“Sherqiy türkistan milliy kéngishi” istratégiyilik pilanlar üstide izdenmekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2018.11.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
sherqiy-turkistan-milliy-kengishi-2018.jpg “Sherqiy türkistan milliy kéngishi” yighinigha en'gliye ichki ishlar sabiq ministiri norman béykér ependi(ongdin ikkinchi) we firansiyelik muxbir ursula goytér xanim(ongdin üchinchi) ler söz qildi. 2018-Yili 8-noyabir, myunxén.
RFA/Ekrem

D u q teripidin uyushturulghan “Sherqiy türkistan milliy kéngishi” yighini 8-noyabirdiki échilish murasimidin kéyinla asasiy témigha ötüp mutexessisler, ziyaliylar, siyasiy aktiplar we péshqedem siyasetchilerdin terkib tapqan Uyghur wekilliri özliri teyyarlap kelgen doklatlirini oqushqa bashlidi.

D u q mu'awin re'isi we türkiye hajitepe uniwérsitétining oqutquchisi, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi 8-noyabir chüshtin kéyin ötküzülgen ichki yighinda “Sherqiy türkistanni azad qilishning 3 basquchluq istratégiyilik pilani” ni izahlap ötüp, yighin ehlining küchlük alqishlirigha sazawer bolghan hemde 1-basquchning ghelibilik tamamlan'ghanliqini jakarlighan idi. 

Bügün 9-noyabir chüshtin burun sa'et 9 din bashlap bes-munaziriler qizidi. Doklat teqdim qilghuchilar “Biz néme qilishimiz kérek we néme qilalaymiz? muhajirettiki Uyghurlarning zimmisige chüshken wezipiler qaysilar? qandaq qilghanda jaza lagérlirini taqitip, tutqundiki 3 milyon xelqni qutquzalaymiz? xelqimizning öz dini, medeniyiti, tili we örp-aditi bilen yashiyalishi üchün qandaq yardemlerni qilish qolimizdin kélidu? sherqiy türkistan milliy azadliq kürishining ghelibisi üchün némilerni qilaliduq we yene némilerni qilishimiz kérek? sherqiy türkistan milliy azadliq herikitining ünüm béridighan istratégiyisi néme? wetinimizde yüz bérish éhtimal bolghan keng kölemlik irqiy qirghinchiliq we zor milliy toqunushlargha nisbeten qandaq teyyarliqta bölishimiz kérek? xitayning milliy herikitimizni ajizlashturush, parchilap yoq qilish siyasitige we ichki-tashqi hujumlirigha qandaq taqabil turush kérek? sherqiy türkistan yashlar herikitini qandaq kücheytish, sherqiy türkistan ayallar herikitini qandaq kücheytish lazim? chet'ellerde milliy kimlik we milliy mewjudiyitimizni qandaq saqlap qalalaymiz? Uyghur muhajirliri duch kéliwatqan herxil krizis we qiyinchiliqlarni hel qilishning chariliri qaysilar? xelqimiz ichide we dunya siyasiy sehniliridiki texirsiz wezipilirimiz qaysilar?” dégendek so'allargha jawab bérish üchün tirishchanliqlar körsetti. 

D u q ijra'iye komitéti re'isi ömer qanat ependi bu heqte toxtalghanda, 3 kün dawamlishidighan “Sherqiy türkistan milliy kéngishi” yighinidin ijabiy netijilerge érishishni arzu qilidighanliqini bildürdi.

Gérmaniyening myunxén shehiride ötküzülgen bu qétimqi yighin'gha 4 qit'ediki 23 dölettin 250 din artuq Uyghur wekilliri, yene 50 etrapida yashlar wekilliri qatnashqan idi. Amérikadin kelgen Uyghur ziyaliysi roshen abbas xanim yighin heqqide toxtalghanda, omumiy wekillerning bu yighin'gha yuqiri bahalar bériwatqanliqini tilgha aldi. 

Yighinda Uyghur diyaridiki xitay hökümiti “Terbiyilesh lagérliri” dep atawatqan “Jaza lagérliri” mesilisi köplep muzakirilerge qoyuldi. Qirghizistandin kelgen Uyghur moysipitliridin rozi muhemmedhajim bu yighinning xeyrlik netijilerge ige bolushini arzu qilidighanliqini bildürdi. Qirghizistandiki Uyghur ziyaliysi dilnara qasimowa xanimmu öz isteklirini otturigha qoyup ötti. 

Bügünki yighinning 3-bölümige péshqedem Uyghur siyasetchiliridin erkin aliptékin ependi we amérikidin kelgen ziyaliy rishat abbas ependiler riyasetchilik qilghan idi. Erkin aliptékin ependi yighinning xatimiside yaxshi qararlarning royapqa chiqishigha tilekdashliq bildüridighanliqini eskertti. Awstraliyedin kelgen Uyghur ziyaliysi bextiyar ependi, bu qétimqi yighinda otturigha qoyulghan pikir-tekliplerdin, Uyghurlar arisida barliqqa kelgen büyük birlishishtin tesirlen'genlikini, muhajirettiki Uyghurlarning bu omumiy birlikining da'imliq bolushini ümid qilidighanliqini bayan qildi. 

“Sherqiy türkistan milliy kéngishi” yighini 10-noyabir axirlishidu. Qurultay rehberlirining bildürüshiche, yighin axirlishishtin ilgiri Uyghurlar we jaza lagérlirigha munasiwetlik muhim qararlar qobul qilinidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.