Chet'ellerde türmidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxtigha adalet telep qilish herikiti kücheymekte

Muxbirimiz méhriban
2014-09-29
Share
ilham-toxtigha-edalet-paaliyet.jpg Uyghur ziyaliysi ilham toxtigha adalet telep qilish pa'aliyitidin körünüsh. 2014-Yili aprél.
RFA

Xitay da'iriliri 23-séntebir küni meshhur Uyghur öktichi ziyaliysi ilham toxtini muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilghanliqini élan qilghandin kéyin, gherb démokratik döletliri we xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirining qattiq eyiblishige uchrighandin bashqa, nöwette amérika, yawropa qatarliq démokratik döletlerdiki kishilik hoquq teshkilatlirining teshkillishi bilen, türmidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxtigha adalet telep qilish pa'aliyetliri élip bérilmaqta.

Amérika qelemkeshler jem'iyiti 29-séntebir düshenbe kechte, 2014-yilliq "Barbara goldimish erkin yézish mukapati" sahibi, xitay da'iriliri teripidin muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan Uyghur öktichi ziyaliysi ilham toxtigha atap sham yéqip adalet telep qilish kéchiliki ötküzüshni qarar qildi.

Amérika qelemkeshler jem'iyitidin bu qétimqi pa'aliyetni teshkillesh xizmitige mes'ul bolghan diréktor sarax édkinis xanimning pa'aliyet heqqide radi'omizgha yollighan uchuridin melum bolushiche, bu qétimqi pa'aliyet amérika qelemkeshler jem'iyitining "Barbara goldmish mukapati fondi" teripidin teshkillen'gen bolup, pa'aliyetke mezkur mukapat bérilgen yazghuchilar, bir qisim kishilik hoquq teshkilatliri, amérikida pa'aliyet élip bériwatqan kishilik hoquq pa'aliyetchiliri alahide teklip qilin'ghandin bashqa, amérika qelemkeshler jem'iyitining ezaliri we ilham toxtini qollighuchi oqughuchilar we nyuyork sheher ahalisi ixtiyariy qatnishishqa tizimlatqan.

Pa'aliyetni teshkillesh xizmitige mes'ul bolghan diréktor sarax édkinis xanimning bildürüshiche, amérika qelemkeshler jem'iyiti pa'aliyetni nyuyork shehirining gherbiy 66-rayon 12-kochigha jaylashqan nyuyork uniwérsitétida düshenbe küni kech sa'et8 din 9 ghiche ötküzüshni qarar qilghan.

Sarax édkinis xanim yene ilham ependining amérikida oquwatqan qizi jewherni pa'aliyetke alahide teklip qilghan bolsimu, emma uning oqushi bek aldirash bolghachqa pa'aliyetke uninggha wakaliten, ilham toxti ependining dostliridin indi'ana uniwérsitining proféssori tibetshunash éli'ot spérling ependining qatnishidighanliqini eskertip ötti.

Sarax édkinis xanim bu pa'aliyetni orunlashturushtiki meqsitining meshhur Uyghur ziyaliysi ilham toxti üchün adalet telep qilip, xitay hökümitini kishilik hoquq pa'aliyetchilirige ziyankeshlik qilishni toxtitishqa chaqirish, xitay hökümitini xitayda barghanche yamanlishiwatqan kishilik hoquq weziyitini yaxshilashqa chaqirish ikenlikini tekitlidi.

U mundaq dédi:
"Ilham toxti ependi bu yillarda öz qelimige tayinip, tinch yol bilen Uyghur xelqining xitay qanunida belgilen'gen qanuniy heq-hoquqlirini telep qilip keldi. U xitay hökümiti Uyghurlargha wede qilghan aptonomiyilik qanunning emeliylishishini telep qildi, xitay hökümet da'iriliridin Uyghurlar üchün barawerlik telep qildi, xitay hökümitining Uyghur qatarliq milletlerge qaratqan siyasitidiki nuqsanlarni ashkara tenqid qildi, jümlidin xitaydiki kishilik hoquq weziyitining yaxshilinishi üchün öz tirishchanliqini körsetti. Heqqaniyetni adaletni telep qildi. Uning bu pa'aliyetliri xitay hökümitini xapa qilghanliqi üchün, bu yil 15-yanwar küni da'iriler uni tutqun qilip, türmige solidi. Biz xitay hökümitidin ilham toxtini qoyup bérishni telep qilip kelduq we uninggha amérika qelemkeshler jem'iyiti tesis qilghan"Barbara goldimish erkin yézish" mukapatining 2014-yilliq mukapatini bérishni qarar qilghan iduq. Emma xitay hökümiti dunyaning ilham toxtini qoyup bérish telipige qulaq salmastin, ötken hepte ilham ependini "Döletni parchilash" jinayiti bilen eyiblep, muddetsiz qamaq jazasigha höküm qildi. Bu ehwal xitayning kishilik hoquq ehwalida yaxshilinish bolushini ümid qilip kéliwatqan démokratik eller we xitay xelqini epsuslandurdi. Emma biz yenila ümidimizni üzmiduq. Biz bügün 29-séntebir küni nyuyork shehiride Uyghur ziyaliysi ilham toxti üchün sham yéqish kéchiliki ötküzüsh arqiliq xitay hökümitini ilham toxtigha bérilgen muddetsiz qamaq jazasini bikar qilip, ilham ependini gunahsiz dep qoyup bérishke chaqirimiz. Adaletke chaqirmaqchimiz. Xitay hökümitini kishilik hoquq pa'aliyetchilirige ziyankeshlik qilishni toxtitishqa, xitaydiki kishilik hoquq weziyitini yaxshilashqa chaqiriq qilimiz."

Uyghurlarning qanuniy heq-hoquqlirini telep qilghanliqi üchün xitay da'iriler teripidin bu yil 15-yanwar tutqun qilinip, 23-séntebir atalmish "Döletni parchilash jinayiti" bilen eyiblen'gen Uyghur ziyaliysi ilham toxti bu yillarda körsetken pidakarliqliri üchün, bu yil 3-ayda amérika qelemkeshler jem'iyiti tesis qilghan "Barbara goldimish erkin yézish" mukapatining 2014-yilliq mukapat sahibi qilip körsitilgen. Bu yil 5-ayning 5-küni nyuyorkta ötküzülgen mukapatlash murasimigha ilham ependining amérika indi'ana uniwérsitétida oquwatqan qizi jewher dadisigha wakaliten qatniship, ilham ependi üchün bérilgen mukapatni tapshurup alghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet