Уйғурлар бу рамизанни һечқачан унутмайду

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2015-07-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Тәтил мәзгилидә сиясий өгинишкә йиғивелинған ләңгәр башланғуч мәктәп оқуғучилири. 2012-Йили 20-июл.
Тәтил мәзгилидә сиясий өгинишкә йиғивелинған ләңгәр башланғуч мәктәп оқуғучилири. 2012-Йили 20-июл.
http://ui.xjsfedu.com

Йеқинда пүткүл дуня мусулманлири роза һейтини байрамлиди һәм бу җәрянда өзлириниң яхши нийәтлирини билдүрүш, яхши ишлирини әмәлгә ашуруш имканийитигә игә болалиди. Лекин дуняниң бәзи аммивий ахбарат васитилириниң хәвәрлиригә қариғанда, уйғур елида яшаватқан мусулманлар бу һоқуқлиридин дегәндәк пайдилиналмиди.

Бу йилқи рамизан ейини дуняниң һәр қандақ мәмликәтлиридә истиқамәт қиливатқан уйғурлар еғир мусибәттә, роһий чүшкүнлүктә өткүзди, чүнки уйғурларниң тарихий вәтини - аталмиш шинҗаң уйғур аптоном районида коммунистик хитай һакимийитиниң милйонлиған уйғурларға қаратқан сиясий, миллий, диний бесими әң чекигә йәткән иди. Пүткүл дунядики бир йерим милярдтин ошуқ мусулманлар ислам дининиң әң улуқ хасийәтлик әнәнилиридин бири роза тутуш пәрзини ада қиливатқан бир пәйттә, уйғур елидики диний кәмситишләр, чәклимиләр хәлқара инсан һәқлири тәшкилатлириниң, мусулман әһлиниң диққитидин сирт қалмиди. Шундақ болсиму бәзи мәмликәтләр уйғурларниң бу ечинишлиқ әһвалини көрмигәнгә селивалған болса, иккинчи бирлири қелиплашқан сиясий әһвали сәвәбидин бу мәсилигә бағлиқ өз мәвқәсини билдүрәлмиди, үчинчилири, йәни бирдин - бир түркийә мәмликити уйғурларға һесдашлиқ билдүрүп, уларни қолидин келишичә әмәлий һәрикәтлири билән қоллиди. Шуниңға охшаш дуня аммивий ахбарат васитилири, шу җүмлидин тарихий вәтинидин сирт җайларда, йәни уйғурлар әң көп вә зич олтурақлашқан оттура асия түркий мәмликәтлириниң рәсмий аммивий ахбарат васитилири бу һәқтә үн қатмиди.

Пәқәт «азадлиқ» радийоси йеқинда бу һәқтә мақалә елан қилип, бу мақалә әң аммивий торларниң бири «сентир асия» да торға қоюлди. Мақалә «шинҗаң уйғурлири һечқачан унутмайдиған рамизан» дәп атилип, униң апторлири брюс паннийер вә алиса валсамаки хитай һөкүмитиниң уйғур елидики һәр җәһәттин бастуруш сиясити һәм униң ақивәтлири һәққидә өз пикирлирини илгири сүргән. Улар «әркин асия радийоси»ниң топлиған пакитлири шундақла хәлқара тәшкилатларниң вә бир қатар мәмликәтләрдә елип берилған наразилиқ һәрикәтлири һәққидә мәлуматларға асасланған һалда, улуқ роза тутуш ейида хитай коммунистик түзүминиң мусулман уйғурларға қарита ишләткән диний һақарәтлириниң, чәкләшлириниң һәддидин ашқанлиқини оттуриға қойиду.

Мақалидә хитайлар вә уйғурлар оттурисидики сүркилишләрниң исламниң дин болуп шәкиллиниш дәвридин илгириму болғанлиқи, һазир, йәни диний радикаллиқ дәвридә икки хәлқ мунасивитидики тоқунушларға асасий җәһәттин динниң сәвәб болуватқанлиқи, амма хитайдин мустәқил болуш һәрикитиниң бир пүтүн миллий һәрикәт икәнлики тәкитлиниду. Униңда ейтилишичә, 1949 - йилдин тартип хитай һакимийити уйғурлар вәтинигә хәнләрниң еқип киришини риғбәтләндүрүп кәлгән болсиму, 90 - йиллири тарим ойманлиқида нефит вә газниң тепилиши билән уйғур елидики хәнләрниң мисли көрүлмигән дәриҗидә көпийип, һазирқи күндә уйғур вә хәнләр сани тәңләшкән. Мақалә апторлири бейҗиңниң «үч хил күчләр» гә қарши күрәш баһаниси астида бир нәччә террорлуқ һәрикәтләрни сүний кәлтүрүп чиққанлиқини, мушу йили уйғурларни уларниң диний етиқади җәһәттин бастуруп, дуня җамаәтчиликиниң нәзиригә чүшүп қелип, әнди униңдин қутулуш амалини қиливатқанлиқини, буни аз дәп 109 уйғур мусапирниң тайланд даирилири тәрипидин хитайға тапшурулуши һәм хитайниң һечбир дәлилсиз бу мусапирларға «террорчи» қалпиқини кийдүрүп, хәлқара инсан һәқлири қаидилиригә хилаплиқ қилғанлиқини һәм болупму түркийә һөкүмити вә җамаәтчиликиниң қаттиқ наразилиқиға учриғанлиқини шундақла буниң һәм қазақистан, қирғизистан, өзбекистан, түркмәнистан вә әзәрбәйҗандики уйғурларға қериндаш хәлқләрниңму диққитини өзигә тартқанлиқини илгири сүриду.

Радийомиз зияритини қобул қилған диний зат турсун һаҗим арзийеф уйғур елида өткәнки йилларға қариғанда бу қетимқи розиниң башқичә болғанлиқини, хитай даирилириниң болупму уйғурларға қаратқан диний кәмситишлирини көрситип, мундақ деди:

«Биз уйғурларға шунчилик бир зулум болуватиду. Мән көпчиликниң намидин болупму түрк қериндашлиримизға миннәтдарлиқ билдүримән. Улар бүгүнки хитай коммунистлириниң тутуватқан йолиға, йәни бизниң исламий өрп - адәтлиримизгә тосқунлуқ қиливатқанлиқиға дуняниң һәммә йәрлиридә наразилиқ билдүрди. Һәтта бизниң тайланд, малайшиядики адәмлиримизни шу яққа йөткәп бәрди. Ахириқи 109 ини тайланд қайтурувәтти. Шуниңдиму түркләр буниңға наразилиқ билдүрди. Шуниң үчүн мушу қазақистан, өзбекистан, қирғизистандики уйғурлардәк ана вәтинимиздики уйғурларниңму роза тутуш, намаз оқуш, сақал қоюш, яғлиқ теңиш вақти келиду. Бизниң бир темим қенимиз бикар төкүлмәйду. Хитай коммунистлирини мән қаттиқ әйибләймән. Бизниңму йоруқ күнлиримиз келип қалиду. Бизму мушу һейтларни һейткаһ мәсчитиниң өпчөрисидә нағриларни челип, яхши қарши алармиз. Һазир шунчилик еғир күн болуватиду. Буниму бизниң хәлқимиз чидап, бешидин өткүзиду. Лекин биз өзимизниң мустәқиллиқини қолға кәлтүрмәй, бу ишлар техиму әвҗийиду.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт