Köchmen Uyghurlar türk téléwiziyeside xitayda tartqan derd-elemlirini anglatti

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2015-02-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Sherqiy jenubi asiya arqiliq türkiyege kéliwalghan, dunya jama'etchilikige özlirining béshidin ötken derd-elemlerni anglitiwatqan Uyghurning biri(türkiye téléwiziyisidin süretke élin'ghan). 2015-Yili féwral.
Sherqiy jenubi asiya arqiliq türkiyege kéliwalghan, dunya jama'etchilikige özlirining béshidin ötken derd-elemlerni anglitiwatqan Uyghurning biri(türkiye téléwiziyisidin süretke élin'ghan). 2015-Yili féwral.
RFA/Erkin Tarim

Qisqa waqit ichide köp sanda Uyghurning sherqiy jenubi asiya arqiliq türkiyege kélishi dunya jama'etchilikining diqqitini tartmaqta. Kelgen kishilerning köpi xitay hökümitining ziyankeshlikige uchrighan shahitlar bolup, bular axbarat wasitiliri arqiliq dunya jama'etchilikige özlirining béshidin ötken derd-elemlerni anglatmaqta. 1-Ayning 31-küni türkiyening qanal a téléwiziyisi "Gözden qachanlar" yeni közdin saqit bolghanlar namliq 3 sa'etlik programmisida malayshiya we tayland qatarliq döletler arqiliq türkiyege qéchip kelgen Uyghurlarni ziyaret qildi. Fahrettin damga ependi riyasetchilik qilghan programmigha, chidighusiz xitay zulumini béshidin ötküzgen adil abdulghopur ependi, yüsüp isma'il ependi, qurban jan ependi we éli bekri ependiler ishtirak qildi. Programma riyasetchisi fahrettin tamga ependi ulardin néme üchün öz yurtinglardin ayrilip chet'elge chiqtinglar? qandaq chiqtinglar? sherqiy türkistanda néme jinayet bilen eyiblinip türmige tashlandinglar? türmide qandaq qéyin-qistaqlargha uchridinglar? xitay chégrasidin qandaq qachtinglar? malayshiya we taylandta néme japalarni tarttinglar? türkiyege qandaq keldinglar? türkiyege kelgendin kéyinki qiyinchiliqinglar néme? dégen'ge oxshash so'allarni soridi. Ular 3 sa'et ichide bu so'allargha jawab bérishke tirishti.

Bularning ichide eng uzun muddet türmide yatqan kishilerdin biri adil abdughopur ependi bolup, u, musulmanlarni din'gha teklip qilding dep eyiblinip, 17 yil türmide yatqanliqini, bu 17 yil jeryanida nurghun qétim ten jazasigha uchrighanliqini, türmide xarlan'ghanliqini, ach qalghanliqini, türmidin chiqqandin kéyinmu xitay jama'et xewpsizlik xadimliri teripidin dawamliq halda teqibge uchrighanliqini, öz yurtida yashash imkani qalmighachqa qanunsiz yollar bilen chet'elge qéchishqa mejbur bolghanliqini éytti.

Adil abdughopor ependi téléwiziye programmisida, özining xitay adem etkeschilirige pul bérip, 8 balisini élip 10 jan wiyétnam arqiliq taylandqa kelgenlikini, taylandta qomushluqlarda ach, susiz yétip, ayilining qomushluqta yenggigenlikini, yéngi tughulghan perzentining qomushluq ichide dawalitish imkaniyiti bolmighachqa tügep ketkenlikini bayan qilip ötti. Bekla échinishliq bolghini, xitay zulumdin qutuldum dep malayshiyagha kélip, malayshiyada 4 ay türmide yatqanliqini, türmidin chiqqandin kéyin yene adem etkeschilirige pul bérip türkiyege kelgenlikini bayan qilip ötti.

Arqidin, xitay zindanlirida 6 yil yatqan yüsüp isma'il ependi, 4 yil yatqan qurban jan we éli bekri ependiler öz wetinini tashlap chet'elge qéchish sewebliri, türkiyege kelgüche wiyétnam, bérma, tayland we malayshiyada tartqan japaliri we türkiyede duchar boluwatqan qiyinchiliqliri toghrisida tepsiliy melumat berdi. Bu 4 kishining hemmisi qanunsiz diniy pa'aliyet élip barding dep türmige tashlan'ghan bolup, türmide ima bilen namaz qilding dep köp qétim ten jazasigha uchrighan. Bu, türkiyede tunji qétim xitay zulumini, ten jazasini tartqan shahitlarning sergüzeshtlirini anglitishi bolup, téléwiziye körgüchilerning qattiq diqqet-étibarini qozghidi.

Téléwiziye programmisi jeryanida we axirlashqandin kéyin, türkiyediki Uyghurlar we türklerdin bolup nurghunlighan kishi xet yézip we téléfon qilip, téléwiziye programmisi riyasetchisi fahrettin tamga ependini tebriklidi.

Biz bu programmini bashtin-axiri körgen Uyghur azadjan bughra ependining köz qarashlirini igiliduq.

Tetqiqatchi azadjan bughra ependi xitay zulumini öz béshidin ötküzgen, türmilerde xarlan'ghan kishilerning chong bir téléwiziyide anglitishi türkiyede tunji qétim bolup, ular Uyghur musulmanliri duchar boluwatqan chidighusiz zulumni türk jama'etchilikige anglatqanliqini, türklerning xitaygha bolghan nepritining, Uyghurlargha bolghan hésdashliqining ashqanliqini bayan qilip ötti.

Toluq bet