Qelemkeshler qurultiyi sehniside ilham üchün bosh orunduq qoyuldi

Ixtiyariy muxbirimiz azad qasim
2014.10.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
ilham-toxti-uchun-qoyulghan-orunduq.JPG Qelemkeshler qurultiyi sehnisidiki ilham toxti üchün qoyulghan orunduq. 2014-Yili 2-öktebir, bishkek.
RFA/Azad

29-Séntebir küni qirghizistan paytexti bishkekte bashlan'ghan xelq'ara qelemkeshler birleshmisining 80-nöwetlik qurultiyi töt kün dawam qilip 2-öktebirde ayaghlashti.

Qurultayda köpligen mesililer otturigha qoyulghan bolsimu, diktator döletlerde türmilerge tashlan'ghan yazghuchilar, sha'irlar we muxbirlar mesilisi qurultayning asasliq témisi boldi. Bolupmu, 23-séntebirde xitay soti teripidin muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan Uyghur ziyaliysi ilham toxti mesilisi yighinda hemmidin köp otturigha qoyuldi. Gerche xitay chong quruqluqidin kelgen yazghuchi lyu shawyen xitayning qanun bilen bashqurulidighan dölet ikenlikini, lyu shawbo, ilham toxti, gaw yü qatarliq kishilerning xitay qanunlirigha xilapliq qilghanliqi üchün sotlan'ghanliqini tekitligen bolsimu, uning sözi köpchilik wekillerning qattiq qarshiliqigha uchridi, bolupmu musteqil xitay qelemkeshliri jem'iyitining ezaliridin bay ling, lyaw tyenchi qatarliqlar kommunistik xitay hakimiyitining xelq'ara jem'iyet teripidin eng mötidil köz qarashtiki alim dep qariliwatqan ilham toxtini muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilishining qanunsizliq ikenlikini, emeliyette xitay hakimiyitining Uyghur xelqini we oxshimighan köz qarashtikilerni qorqutush üchün ilham toxtini insan tesewwuridin halqip ketken qebih wasitiler bilen jazalighanliqini otturigha qoyushti.

Yighin ariliqidiki dem élishta ixtiyariy muxbirimizning ziyaritini qobul qilghan bay ling ependi mundaq dédi:
-Musteqil xitay qelemkeshler jem'iyiti kommunistik xitay hakimiyitining bu qilmishini qattiq eyibleydu. Xitay hökümitining ilham toxtigha bergen jazasi nobél mukapatigha érishken lyu shawboningkidin nechche hesse éship ketti. Bu jazadin kéyin ilham toxti heqiqiy türde Uyghur xelqining milliy simwoligha aylandi. Musteqil xitay qelemkeshler jem'iyiti ilham toxtini jem'iyitimizning pexri ezasi dep tonushni qarar qildi.

Lyaw tyenchi xanim xitay hakimiyitining mahiyiti heqqide toxtilip mundaq dédi:
‏-Men xitay kommunistik hakimiyiti insaniyetning ortaq düshmini dep qaraymen. Chünki bügünki xitay, dunyadiki insan heqliri eng qattiq depsende qiliniwatqan dölet bolup qaldi. Yéqinqi on yil ichide yalghuz xitay millitidin bolghan yazghuchi, muxbir we bashqa oxshimighan köz qarashtikilerdin 185 kishi her xil bahane, sewebler bilen türmilerge tashlandi. Eger Uyghur hemde bashqa milletlerdin türmilerge tashlinip qiyniliwatqanlarni hésablaydighan bolsaq, buningdin nechche hesse éship kétidu.

Lyaw tyenchi xanim ilham toxti heqqide toxtilip mundaq dédi:
-Yalghuz Uyghur xelqila emes, pütün dunya ilham toxtining intayin mötidil köz qarashtiki bir alim ikenlikini bilidu. Uning Uyghur ili heqqidiki pikirliri tamamen ilmi neziriyeler asasida otturigha qoyulghan. U ezeldin xitay dölitini parchilash niyitide bolghan emes. Gerche, u bir Uyghur perzenti bolush süpiti bilen uning bundaq hoquqi bar bolsimu. Ilham toxti xitayning nöwettiki weziyitini yaxshi chüshen'gen bir ziyaliy bolghachqa, barliq zéhnini Uyghur-xitay milletlirining munasiwitini yaxshilash üchün serp qilghan idi. Epsuski uning bu tirishchanliqliri xitay hakimiyiti teripidin burmilinip, aqiwette kommunistik xitay hakimiyitining siyasiy qara niyetlirining qurbanliqi qiliwétildi.

Xelq'ara qelemkeshler birleshmisining qarari bilen qurultayning échilish murasimidin taki yépilish murasimighiche qelemkeshler birleshmisi teripidin teyyarlan'ghan ilham toxtining sizma resimi qoyulghan bir orunduq bashtin -axiri yighin sehniside turdi. Yighindin kéyin köpligen qatnashquchilar ilham toxtining resimi sizilghan taxtigha imza qoyup, özlirining uninggha bolghan bolghan hörmitini ipadileshti.

Qurultayning yépilish murasimidin kéyin, bishkektiki Uyghur “Irpan” jem'iyitining uyushturushi bilen qurultay wekillirige kechlik ziyapet bérildi we Uyghur sen'et nomurliri teqdim étildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.