisi dem éliwatqan iken. Tuyuqsiz ishik chékilgen awaz anglan'ghan. Ilham toxti ishikni achqan, öyge bésip kirgen saqchilar arqa - arqidin ilham toxtini ittirip, safagha yiqitqan. Kéyin ilham toxti we uning anisini élip ketken. Ilham toxti balilirigha yighlimanglar, dégen gepnila déyishke ülgürgen.

Güzelnur xanim yene, saqchilarning öydiki töt kompyutér, güzel xanimning téléfonini öz ichige alghan üch yanfon, kompyutér qattiq diskisi, barmaq diska, oyulghan nur diska, hetta ilham toxti ders ötkende ishletken ders pilani, oqughuchilarning imtihan qeghizi we ilmiy maqaliliri, ilham toxtining kitab we maqaliliri qatarliqlarni élip ketken, undin bashqa türlük kinishka, pasport, banka kartisi qatarliqlar saqlan'ghan bixeter ishkapinimu kötürüp mangghan. Saqchilar kéche sa'et 9:00 da andin uning öyidin ayrilghanliqi bildürdi.

Shu heptidin bashlap, chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri, xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri we gherb démokratik dölet hökümetlirining xitay hökümitidin ilham toxti ependining ehwali heqqide jawap bérishni telep qilghan murajetliri élan qilindi. Ilham toxti ependi tutqun qilin'ghandin kéyin yene ilham ependining dostliridin béyjingdiki tibet millitidin bolghan ayal yazghuchi wo'ésér, saxarof erkinlik mukapat sahibi xu jiya, xitay yazghuchisi wang lishyung qatarliq démokrat ziyaliylarning teshebbusi bilen, ijtima'iy alaqe torlirida xitay ichi sirtidiki ziyaliylarning ilham toxtini shertsiz qoyup bérish heqqide keng kölemlik imza toplash pa'aliyiti élip bérilghanliqi eyni chaghdiki xelq'ara taratqularning asasliq xewer nishani boldi.

Toluq bet