Җәвһәр илһам дадисиниң уйғурлар үчүн һәқни сөзлигәчкә түрмидә ятқанлиқини билдүрди

Мухбиримиз меһрибан
2014-05-06
Share
jewher-ilham-toxti-mukapat.jpg Индиана университетниң оқуғучиси җәвһәр америка тарихи музейида дадиси илһам тохти үчүн берилгән әркинлик мукапатини тапшурувелиш йиғинида сөз қилди. 2014-Йил 5-май, нюйорк.
RFA

Индиана университетиниң оқуғучиси җәвһәр 2014-йил 5-май нюйорк америка тарихи музейида дадиси илһам тохти үчүн берилгән әркинлик мукапатини тапшурувелиш йиғинида сөз қилип, илһам әпәндиниң пәқәт қәлими вә тили арқилиқ уйғурлар үчүн һәқни сөзлигәнликини, бу сәвәбтин хитай һөкүмитини нарази қилғанлиқини билдүрди. Җәвһәр йәнә илһам әпәндини қоллиған барлиқ достларға рәһмәт ейтиш билән биллә, хитай һөкүмитини дадиси илһам тохтини шәртсиз қоюп беришкә чақирди.

"дадам илһам тохтини билидиған һәрқандақ бир адәм униңға артилған җинайәтниң асассиз икәнликини билиду. Мениң дадам өз юртини сөйиду. У һечқачан шиддәт йолини тәшәббус қилмиди вә қоллимиди, бәлки тинчлиқ йолини талливалди. У өзиниң тор бекити уйғурбиз торида вә башқа тор бәтлиридә елан қилған мақалилиридә,мәтбуатлар зияритини қобул қилғинида вә дәрсханидики лексийилиридә, уйғурлар үчүн һәққанийәт вә адаләт тәләп қилди. Әслидә җуңго һөкүмити дадамдәк кишиләр билән пикир алмаштуруши, диалог илип бериши керәк иди. Әмма бу һөкүмәт дадамни түрмигә солиди. Әгәр дадамниң җинайити бар дейилсә, униң гунаһи һөкүмәтни биарам қилидиған һәқиқәтни сөзлигәнликидур !"

Юқириқилар америка индиана университетиниң оқуғучиси җәвһәрниң, америка қәләмкәшләр мәркизи тәрипидин дадиси илһам тохтиға берилгән 2014‏-йиллиқ "барбара голдсимис әркинлик мукапати" ни тапшурувелиш мурасимида қилған сөзи.

Америка қәләмкәшләр мәркизи бу йил 4-айда, 2014-йиллиқ "барбара голдсимис әркинлик мукапати"ниң хитай түрмисидә йетиватқан, бейҗиң мәркизи милләтләр университетиниң иқтисад факултетиниң дотсенти илһам тохтиға берилгәнликини елан қилған. Әйни чағда мукапатлаш мурасиминиң 5-май күни өткүзүлидиғанлиқи вә түрмидики илһам әпәндигә вакалитән униң америка индиана университетида оқуватқан қизи җәвһәрниң мукапатни тапшуруп алидиғанлиқи уқтурулған иди.

Америка нюйорк вақти 5-май күни кәч саәт 6 йеримдин 10 йеримғичә нюйорк мәркизи бағчә 79-кочидики америка тарихи музейида өткүзүлгән, 2014‏-йиллиқ "барбара голдсимис әркинлик мукапати" мурасимиға америка қатарлиқ ғәрб дөләтлиридики тонулған язғучи-сәнәткарлар, җәмийәт әрбаблири, кишилик һоқуқ паалийәтчилири вә мухбирлардин тәркиб тапқан 1000дин артуқ киши қатнашти. Мурасимда америка қәләмкәшләр мәркизиниң башлиқи тонний моризин, бу йиллиқ барбара голдимиш әркинлик мукапатиниң саһиблиридин язғучи салман рашиди, пуссй риот вә җәвһәр илһамға сөз нөвити берилди.

19 яшлиқ җәвһәр алди билән дадиси илһам тохтиға вакалитән мукапатни тапшурувелиш мурасимиға кәлгинидин чәксиз һаяҗанланғанлиқини вә дадиси илһам тохтидин пәхирлинидиғанлиқини билдүргәндин кейин, дадиси илһам тохтиниң қәләм билән тинчлиқ йоли билән хитай һөкүмитидин адаләт тәләп қилғанлиқи үчүн, униң сөзлиридин биарам болған кишиләр тәрипидин көп қетим нәзәрбәнд қилинип, ахири түрмигә ташланғанлиқини, бу аилиниң бешиға кәлгән еғир күнләрни баян қилип мундақ деди:
"дадам илһам тохти бир иқтисадшунас вә язғучи иди. Дадам бизниң хәлқимиз йәни һазирқи җуңгониң ғәрбий шималидики уйғурларниң (түрк тиллиқ мусулманларниң) инсани һәқ‏- һоқуқини һимайә қилған иди. Дадам җуңго һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан һәқсизлиқлирини өз тор сәһиписидә очуқ-ашкара әйиблиди. Дадам қолға илинғандин бири униң бу тор сәһиписи һөкүмәт тәрипидин тақиветилди. Дадам йәнә 2009-йили 5-июл күни үрүмчидә йүз бәргән нурғунлиған инсанлар өлтүрүлүп, миңлиған уйғурлар қолға илинған милләтләр оттурисидики қанлиқ тоқунуштин кийин, чәтәл мухбирлириниң зияритини қобул қилип, уйғурларға қаритилған сиясәтни вә уйғурларниң тәләплирини дуняға аңлатти. Бу сәвәбтин дадам җуңго һөкүмитини нарази қилди. 2009-Йилдин башлап дадам вә аилимиз көп қетим нәзәрбәнд қилинди. 2013-Йили 2-феврал күни дадам америка индиана университетиға тәтқиқатчи болуп келиш сәпиридә даириләр тәрипидин айродромда тосуп қелинип, мән дадамдин айрилип ялғуз америкиға кәлдим. Әмма америкиға кәлгәндин буян күнлирим һәр вақит дадамдин вә аилимиздин әнсирәш ичидә өтти. Чүнки дадам нәзәрбәнд астида яшап турупму, уйғурлар үчүн һәққанийәтни тәләп қилиш ирадисидин янмиди. Җуңго һөкүмитидин уйғурларниң һәқ-һоқуқлирини тәләп қилишни давамлаштурди. Бу сәвәбтин улар дадамни вә аилимизни көп қетим нәзәрбәнд қилди һәтта бултур 11-айда дөләт аманлиқни қоғдаш сақчиси дадамниң аптомобилини кәйнидин соқуп, униңға әгәр сөзләштин йәнә тохтимиса пүтүн аилимизни өлтүрүветидиғанлиқини дәп өлүм тәһдити қилди. 15-январ улар ахири дадамни бейҗиңдики өйимиздин икки нарәсидә укамниң көзи алдидила тутуп әкәтти. Һазир аилимизниң қандақ еғир әһвалда туруватқанлиқини вә дадамни сақчилар тутуп кәткән һаләтни өз көзи билән көргән укилиримниң йиғламсириған һалитини силәр тәсәввур қилалайсиләр. Телефонда укилиримниң йиғисини аңлиғинимда йүриким шу қәдәр езилиду."

Җәвһәр йәнә, дадиси илһам тохтиниң балдуррақ қоюп берилиши үчүн өзиниң барлиқ тиришчанлиқни көрситидиғанлиқини билдүрүп,"аилимиз һазир әң еғир күнләрдә, әмма мән йиғлимаймән. Дадам маңа "күчлүк бол! башқилар алдида яш төкмә! уларниң сени аҗиз көрүшигә йол қойма! чүнки уйғур хәлқини һечким аҗиз көрмәслики керәк! мениң қиливатқиним һәққаний иш, буниң әлвәттә төләйдиған бәдили болиду" дегән иди. Дадам илһам тохти күчлүк вә қәйсәр, әң муһими дадам растчил. Дадам мени 18 йил қоғдиди. Әмди миниң дуняға дадамниң ким икәнликини вә немә үчүн түрмидә ятқанлиқини аңлитидиған, пүткүл тиришчанлиқим билән дадамни қоғдайдиған вақтим кәлди." дегән җүмлиләр билән сөзини аяқлаштурғинида, мурасим қатнашчилири җәвһәр үчүн алқиш яңритип униңға мәдәт беридиғанлиқини билдүрди.

Җәвһәр дадиси илһам тохти үчүн берилгән "барбара голдсимис әркинлик мукапати"ни тапшурувалған 5-май күни йәнә униң "уйғур дадиниң җәсуранә күриши" намлиқ инглизчә мақалиси 5-май күни нюйорк вақти гезитидә елан қилинған болуп, җәвһәр бу мақалисидә дадиси илһам тохтиниң немә үчүн қолға елинғанлиқини баян қилиш билән биллә хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан миллий сияситини тәнқидлигән.

Мурасимдин кейин радиомиз зияритини қобул қилған җәвһәр, өзиниң 5-май күни кәчтә америка авази радиосиниң зияритини қобул қилғинидиму юқириқи мәсилиләрни оттуриға қойғанлиқини билдүрди.

Җәвһәр йәнә, дадиси илһам тохтиниң әркинлики үчүн, өзиниң бундин кейин барлиқ тиришчанлиқини көрситидиғанлиқини билдүрүп, 6-май күни әркин асия радиосиниң уйғур бөлүминиң зияритини қобул қилиштин башқа йәнә бирқанчә мәтбуатларниң зияритини қобул қилип, дадиси илһам тохтини қоюп беришни тәләп қилиш билән биллә уйғурларниң нөвәттики әһвалини аңлитидиғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт